Đại lộ Bôn-nan ngày ấy...

Đại lộ Bôn-nan cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 tại trục trung tâm của Hải Phòng. (Ảnh tư liệu)

Năm 1954, đại lộ Bôn-nan đổi là đại lộ Lê Thánh Tông, phố Tam Kỳ trở lại tên gọi cũ là Tam Kỳ. Sau ngày tiếp quản thành phố, đại lộ Lê Thánh Tông và Tam Kỳ hợp lại gọi là phố Trần Phú. Năm 1985, phố Trần Phú tách làm hai phố là phố Trần Phú và phố Nguyễn Đức Cảnh như hiện nay. Trong cuốn sách “Tiểu chí thành phố Hải Phòng” xuất bản năm 1891 có nhắc đến đại lộ Bôn-nan với vị trí phố lớn có nhiều cây đẹp và việc đi lại, buôn bán thuận tiện. Cũng trong tiểu chí này còn nhắc đến nhà lao Hải Phòng, thường gọi là đề lao, được xây dựng vào cuối thể kỷ 19 trên đại lộ Bôn-nan. Đề lao giờ chính là trại tạm giam Trần Phú (nay là bãi đỗ xe của thành phố) từng diễn ra nhiều cuộc đấu tranh lớn của tù chính trị, đặc biệt là cuộc đấu tranh của 75 chiến sĩ cộng sản ngày 23-12-1931 do chi bộ đề lao lãnh đạo. Trong cuộc đấu tranh này, thực dân Pháp đàn áp dữ dội khiến 7 đồng chí hy sinh.

Đại lộ xưa nằm bên kênh đào Bôn-nan được đặt theo tên chánh Công sứ Pháp đầu tiên ở Hải Phòng. (Ảnh tư liệu)

2. Trong thời kỳ còn tên gọi Bôn-nan, tuyến giao thông này tập trung nhiều địa chỉ gắn với một thời đô thị sầm uất của Hải Phòng, trong đó có Nhà máy sửa chữa tàu thuyền Ca-rông (Caron) của ông chủ người Pháp. Công nhân của nhà máy có truyền thống đấu tranh bất khuất. Nhà máy này sau tiếp quản cải tạo thành chợ giời hay còn gọi là chợ Hòa Bình, sau đổi tên thành chợ Thống Nhất. Một thời gian, đây là địa điểm của Công ty Thảm Hàng Kênh (Tapis Hàng Kênh), nơi xuất khẩu nhiều hàng hóa ra thị trường thế giới.

Tuyến giao thông mang tên Bôn-nan này thời ấy còn có trường đạo Xanh Giô-dép (Saint Joseph) nay là Trường THCS Ngô Quyền và nhiều địa chỉ gắn với thời Pháp thuộc như Sở Trước bạ, Công ty Than Bắc Kỳ, Hãng Anhđôtô (Indoto), khách sạn Công-muy-ni-ca-xông (Conmunication), khách sạn Cát Bi, Tòa án hỗn hợp, hãng tàu Năm Sao. Riêng về địa chỉ của hãng tàu này, nhiều người quen gọi là nhà băng Năm Sao (sau giải phóng một thời gian dài là Sở Thương nghiệp, nay là Ngân hàng Công thương). Song trên thực tế, hãng Năm Sao không có nhà băng này. Tòa nhà được xây dựng vào khoảng những năm 1929-1930. Bên cạnh đó, trên đại lộ Bôn-nan còn có trụ sở của cảnh sát Nhà đoan, Sở Mật thám (Service de sudeté). Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, hai địa chỉ này bị ném bom phá tan nên hiện không còn dấu tích.

Trên đại lộ Bôn-nan vào năm 1930, tại số nhà 30 là nơi sinh sống của quan ấn loát Xứ ủy Bắc Kỳ. Địa chỉ này đồng thời trụ sở bí mật của Thành ủy Hải Phòng.

Cơ sở hãng tàu Năm Sao khi mới xây dựng trên đại lộ Bôn-nan ngày trước nay là trụ sở ngân hàng Công thương.

3. Đại lộ Bôn-nan được ra đời cùng với việc đào kênh vành đai theo chủ trương của chánh Công sứ Pháp đầu tiên ở Hải Phòng Bôn-nan. Cùng với kênh đào Bôn-nan, đại lộ này là nơi tập trung chính của sự thông thương và buôn bán tại đô thị Hải Phòng những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Nơi đây hội tụ đầy đủ các điều kiện trên bến dưới thuyền của thành phố Cảng. Ngày nay, không còn kênh đào Bôn-nan, cảnh trên bến dưới thuyền cũng không còn nữa nhưng phố Nguyễn Đức Cảnh và Trần Phú, 2 đoạn của đại lộ Bôn-nan xưa vẫn chiếm vị trí quan trọng về giao thông và buôn bán trong đô thị Hải Phòng hiện đại.

2 tuyến phố trung tâm Nguyễn Đức Cảnh và Trần Phú cũng là con đường huyết mạch của trục ngang dải trung tâm thành phố là điểm diễn ra các hoạt động chính của Hải Phòng mỗi khi có kỷ niệm, lễ, Tết. Vào kỳ nghỉ Tết nguyên đán, Tết dương lịch, Lễ hội Hoa Phượng Đỏ, nhiều sự kiện trọng đại của thành phố, đây là 2 tuyến phố đón người dân và du khách bốn phương về với Hải Phòng. Phố Trần Phú giờ thuộc quận Ngô Quyền, phố Nguyễn Đức Cảnh thuộc quận Lê Chân. Song trong mạch nối chung của đại lộ Bôn-nan ngày trước, hai phố vẫn liền một dải, tạo nên điểm nhấn của đô thị trung tâm trong bức tranh Hải Phòng đang ngày một đổi mới./.

Phong Linh