Tiếp tục thảo luận các vấn đề kinh tế-xã hội

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Bắc Giang) phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: TTXVN

Các đại biểu Quốc hội đánh giá cao việc điều hành, quản lý KTXH của Chính phủ trong thời gian qua. Đất nước đạt được nhiều kết quả tích cực, tăng cường niềm tin trong nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp. Đại biểu Vũ Tiến Lộc (Thái Bình) cho rằng, tăng trưởng kinh tế 9 tháng năm 2018 cao nhất trong gần một thập niên qua là một kỳ tích trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động.

Tuy nhiên, cùng với những thành tựu, một số ý kiến bày tỏ sự lo lắng trước nhiều khó khăn, thách thức đã và đang đặt ra như: năng suất lao động chưa cao, cần các giải pháp quyết liệt hơn để cải thiện; các vấn đề và giải pháp phát triển khu vực kinh tế tư nhân trong nước, tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp nhà nước, đẩy mạnh thoái vốn, cổ phần hóa; thể chế kinh tế cần tiếp tục hoàn thiện; biến đổi khí hậu tiềm ẩn nhiều rủi ro; số doanh nghiệp giải thể còn cao; y tế, giáo dục còn nhiều bất cập, gây bức xúc trong xã hội...

Các đại biểu cho rằng để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 6,5 - 7% giai đoạn 2016-2020 vẫn là thách thức rất lớn, nhất là tác động từ cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung, đòi hỏi có các giải pháp quyết liệt hơn.

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cũng bày tỏ sự lo ngại về khoảng cách tụt hậu có khả năng tăng nhanh. Theo Bộ trưởng, tình hình phát triển KTXH 3 năm qua nhìn chung là thuận lợi, kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiểm soát, các cân đối kinh tế lớn được bảo đảm.Tuy nhiên, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ cuộc chiến tranh thương mại, sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch trên thế giới; tỷ giá, lãi suất đang gây áp lực lớn trong điều hành. Ngoài ra còn có thách thức trong biến đổi khí hậu, phòng, chống thiên tai. Theo Bộ trưởng, GDP bình quân đầu người hiện mới đạt 2.540 USD, trong khi mục tiêu đến năm 2020 phải đạt 3.200 - 3.500 USD. Giai đoạn vừa qua mỗi năm GDP bình quân đầu người tăng 100 USD, trong khi 2 năm còn lại phải tăng thêm 800-1000 USD là thách thức lớn. Nếu không đạt được thì khoảng cách tụt hậu càng gia tăng.

Đại biểu Vũ Tiến Lộc ghi nhận những thành tựu trong phát triển kinh tế nhưng cũng bày tỏ nhiều băn khoăn. Đại biểu phân tích, mặc dù giai đoạn 2016-2018 nền kinh tế, tăng trưởng khả quan với tốc độ trung bình ước tính khoảng 6,57 %/năm, nhưng việc đạt được tốc độ tăng trưởng trung bình 6,5-7%/năm trong cả giai đoạn 2016-2020 vẫn là thách thức rất lớn. "Nền kinh tế của ViệtNamhiện có độ mở cao và rất nhạy cảm với các tác động từ bên ngoài. Trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ thắt chặt tiền tệ, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại, chiến tranh thương mại Mỹ - Trung có nguy cơ tiếp tục leo thang, liệu Việt Nam có thể duy trì được tốc độ tăng trưởng xuất khẩu trên 10% hàng năm cho 2 năm tới? Và liệu các dòng vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp nước ngoài có tiếp tục chảy mạnh vào ViệtNam? Trong khi cả xuất khẩu và đầu tư FDI đang là các động lực chính của tăng trưởng", đại biểu Vũ Tiến Lộc nêu vấn đề. Đại biểu cũng cho biết, nhiều dự báo về tăng trưởng kinh tế toàn cầu cũng như tăng trưởng kinh tế Mỹ trong giai đoạn 2019-2020 đang được điều chỉnh theo hướng giảm đi, trong bối cảnh đó, các điều kiện về xuất khẩu và đầu tư trong thời gian tới sẽ khó khả quan và thuận lợi như trong 3 năm qua. Do vậy, việc xác định các mục tiêu khác như thu,chi ngân sách, nợ công... rất cần có sự thận trọng và cân nhắc kỹ, không nên dựa vào tốc độ tăng trưởng GDP cao hơn 6,5%, đặc biệt là không chủ quan.

Hạn chế nguy cơ từ cạnh tranh thương mại Mỹ- Trung

Xâu chuỗi các sự kiện kinh tế, chính trị, ngoại giao, quân sự liên quan đến quan hệ Mỹ - Trung Quốc, đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) cho rằng, "đã bộc lộ bản chất là cuộc đối đầu chiến lược, không phải thuần tuý thương mại; vì vậy cần xác định đây là cuộc chiến lâu dài đối với cả hai bên". Theo đại biểu, ViệtNamvới vị trí địa lý đặc biệt và phụ thuộc nhiều vào hai thị trường này, trong đó có vấn đề biển Đông đang rất phức tạp nên chịu tác động rất lớn từ cuộc đối đầu trên, "dễ thấy nhất là chịu sự rủi ro về thương mại, tiền tệ và dòng vốn". Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng Việt Nam có thể nhận được nhiều hơn các đơn hàng xuất khẩu sang Mỹ, đón được một phần dòng vốn FDI đang rời khỏi Trung Quốc để né thuế - tức là có thể trở thành "vịnh tránh bão" trong cuộc chiến này thay, vì chỉ chịu tác động tiêu cực. "Đây là thời điểm nhạy cảm đòi hỏi chính sách ngoại giao của ViệtNamphải hóa giải được tình thế lưỡng nan cũng như chớp được cơ hội, đồng thời tránh hoặc giảm được những rủi ro"- đại biểu đề xuất.

Phân tích về cạnh tranh thương mại Mỹ- Trung, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cho biết, Chính phủ rất quan tâm, các bộ ngành nghiên cứu, phối hợp thường xuyên và báo cáo Chính phủ, từ đó khai thác tốt cơ hội và hạn chế các nguy cơ.

Đến năm 2020 cơ bản xử lý các dự án thua lỗ

Đề cập đến 12 dự án thua lỗ, đại biểu  Lưu Bình Nhưỡng (Bến Tre) đề nghị những dự án nào không “vực dậy” được, phải kiên quyết cho phá sản, dự án nào còn có khả năng thì cần tập trung khôi phục.

Trả lời vấn đề này,  Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh khẳng định đã có đề án với lộ trình xử lý cụ thể, năm 2020 sẽ hoàn thành. Các dự án này cần được xử lý trong khung khổ luật pháp, theo đúng nguyên tắc thị trường, bảo đảm nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm, phù hợp với các cam kết quốc tế.Các bộ, ngành đã phối hợp rất chặt chẽ trong việc này, đến nay cơ bản đạt một số kết quả tích cực. Trong số 6 dự ándừng kinh doanh, có 2 dự án là Nhà máy sản xuất phân bón DAP Hải Phòng và Nhà máy Thép Việt Trung bước đầu hoạt động đạt hiệu quả tích cực, không còn lỗ nữa, sẽ sớm đưa ra khỏi danh sách. 4 dự án còn lại cũng từng bước khôi phục hoạt động, giảm lỗ.2 dự án liên quan tới nhiên liệu sinh học có những chuyển biến cụ thể. Các dự án khác như Gang thép Thái Nguyên, Giấy Phương Nam... có nhiều vấn đề phức tạp về công nghệ, thậm chí vi phạm pháp luật, trong thời gian tới sẽ tiếp tục xử lý  đồng bộ, theo đúng quy định của pháp luật...

Đại biểu Nguyễn Văn Man (Quảng Bình) phát biểu tại hội trường. Ảnh: TTXVN

Tồn tại nơi đổi ngoại tệ bất hợp pháp, trước hết là trách nhiệm của nhà nước

Đề cập đến vụ việc vừa qua người thợ điện ở Cần Thơ đổi 100 USD bị phạt 90 triệu đồng, đại biểu Nguyễn Chiến (Hà Nội)  cho rằng đây là  điển hình về “thiếu trong quy định, yếu trong áp dụng, chưa nghiêm minh trong quản lý nhà nước”, làm dư luận không đồng tình.

Theo đại biểu, việc xóa bỏ tình trạng “đô la hóa” cần được thực thi, đổi ngoại tệ không đúng nơi được cấp phép phải bị phạt, nhưng cơ quan chức năng có trách nhiệm giúp người dân nhận diện, phân biệt nơi nào được đổi, nơi nào không được đổi. “Sự tồn tại của những nơi đổi ngoại tệ bất hợp pháp còn rất nhiều, trước hết đó là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước”- đại biểu Nguyễn Chiến  nhấn mạnh và cho rằng, mức phạt phải xem xét lại vì đổi 10 USD, 100 USD hay 1.000 USD, 100.000 USD đều phạt mức 80 triệu đến 100 triệu đồng là không phù hợp. “Cơ chế thị trường có cung ắt có cầu, chợ đen mua bán, chuyển đổi ngoại tệ vẫn hoạt động công khai, hầu như không được kiểm soát và xử phạt. Thiết nghĩ nhà nước phải thu hẹp thị trường này trước để người dân không còn vi phạm như anh thợ điện..

Đại biểu Mai Thị Phương Hoa (Nam Định) cũng đồng ý với đại biểu Nguyễn Chiến về những bất cập trong Nghị định số 96 của Chính phủ quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. "Đây là một ví dụ điển hình về việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật chưa sát với thực tiễn. Tôi hoan nghênh Thống đốc Ngân hàng Nhà nước kịp thời đề xuất hướng xử lý bất cập của quy định này trong thực tế qua một vụ việc cụ thể"- đại biểu nhấn mạnh.

Ngăn chặn các hành vi sai phạm trên không gian mạng

Băn khoăn về tình trạng hoạt động tấn công mạng, làm lộ bí mật nhà nước trên không gian mạng diễn ra càng nhiều, tính chất mức độ nguy hiểm ngày càng gia tăng, đại biểu Nguyễn Minh Hoàng (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, thời gian qua, có tình trạng nhiều trang thông tin, cổng thông tin điện tử của Đảng, Nhà nước bị tấn công, chiếm quyền hoặc chỉnh sửa nội dung. Tình trạng phản ánh thông tin một chiều, thông tin tiêu cực, ý kiến đóng góp mang tính cá nhân, cường điệu với những vấn đề KTXH, khiếu kiện bức xúc trong nhân dân chưa được định hướng trong dư luận kịp thời... Đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ tăng cường làm tốt công tác giáo dục, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh người trong diện học tập, đặc biệt quan tâm tới chức sắc, nhà tu hành, người đứng đầu các tôn giáo, già làng, trưởng bản, những người có uy tín trong cộng đồng, người đứng đầu các huyện để thông tin kịp thời đến cộng đồng, giúp người dân đoàn kết, đồng lòng yêu nước, nâng cao tinh thần dân tộc, đề cao cảnh giác, trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc, độc lập chủ quyền, lợi ích quốc gia, dân tộc.

Đồng thời, Quốc hội, Chính phủ cần quan tâm khắc phục sơ hở trong hệ thống giáo dục, liên quan đến lĩnh vực quốc phòng - an ninh; quan tâm đến các dự án Luật có liên quan để thực hiện tốt hơn nữa quyền quản lý nhà nước về quốc phòng - an ninh; chỉ đạo các lực lượng chức năng đấu tranh quyết liệt với thế lực thù địch, tổ chức phản động, các lực lượng chống đối nhà nước, ngăn chặn các hành động kích động, gây rối, nhanh chóng xử lý nghiêm các đối tượng chống Đảng, Nhà nước trên không gian mạng.

Phát triển y tế theo hướng “kiềng 3 chân”

Trước nhiều ý kiến về ngành Y tế, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến cho rằng, với nỗ lực cao, chất lượng khám chữa bệnh, hệ thống y tế cơ sở vừa qua đã được cải thiện rõ nét và đích cuối cùng là chỉ số hài lòng về dịch vụ. Cụ thể, theo đánh giá của Cơ quan Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP), chỉ số hài lòng về dịch vụ y tế hiện là 70%; một khảo sát độc lập khác cho thấy, tỷ lệ hài lòng trong người bệnh nội trú là 80%. Bộ trưởng cũng nhấn mạnh đến việc ứng dụng tiến bộ khoa học trong khám, chữa bệnh; ban hành 83 tiêu chí về chất lượng bệnh viện theo kết quả chấm điểm độc lập để tiến tới công khai; xây dựng bệnh viện mới ở Trung ương, tuyến tỉnh, huyện..." Các bệnh viện ứng dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong hoạt động, có bộ phận tiếp dân, đường dây nóng và phải bảo đảm nhà vệ sinh, khu rửa tay sạch sẽ. Đây là những chi tiết nhỏ nhưng lại quyết định chất lượng. Bệnh viện nào nhà vệ sinh bẩn là giám đốc viện đó ở bẩn. Khoa nào không có nước rửa tay là trưởng khoa đó ở bẩn"- Bộ trưởng nói.

Về quá tải bệnh viện tuyến trung ương, Bộ trưởng thừa nhận, "ngành Y tế đã nỗ lực nhưng chưa cải thiện như mong muốn". Nguyên nhân là do người bệnh chưa yên tâm với cơ sở y tế tuyến dưới, bị bệnh nhẹ cũng vào viện tuyến trên.  Mặt khác, chất lượng y tế cơ sở chưa đáp ứng nhu cầu, không đồng đều giữa các vùng, miền. Bộ Y tế xin tiếp thu để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại các vùng, miền hơn nữa.

Về hướng phát triển ngành y tế thời gian tới, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết sẽ  "đi bằng kiềng 3 chân". Cụ thể là xây dựng y tế cơ sở, chăm sóc con người khi đang khoẻ mạnh, phát hiện bệnh sớm; khi người dân bị bệnh, phải vào cơ sở y tế, được chăm sóc chu đáo, toàn diện; phát triển nhân lực, tài chính và cơ sở hạ tầng y tế hiện đại…

Có các chính sách thúc đẩy phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi

Đại biểu Lò Thị Luyến (Điện Biên) nhận định, thời gian qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi thụ hưởng rất nhiều chính sách trên nhiều lĩnh vực như: giáo dục, y tế, văn hóa, giảm nghèo... Nhiều chính sách được ban hành để hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Cụ thể, đã có 118 chính sách, trong đó có 54 chính sách trực tiếp, 64 chính sách gián tiếp, góp phần tạo điều kiện, thúc đẩy KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi khởi sắc. Tổng thể bức tranh chung của đời sống vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giờ đây đã có bước tiến bộ, phát triển.

Tuy nhiên, việc phấn đấu để nhân dân miền núi tiến kịp với miền xuôi còn là chặng đường dài. Đại biểu dẫn chứng: Người dân tộc thiểu số chiếm 14,6% dân số của cả nước, nhưng tỷ lệ hộ nghèo chiếm tới 52,7%; hiện có 21% số người dân tộc thiểu số trên 15 tuổi chưa đọc thông viết thạo chữ phổ thông. Kết cấu hạ tầng điện, đường, trường, trạm còn kém. Tuyến đường giao thông liên tỉnh, liên huyện đã được quan tâm đầu tư nâng cấp chất lượng khá hơn so với trước đây, nhưng nhìn chung chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Kết cấu mặt đường chỉ chịu được phương tiện trọng tải thấp, trong khi nhu cầu vận chuyển hàng hóa cần sử dụng xe trọng tải lớn. Bên cạnh đó, việc thực hiện các chính sách, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ trực tiếp, cho không người dân cũng tạo ra mặt trái, đi ngược lại sự kỳ vọng của các nhà quản lý và tính nhân văn của chính sách; dẫn đến một bộ phận người dân có tư tưởng trông chờ vào chính sách của Nhà nước, không tích cực lao động sản xuất, thiếu ý chí tích cực vươn lên, mặc dù có sức lao động, đất sản xuất, có đủ điều kiện canh tác làm ra sản phẩm.

Đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục quan tâm thực hiện các chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có các chính sách khuyến khích được người nghèo cũng vươn lên; người khá giả, người giàu được khích lệ.

Đây cũng là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm, cho ý kiến. Đại biểu Đinh Thị Phương Loan  (Quảng Ngãi) đề nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách theo hướng phân định vùng, đối tượng thụ hưởng, phương thức hỗ trợ phù hợp; rà soát, cân đối, ưu tiên bố trí đủ nguồn lực thực hiện chính sách đầu tư phát triển kinh tế -xã hội vùng dân tộc thiểu số còn hiệu lực, giải quyết căn cơ hơn tình trạng di cư, di dân tự phát, từng bước sắp xếp ổn định đời sống, sản xuất của nhân dân, nhất là đối với đồng bào di cư, vùng tái định cư, vùng bị thiên tai. Đồng thời, Quốc hội cần có định hướng xây dựng, hoàn thiện chính sách dân tộc giai đoạn 2021-2030 theo hướng tích hợp hiệu quả; hoàn thiện, ban hành cơ chế đặc thù trong tuyển dụng công chức, viên chức dân tộc thiểu số, dành nguồn lực để bảo tồn văn hóa, trang phục tiếng nói chữ viết người dân tộc thiểu số...