Giải “bài toán” kịch bản sân khấu
Thực trạng lo ngại
Sân khấu đang thiếu kịch bản mới chất lượng tốt phải dựa vào nhiều kịch bản sáng tác từ lâu. (Ảnh minh họa)
Không khó để nhận thấu sân khấu Việt thời gian qua thiếu vắng kịch bản mới chất lượng từ bộ môn chèo, tuồng, cải lương, kịch nói... NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam chia sẻ, hiện nay các tác phẩm liên quan đến đời sống xã hội rất hiếm, thiếu vắng các tác phẩm mang xu hướng hiện đại, đề cập đến các vấn đề mang tính trực diện xã hội.
Theo NSƯT Lê Chức, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, từ Liên hoan sân khấu Cải lương 2018 vừa qua dễ thấy chưa có nhiều kịch bản mới, vẫn phải dựa vào số kịch bản có từ lâu, được chuyển thể, số lượng các vở diễn phục dựng lại chiếm số lượng lớn. Có rất ít vở mới được dựng để người yêu cải lương có thể được thưởng thức những câu chuyện đời sống mà họ tò mò, chờ đợi. Một vài vở gọi là mới thì chỉ lấy tích xưa nói chuyện nay. Đặc biệt, mảng đề tài mang hơi thở đời sống hiện đại không thấy hiển hiện trên sân khấu.
Trên thực tế, do thiếu và yếu về kịch bản, nhiều vở diễn của các nhà hát nhanh chóng rơi vào quên lãng do không tạo được dấu ấn với người xem. Vì thế, các nhà hát ở nước ta và các nghệ sĩ phải dựng lại nhiều tác phẩm sân khấu nổi tiếng đã ra đời từ lâu của Lưu Quang Vũ, Lộng Chương, Trần Đình Ngôn, Thanh Hương... Một số nhà hát còn phải dựng lại nhiều vở diễn của các tác giả nước ngoài hoặc chuyển thể kịch bản sân khấu từ những tác phẩm văn học trong và ngoài nước.
Bà Nguyễn Hồng Dung, Phó chủ tịch Hội Sân khấu thành phố Hồ Chí Minh nhận xét, sở dĩ có tình trạng khan hiếm kịch bản hay như hiện nay là do các tác giả không có nhiều thời gian để đầu tư cho tác phẩm. Bên cạnh đó, nhiều tác giả tập trung tham gia viết kịch bản cho các chương trình thi hài, gameshow trên truyền hình mà thiếu thời gian để đầu tư vào các kịch bản dài hơi, dẫn đến cho ra đời những kịch bản nhàn nhạt, kém chất lượng. NSND Ðào Bá Sơn lại cho rằng, nhiều sinh viên theo học ở Trường đại học Sân khấu Ðiện ảnh không chịu đọc các tác phẩm văn học. Ðiều này dẫn đến sinh viên thiếu sự thẩm thấu về tính thẩm mỹ, không cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong kịch bản cho nên dù theo học để trở thành diễn viên hay biên kịch đều khó thành công.
Mong chờ những kịch bản mới chất lượng
Nhiều ý kiến cho rằng, để có được những kịch bản sân khấu hay về đề tài hiện đại, quan trọng nhất là phải đầu tư, nuôi dưỡng tài năng trẻ và tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để tài năng phát triển. Các cây bút tiềm năng cần có cơ hội tham gia vào các buổi giao lưu, lớp tập huấn ngắn và dài hạn; thậm chí gửi đi học nước ngoài để tiếp cận những vùng có nền văn học nghệ thuật phát triển, từ đó làm giàu vốn hiểu biết, kỹ năng xây dựng kịch bản hay.
Mới đây, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức trại sáng tác kịch bản sân khấu tại Đại Lải (Vĩnh Phúc) với sự tham gia của 15 tác giả sân khấu hàng đầu và tác giả trẻ ở Việt Nam trong khoảng thời gian nửa tháng. Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam kỳ vọng, khi trại sáng tác khép lại, các tác giả sẽ có được tác phẩm với cấu trúc, hình tượng nhân vật, ngôn ngữ thời đại mới để nhanh chóng đưa vào dàn dựng tại các đơn vị nghệ thuật phục vụ người xem. Ngoài việc tạo không gian cho các tác giả bằng cách mở trại sáng tại nói trên, người xem mong muốn người sáng tác kịch bản cần thâm nhập vào thực tế cuộc sống để tác phẩm sân khấu thoát khỏi sự đơn điệu, máy móc, rập khuôn trong cách đặt và cách giải quyết vấn đề.
Đạo diễn - NSND Doãn Hoàng Giang đánh giá, đời sống sân khấu hiện nay cho thấy các tác giả trẻ thiếu vốn sống, thiếu sự định hướng. Để có kịch bản mới chất lượng, các tác giả trẻ phải “lăn lộn” vào cuộc sống. Không ít người viết kịch bản sân khấu hiện nay chỉ nằm nhà đọc báo, xem đài, mà thiếu thâm nhập thực tế cuộc sống nên dẫn tới kịch bản yếu về nhiều mặt. Do đó, nếu đội ngũ nhà viết kịch nói chung, một số cây bút trẻ nói riêng không chịu đi thực tế, thích ăn xổi, viết vội theo kiểu “mì ăn liền” thì khó có kịch bản hay để đáp ứng nhu cầu thưởng thức ngày càng cao của người yêu nghệ thuật sân khấu!