Khai thác, bảo vệ nguồn tài nguyên biển: Đừng vì lợi trước mắt

Theo Viện Tài nguyên-Môi trường biển (TNMT), trong vùng biển Hải Phòng, hệ sinh thái (HST) rạn san hô tập trung ở phía Đông Nam đảo Cát Bà, đảo Long Châu và quanh đảo Bạch Long Vỹ. Đến nay, có 61/132 loài san hô, bị suy giảm nghiêm trọng. Đặc biệt, số san hô cứng suy giảm khoảng 46% so với 20 năm trước. Ở một số khu vực tỷ lệ san hô chết khá cao. Ở khu vực Áng Thảm (Cát Bà) tỷ lệ san hô chết lên tới 74,3%, san hô sống chỉ còn 7,4% diện tích mặt đáy của khu vực này. Các khu vực Vạn Bội, Ba Trái Đào, đảo Long Châu cũng trong tình trạng tương tự.

Nguyên nhân được xác định do các khu vực này gần kề nguồn phát tán ô nhiễm như khu nuôi cá lồng bè, khu dân cư và luồng tàu du lịch. Phó giáo sư, tiến sĩ Trần Đình Lân, Viện trưởng Viện TNMT biển cho biết: Sự suy giảm của rạn san hô có nhiều nguyên nhân, trong đó, ô nhiễm môi trường là yếu tố đầu tiên. Đặc biệt, các chất thải rắn từ tàu, thuyền, hoạt động du lịch nếu không được xử lý tốt sẽ làm ô nhiễm rất nghiêm trọng. Chất thải từ các tàu, thuyền, tiếng ồn của động cơ sẽ trực tiếp làm ô nhiễm các thủy vực và môi trường biển. Việc neo đậu tàu, thuyền không đúng nơi quy định cũng phá hủy nhiều rạn san hô có giá trị.

Mật độ bè nuôi trồng thủy sản dày đặc khiến nguồn nước khu vực Cát Bà bị ô nhiễm, gây suy giảm rạn san hô. Ảnh: Duy Thính

Để hạn chế sự suy giảm, tạo môi trường để san hô phục hồi cần phải bảo đảm môi trường sạch, tác nhân gây ô nhiễm. Song các biện pháp kiểm soát, phòng ngừa tác nhân gây hại lại chưa hiệu quả. Tại khu vực Cát Bà, theo thống kê của Ban quản lý vịnh trên vịnh Cát Bà còn tới 441 cơ sở nuôi trồng thủy sản, 9.507 ô nuôi thủy hải sản, trong đó có 1.598 ô nhà ở, khoảng 16.000 quả phao xốp, hơn 100 tàu du lịch. Hiện tại hệ thống nước thải, chất thải sinh hoạt của hơn 1.000 dân sinh sống tại các nhà bè được xả trực tiếp ra vịnh không qua bất kỳ hệ thống xử lý nào. Cùng với đó là nước thải cơ sở kinh doanh dịch vụ xăng dầu trên vịnh. Rồi những nơi nuôi thả cá đổ một lượng không nhỏ thức ăn chưa phân hủy hết của cá ra môi trường, các thùng phao xốp chịu tác động, sự va đập sóng gió sẽ bị rã và gây ô nhiễm mặt nước…Tất cả tạo thành chất thải rắn tại các bãi triều rạn ngầm, làm hỏng và mất đi môi trường sống của các sinh vật sống ở tầng đáy như san hô, rong rêu. Nạn vứt rác bừa bãi của du khách chưa được xử lý triệt để. Trung bình một ngày, Ban quản lý vịnh thu gom khoảng 10 m3 rác thải vứt từ tàu, thuyền du lịch. Trong khi đó, việc hạn chế hoạt động có tác động xấu đến môi trường biển chưa hiệu quả. Giám đốc Ban quản lý các vịnh thuộc quần đảo Cát Bà Nguyễn Công Hòa cho biết: từ năm 2017 đến nay, cơ quan chức năng mới chỉ vận động cắt giảm được 3 chủ cơ sở nuôi trồng thủy sản, 44 ô lồng, 51 giàn tre, 757 quả phao xốp, 2.207 cây tre, ngăn chặn 3 chủ cơ sở nuôi trồng thủy sản có hành vi cơi nới ô lồng…Với đà này, trong tương lai gần, một số giống, loài san hô có thể biến mất hoặc trở nên khan hiếm.

Phát triển dựa trên nguyên tắc bền vững

Rạn san hô là một trong những hệ sinh thái đặc sắc, bảo đảm sự đa dạng sinh học biển. 1 km2 rạn san hô có thể cung cấp lượng hải sản đánh bắt lên tới 10.000 USD. Việc suy giảm rạn san hô tác động trực tiếp làm suy giảm nguồn lợi biển. Đặc biệt, việc phá hủy trực tiếp rạn san hô còn góp phần làm xói mòn nghiêm trọng vùng bờ, làm mất đi lớp bảo vệ biển. Việc bảo vệ rạn san hô không thể chậm trễ.

Theo PGS, TS Trần Đức Thạnh, nguyên Viện trưởng Viện TNMT biển, môi trường vùng biển Hải Phòng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tổn hại đến nguồn đa dạng sinh học biển phong phú ở đây, đòi hỏi cần có những giải pháp cấp bách, kịp thời. Giải pháp lâu dài cho vấn đề này là phát triển dựa trên nguyên tắc của sự bền vững. Trước khi thực hiện phát triển kinh tế vùng ven bờ, các đảo cần đánh giá và phân loại các khu vực theo đặc tính sinh thái từng vùng, có kế hoạch và mục tiêu quản lý cụ thể để bảo đảm cân đối giữa phát triển du lịch và thiên nhiên. Đồng thời, tăng cường kiểm soát, ngăn ngừa các nguồn ô nhiễm biển và việc khai thác thủy sản trái phép. Cơ quan chức năng cần sớm tiến hành đánh giá hiện trạng môi trường, các yếu tố tác động môi trường, như: các nguồn xả thải từ hoạt động công nghiệp, sản xuất nông nghiệp, hoạt động khai thác khoáng sản bao gồm: chất thải rắn, rác thải sinh hoạt, ô nhiễm các chất hữu cơ mềm và kim loại nặng, ô nhiễm dầu mỡ, sự cố tràn dầu, ô nhiễm chất dinh dưỡng, thủy triều đỏ….Trên cơ sở đó, xây dựng cơ chế giám sát môi trường cụ thể, đồng thời, tăng cường lắp đặt hệ thống quan trắc, cảnh báo môi trường nhằm thu thập thông tin sớm nhất về các yếu tố có thể gây tác hại môi trường.

Sở TNMT đang thực hiện đề án điều tra, thống kê phân loại nguồn thải từ hoạt động trên biển và hải đảo; đánh giá tình trạng ô nhiễm môi trường biển và hải đảo. Đề án này cung cấp cơ sở dữ liệu nguồn thải làm căn cứ cơ quan chức năng có giải pháp quản lý phù hợp. Tuy nhiên, đề án này mới được thực hiện từ quý 1-2017 dự kiến đến quý 4-2020 hoàn thành. Do đó, ngành chức năng cần sớm có phương án cắt giảm tối đa nguồn phát thải gây ô nhiễm vùng biển. Tại đảo Cát Bà, Ban quản lý vịnh cần tiếp tục tuyên truyền cho bà con tại điểm nuôi lồng bè, vận động các chủ cơ sở nuôi trồng thủy sản trên vịnh cắt giảm, tháo dỡ ô lồng, theo dõi sát sao và ngăn chặn kịp thời các hành vi vận chuyển con giống, rổ nhựa, phao nâng nổi, tre gỗ. Ở vùng biển Bạch Long Vỹ, Long Châu cần có lực lượng kiểm soát chặt việc xả thải của tàu thuyền đánh cá neo đậu tại đảo,…

Nguyên Mai