Ngày làm việc thứ 7, kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa 14: Phân tích, góp ý nâng cao hiệu quả thu- chi ngân sách và đầu tư công

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội bày tỏ sự đồng tình với các báo cáo của Chính phủ về tài chính, ngân sách, đầu tư công, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính - Ngân sách. Các đại biểu đánh giá cao nỗ lực điều hành của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương về tài chính ngân sách, đầu tư công trong thời gian qua.

Đồng thời, các đại biểu Quốc hội cũng chỉ ra một số hạn chế trong thực hiện thu chi ngân sách, đầu tư công như tình trạng nợ đọng thuế còn cao, chi ngân sách năm 2018 chưa tương xứng với thu, ngân sách trung ương và ngân sách địa phương có sự chênh lệch lớn. Thu NSNN mới chỉ cơ bản đáp ứng chi thường xuyên. Chi đầu tư phát triển còn chưa nhiều, chủ yếu dựa vào nguồn lực bên ngoài (chủ yếu đi vay), chuyển nguồn lớn gây chậm phát huy hiệu quả của nguồn lực NSNN…

Theo báo cáo của Chính phủ, tổng thu cân đối ngân sách năm 2018 hơn 1,35 triệu tỷ đồng, vượt dự toán 39.200 tỷ đồng, khoảng 3% dự toán.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh Đỗ Thị Lan phát biểu. Ảnh: TTXVN

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Kim Bé (Kiên Giang) và Nguyễn Thanh Hiền (Nghệ An)  bày tỏ sự lo ngại  khi các khoản tăng thu ngân sách chủ yếu đến từ các nguồn không ổn định; số vượt thu chủ yếu từ dầu thô, nhà đất.Nếu loại bỏ yếu tố thu từ đất thì nhiều địa phương hụt thu. Trong doanh nghiệp còn thất thu thuế, chuyển giá. Đại biểu Nguyễn Thị Kim Bé cho rằng, đất nước vẫn bán tài nguyên để phát triển, trong khi thu ở các khu vực bền vững như doanh nghiệpNhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực ngoài quốc doanh đều giảm. Đại biểu  kiến nghịChính phủ cần tăng cường kiểm soát, có kế hoạch thu ở những nơi còn dư địa, cần tăng cường chống chuyển giá.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Kim Bé,  năm 2018 nợ thuế ước 82.900 tỷ đồng, trong đó  nợ thuế không có khả năng thu là 34.800 tỷ do người nộp thuế đã chết, mất năng lực hành vi dân sự..."Chính phủ cần làm rõ vấn đề này và đề nghị Quốc hội xoá các khoản nợ không thu được để minh bạch về thuế"-  đại biểu đề nghị.

Đại biểu Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) lo  tỷ trọng thu ngân sách từ thuế và phí đang giảm dần. Ông dẫn số liệu thu trong 5 năm qua (năm 2016 tỷ lệ này là 20,4%; năm 2017 là 20,2% và dự kiến năm 2019 là 20%)  và đề nghị Chính phủ cần làm rõ nguyên nhân và có giải pháp tăng cường thanh tra, kiểm tra để chống thất thu thuế. Cơ bản nhất trí với một số nội dung, giải pháp xử lý các vấn đề phát sinh NSNN năm 2017, năm 2018 mà Chính phủ đề xuất; cũng như kiến nghị của Chính phủ về NSNN năm 2019, về NSNN thời gian tới, đại biểu Nguyễn Minh Sơn (Tiền Giang)  đề xuất 3 giải pháp. Đó là kiên quyết thu hồi khoản kinh phí sai mục đích, sai đối tượng, không giải ngân được những khoản chi bị thanh tra kiểm toán nhà nước yêu cầu thu hồi hoặc xử lý giảm chi. Có biện pháp, phương thức kiểm kê phân loại, quản lý tập trung, khai thác đưa vào sử dụng các tài sản công, các công trình đầu tư từ vốn nhà nước. Đồng thời tăng cường kỷ luật ngân sách. Đại biểu nhấn mạnh, quyết định dự toán NSNN và quyết định phân bổ ngân sách trung ương thì nghị quyết của Quốc hội phải là luật pháp. Mọi điều chỉnh dù nhỏ cũng phải trình Quốc hội, mọi vi phạm dù nhỏ, không có giải trình thỏa đáng đều không được Quốc hội phê chuẩn và phải xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân vi phạm kỷ luật thu chi, rõ sai phạm trong thực hiện và quản lý ngân sách.

Mức lương cho cán bộ, công chức còn thấp

Đại biểu Hoàng Văn Cường (Hà Nội) khẳng định, trong 3 năm qua, việc chi thường xuyên đã giảm từ gần 70% xuống còn 63%. Phần lớn việc chi thường xuyên là trả tiền lương và cho con người. Tuy nhiên, mức lương chi trả cho cán bộ, công chức (CBCC) trong bộ máy Nhà nước hiện nay còn rất thấp (bình quân khoảng từ 5 - 7 triệu đồng/tháng). Mức lương như vậy dẫn đến tình trạng tham nhũng vặt tràn lan. Đây có thể gọi là sự tha hóa trong bộ phận CBCC do chế độ tiền lương thấp. Đại biểu đề xuất, cần có sự thay đổi việc trả lương theo thang bảng lương như hiện nay sang trả lương theo vị trí việc làm, có đánh giá về hiệu suất công việc bằng các chỉ số. Mỗi CBCC phải được xác định rõ vị trí, chức trách, nhiệm vụ phải hoàn thành. Đồng thời với việc thay đổi chi trả lương, cần có thước đo đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ của CBCC.

Đại biểu Ngô Thị Kim Yến (Đà Nẵng)  đề nghị Chính phủ tiếp tục tăng chi ngân sách cho y tế bởi hiện nay việc bố trí vốn cho lĩnh vực này đang có xu hướng giảm, nhất là bố trí cho y tế dự phòng, bảo hiểm y tế, phát triển y tế cơ sở khu vực khó khăn. Việc triển khai cơ chế tự chủ đối với các bệnh viện công lập cần tính đúng, tính đủ giá dịch vụ y tế, có nghị định quy định cụ thể để bảo đảm hoạt động cho các cơ sở tự chủ. Đồng thời, cần đẩy mạnh phát triển bác sĩ gia đình, nâng cao chất lượng giường bệnh.

Ưu tiên vốn đầu tư công trung hạn cho các dự án trọng điểm quy mô lớn

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đắk Nông) cho rằng, bố trí vốn đầu tư công trung hạn cho các dự án đường ven biển; cân đối bố trí vốn các công trình từ nguồn vốn trái phiếu Chính phủ; phân bổ vốn dự phòng chung giai đoạn 2016 - 2020 cần tính đến dự phòng để xử lý những vấn đề cấp bách phát sinh; việc sử dụng vốn nước ngoài đầu tư xây dựng đường cao tốc cần thực hiện đúng các nghị quyết của Quốc hội.

Đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) khẳng định, thực tế đầu tư công còn dàn trải dẫn tới nhiều dự án  dở dang, thiếu vốn, mỗi tỉnh có một dự án không tạo thành quy mô trọng điểm. Do đó, đại biểu cho rằng Chính phủ cần ưu tiên tập trung vốn đầu tư công trung hạn cho các dự án trọng điểm có quy mô lớn, có khả năng lan tỏa vùng, miền, tránh đầu tư dàn trải, cào bằng….

Bên cạnh đó, một số ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng, thực tế triển khai kế hoạch đầu tư công giai đoạn vừa qua cho thấy, việc hoàn thiện các thủ tục đầu tư, giao kế hoạch vốn trung hạn quá chậm, chưa bảo đảm tính ổn định, giao vốn nhiều lần, kéo dài thời gian giao vốn, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và giải ngân, hiệu quả nguồn vốn. Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án quan trọng quốc gia, các dự án trọng điểm chưa đạt yêu cầu đặt ra. Một số công trình phải điều chỉnh tổng mức đầu tưquá lớn, ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực, hiệu quả đầu tư. Đại biểu cũng nhận định, sở dĩ còn những hạn chế trên là do việc chấp hành các quy định của pháp luật về đầu tư công trong một số trường hợp chưa nghiêm. Công tác theo dõi, đánh giá, kiểm tra, thanh tra, phát hiện và xử lý vi phạm chưa nghiêm, chưa kịp thời. Do đó, đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường các giải pháp khắc phục hạn chế trong thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn. Rà soát, đề xuất hoàn thiện các quy định của pháp luật về đầu tư công; giải ngân vốn đã phân bổ, điều chỉnh vốn cho các dự án có khả năng giải ngân.

Góp ý thêm về các giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả bố trí, sử dụng vốn đầu tư công trung hạn, vốn dự phòng, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng Chính phủ cần đổi mới phương thức bố trí vốn ODA để  bảo đảm tiến độ thực hiện các dự án; cụ thể hóa phương án nguồn kinh phí, chống dàn trải, nợ đọng, "xin - cho" trong bố trí vốn đầu tư công trung hạn. Ưu tiên bố trí vốn cho các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai vì đây là vấn đề cấp bách, mang tính toàn cầu, ảnh hưởng lớn tới đời sống dân sinh và sự phát triển bền vững của đất nước; rà soát tổng thể để có giải pháp tháo gỡ vướng mắc, đồng thời xử lý nghiêm những tổ chức, cá nhân sai phạm gây thất thoát, lãng phí đầu tư công.

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thể tiếp thu các ý kiến  của  đại biểu Quốc hội; khẳng định có giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án có tính trọng điểm, liên vùng. Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cũng cho biết thêm về tiến độ thực hiện dự án đường cao tốc Bắc -Namphía Đông; dự án sân bay Long Thành. Bộ trưởng khẳng định các dự án được thực hiện chặt chẽ, theo đúng quy định của pháp luật. Theo đó, đối với dự án cao tốc Bắc -Namphía Đông đến thời điểm này Bộ đã phê duyệt 5/11 dự án, đến đầu tháng 11 sẽ phê duyệt thêm 5 dự án, phấn đấu hết năm sẽ phê duyệt toàn bộ 11 dự án. Đến tháng 9-2019 sẽ hoàn thành thiết kế thi công và triển khai thực hiện trong năm 2020. Về sân bay Long Thành, Bộ trưởng cho biết, theo dự kiến đầu tháng 11- 2028, Chính phủ sẽ phê duyệt dự án giải phóng mặt bằng để địa phương triển khai thực hiện. Đối với đánh giá tác động môi trường, Bộ cũng sẽ tiến hành đấu thầu quốc tế, theo kế hoạch sẽ hoàn thành vào tháng 10- 2019 để báo cáo Quốc hội. Về triển khai các dự án giao thông liên kết vùng, theo Bộ trưởng, Bộ cũng đang triển khai lập đề án kết nối cảng Lạch Huyện, Cái Mép - Thị Vải để hình thành các tuyến đường kết nối nhằm phát huy hiệu quả các cảng này trong phát triển kinh tế xã hội vùng.

Sớm hướng dẫn việc thanh toán các dự án BT

Đại biểu Mai Sỹ Diến (Thanh Hóa) bày tỏ lo lắng khi còn khoảng trống pháp lý trong thực hiện các dự án đầu tư theo hình thức xây dựng - chuyển giao (BT) ở nhiều địa phương. Dẫn kết quả kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước, đại biểu cho biết, chỉ một trong 12 dự án giai đoạn 2013 - 3017 đấu thầu, còn lại 11 dự án được phân giao qua chỉ định thầu.Thời điểm giao đất thanh toán, thời điểm giao dự án còn nhiều bất cập. "Điều này làm giảm tính cạnh tranh trong thực hiện dự án.Dự án BT có thể trở nên biến tướng thành giao dịch ngầm giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước"- đại biểu cho biết.

Đại biểu Trần Đăng Ninh (Hòa Bình) phản ánh, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là dừng thanh toán quỹ đất của các dự án BT và chưa có hướng dẫn mới để triển khai, đề nghị Chính phủ sớm hoàn thiện hướng dẫn để  bảo đảm  quyền lợi cho nhà đầu tư đã ứng vốn làm dự án.

Cơ bản giải quyết tình trạng đầu tư dàn trải

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Bộ trưởng cho biết, trước khi có Luật Đầu tư công, tình trạng đầu tư phân tán, dàn trải, quyết định đầu tư không xác định được nguồn vốn, nhiều dự án dở dang... để lại hậu quả nặng nề. “Luật Đầu tư công ra đời nhằm giải quyết tình trạng đầu tư dàn trải, tuy chưa xử lý được triệt để nhưng đã có những kết quả rất đáng ghi nhận”-  Bộ trưởng khẳng định.

Bộ trưởng dẫn chứng, giai đoạn 2011 - 2015 có gần 21.000 dự án đầu tư mới, trong khi giai đoạn 2016 - 2020 con số chỉ là 9.620 dự án. Trong số hơn 9.000 dự án này cũng có tới hơn 8.000 dự án là của giai đoạn 2011-2015 chuyển qua, dự án khởi công mới dùng vốn ngân sách Trung ương chỉ là 412 dự án và chiếm chưa tới 4%.

Bên cạnh đó, sau khi ban hành Luật Đầu tư công, tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản được xử lý. Từ sau ngày 1- 1- 2015, nếu phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, ý thức chấp hành pháp luật về đầu tư công được nâng lên rõ rệt.

Tuy nhiên, việc áp dụng Luật Đầu tư công trong thực tiễn có những hạn chế như giao vốn chậm, giao vốn nhiều lần... Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết, Chính phủ cũng nhận thức được một số hạn chế, bất cập trong các quy định của pháp luật và ban hành nghị định mới để sửa các nghị định trước đó về công tác đầu tư công trung hạn với quan điểm là phân cấp triệt để cho từng địa phương, các bộ, ngành; bảo đảm quản lý chặt chẽ theo đúng Luật Đầu tư công.

Các quyết định cũng được công khai, minh bạch và gắn với trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan đến các khâu, các đoạn phân bổ vốn, nhất là người đứng đầu của các dự án. Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng thành lập các đoàn công tác làm việc với các bộ, ngành, địa phương để tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công…

Theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, trước đây nguồn vốn đầu tư công được xây dựng hằng năm nên xảy ra tình trạng "ăn đong", "xin - cho", vốn ít nhưng dự án nhiều, dàn trải dẫn đến nợ đọng. Nhưng hiện nay, nguồn vốn được thực hiện theo kế hoạch 5 năm kết hợp với rà soát hằng năm đã hạn chế rất nhiều tình trạng này. Theo đó, các dự án sẽ được gói gọn trong 5 năm để xem xét có bao nhiêu tiền từ đó chủ động chọn lọc dự án, sắp xếp ưu tiên, bảo đảm làm dự án nào là phải đủ vốn ngay và làm xong đưa vào sử dụng khai thác ngay.