Giáo sư Trần Đình Sử: Đọc sách phải gắn với tư duy, suy ngẫm
Ngày hội sách tại Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố.
- Đề nghị giáo sư cho biết vai trò, ý nghĩa của việc đọc sách đối với đời sống con người?
- Sách có vai trò to lớn trong đời sống, góp phần khai sáng, mở mang trí tuệ, vốn hiểu biết của con người. Tuy nhiên, sách có hay đến mấy cũng không tự đến với con người mà con người phải tìm đọc, tìm đến sách. Xuất phát từ nhu cầu đọc sách của con người hình thành văn hóa đọc trong cuộc sống cộng đồng, người ta gọi đó là quá trình vận động của mỗi cá nhân trong tiếp cận, sử dụng sách. Chúng ta nhận diện và khẳng định, đọc là phương thức sống của con người có văn hóa. Người chăm đọc sách sẽ có cách biểu đạt ý nghĩ của mình một cách rõ ràng, mạch lạc. Vì thế, chúng ta cần khích lệ nhiều người đọc sách và sắp xếp, dành thời gian cho việc đọc sách. Trong xã hội hiện nay, phương tiện nghe, nhìn chiếm ưu thế, nhưng xét cho cùng, không có phương tiện nào thay thế được sách giấy, thư viện. Ở những nước phát triển, không khó để thấy cảnh bạn đọc bám lấy tủ sách, tranh thủ đọc bất cứ khi nào, có người đọc khi đi trên xe lửa, trên máy bay, trên ô tô... Có người cầm điện thoại di động nhưng không phải để lướt web mà để đọc sách, nhằm nâng cao trình độ văn hóa của mình.
- Theo giáo sư, người đọc nên đọc những loại sách gì?
- Hiện, số đông người đọc sách phổ biến là về khoa học kỹ thuật hay còn gọi là sách phổ thông. Những sách này gắn liền với 12 năm học ở nhà trường phổ thông, đến khi chúng ta học đại học hoặc học lên cao, nghiên cứu chuyên ngành. Bên cạnh đó, chúng ta cũng nên tìm đọc những cuốn sách viết về các danh nhân, nhân vật lịch sử, chính trị, văn hóa, có ảnh hưởng lớn đến xã hội. Ví dụ đọc các sách về nhà soạn nhạc Bét- thô-ven, Mô- za... chúng ta hiểu được để gặt hái thành công, ngoài tài năng thiên bẩm là sự kiên trì, khổ luyện của các vĩ nhân. Đọc sách về các nhân vật lịch sử giúp ta hiểu về thời đại, thời cuộc và cách thức của những người vượt lên trở thành ngọn cờ tiêu biểu của quốc gia, dân tộc. Trong số cuốn sách chúng ta thường hay đọc, sách văn học là loại sách rất hấp dẫn. Đó là truyện ngắn, truyện dài, thơ, tiểu thuyết, truyện ký... với ngôn từ, cách thức biểu đạt sinh động, phong phú. Tuy nhiên, dù là sách thuộc thể loại gì, cũng nên chọn những cuốn sách liên quan đến con người, về con người.
- Ngoài việc tìm chọn sách hay, theo giáo sư, mọi người cần có cách đọc sách như thế nào?
- Xu hướng xã hội hiện nay, một bộ phận người dân ưa lướt web, dành thời gian quá nhiều cho mạng xã hội, thậm chí có người ngủ quên khi đang lướt web. Bất cứ khi nào có thời gian là họ bật máy tính, điện thoại lên để lướt web. Thực tế, đây là phương tiện giải trí hấp dẫn, sinh động, khiến người ta khó cưỡng lại được. Tuy nhiên, vì sinh động, hấp dẫn nên người đọc thường không đọc sâu, không đọc kỹ và nó hoàn toàn không tốt cho sự phát triển của trí tuệ. Nhiều người cho rằng điện thoại, máy tính cái gì cũng có, thông tin nào cũng nhiều nên chỉ cần xem trên mạng. Hiểu như thế là không đúng, bởi thông tin trên mạng là đa dạng nhưng không phải người nào cũng chọn lọc được thông tin hay, tốt để tiếp cận. Chưa kể, như tôi nói ở trên, việc đọc phải gắn liền với tư duy. Cái nguy hiểm nhất của con người là cho rằng mình cái gì cũng biết nhưng thực ra không biết gì cả vì cái gì cũng biết một chút, hiểu chàng màng.
Vậy, làm thế nào để trong thế giới phẳng này, người ta có cách đọc đúng? Đó là việc đọc phải gắn với đào sâu thông tin kết hợp tư duy, suy ngẫm của bản thân để đánh giá, đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn. Vì thế, người ta nói rằng đọc sách phải xuất phát từ nhu cầu tự thân, liên quan đến chiến lược đọc sách và mục đích sống của mỗi người. Sách quan trọng nhưng việc đọc sách còn quan trọng hơn. Khi tìm chọn được sách hay, người đọc phải có ý thức đọc có trọng điểm, không hời hợt, bỏ qua những tình tiết, chi tiết, việc đọc mới hiệu quả, kích thích trí tưởng tượng, óc suy nghĩ của con người. Hiện nay, nhiều người, nhất là các bạn trẻ có thói quen lướt web. Chúng ta không phản bác, bài xích việc xem phim, lướt web của giới trẻ nhưng làm thế nào để giới hạn họ không trở thành những con nghiện, chạy theo việc đọc mạng mà bỏ quên văn hóa đọc sách với những giá trị bền vững, tìm kiếm cái hay, cái đẹp trong sách.
- Trân trọng cảm ơn giáo sư!