Chấn chỉnh sai lệch nghi lễ hầu đồng
Từ việc minh oan cho hầu đồng
Hầu đồng trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Từ thế kỷ 16, hầu đồng là sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống xã hội và tâm thức người dân. Tín ngưỡng thờ Mẫu, Tam phủ của Việt Nam có yếu tố nhân thần (thờ những nhân vật, con người có tên tuổi như Mẫu Liễu Hạnh ở Nam Định; hoặc Trần Hưng Đạo là Đức Thánh Trần…) là những con người lịch sử, có thật rõ ràng.
Các nhà nghiên cứu văn hóa đánh giá, UENSCO bị thuyết phục bởi giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu, Tam phủ của người Việt - văn hóa bản địa, là bảo tàng sống về văn hóa… thể hiện qua những bài chầu văn, những câu chuyện lịch sử lồng trong hát chầu văn, những điệu múa, trang phục, cách trang trí đền đài.
Thực tế, từ năm 2007, Trung tâm Bảo tồn văn hoá đạo Mẫu Việt Nam (Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn tín ngưỡng Việt Nam) tập trung nghiên cứu đạo mẫu dưới góc độ cộng đồng. Trước đó, những năm 80 của thế kỷ trước, tổ chức này nghiên cứu nghi lễ hát chầu văn diện rộng.
GS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn tín ngưỡng Việt Nam cho biết: “Cùng với sự cố gắng miệt mài của các nhà nghiên cứu, đặc biệt về sau ở góc độ cộng đồng, chúng ta minh oan cho hầu đồng và hát văn không còn là loại hình mê tín dị đoan nữa. Hầu đồng và hát văn không còn mang “án” bị cấm”. Cách đây khoảng hơn 5 năm,Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn tín ngưỡng Việt Nam tổ chức hầu đồng tại Trung tâm Văn hóa Pháp. Còn nhớ, để có được buổi ra mắt đó, trung tâm gặp rất nhiều khó khăn, tuy nhiên, cuộc “lên đồng hầu thánh” lần ấy thành công hơn sự tưởng tượng. Ban tổ chức phải “khóa trái” của khán phòng từ sớm để chương trình bắt đầu vì lượng người kéo đến quá đông. Trung tâm Văn hóa Pháp “chiều khách” bằng cách tức tốc gắn thêm màn hình ở phía bên ngoài sảnh để phục vụ những người không vào được khán phòng. Điều đó cho thấy sức hút của hầu đồng và hát văn đối với công chúng vô cùng lớn.
GS. Ngô Đức Thịnh kể thêm: “Chúng tôi đem chầu văn, hầu đồng ra tận Côn Đảo – nơi mà người dân không biết là nghi lễ gì. Sau khi được xem, người dân ở đây vô cùng thích thú. Có người bạn bên Mỹ có nhắc nhở với tôi là : “Việt Nam nên đưa chầu văn, hầu đồng ra thế giới”. Điều đó cũng cho thấy, “tầm ảnh hưởng” của tín ngưỡng này đến được cộng đồng người Việt khắp nơi trên thế giới”!
Hầu đồng cũng cần có tổ chức
Hiện nay, ở nhiều địa phương các CLB chầu văn, hầu đồng “mọc lên như nấm”. Nhiều người lo ngại tín ngưỡng dân gian này bị biến tướng và có thể trở thành vấn nạn mê tín dị đoan. Chưa kể, gần đây xuất hiện một số thanh đồng mặc trang phục hở hang và múa theo những điệu nhạc rock, ráp... rất phản cảm. Có người đội mũ cánh chuồn không ra văn quan, cũng chẳng ra võ. Thậm chí có trường hợp mặc áo rằn ri, đi giày tây, đội mũ tai bèo, đội mũ bảo hiểm...Lễ vật tiến cúng trước đây chỉ là hương đăng, hoa quả. Nhưng nay có cả quạt điện, nồi cơm điện, phích nước, chăn bông làm đồ phát lộc...
Theo GS. Ngô Đức Thịnh, chúng ta không nên quá lo lắng về việc ngày càng nhiều CLB chầu văn được thành lập vì đó là biểu hiện của sự kế thừa và phát triển mạnh mẽ. Điều đó giúp cho nghi lễ chầu văn, hầu đồng dần trở thành hiện tượng văn hóa. “Hiện nay chúng tôi đang xây dựng đề án thành lập Trung tâm Thờ mẫu Việt Nam. Vì là, một trong những cái yếu nhất của hầu đồng là không có tổ chức gì cả, ai muốn làm gì thì làm. Bởi thế mà nhiều lúc chầu văn, hầu đồng bị biến dạng rất nhiều. Vì vậy chúng ta cần tập hợp lại thành tổ chức để chấn chỉnh lại, đưa nghi lễ chầu văn trở lại quỹ đạo của truyền thống, giữ được bản sắc, giá trị của hát văn và hầu đồng” – GS Ngô Đức Thịnh chia sẻ- Gần đây, một số cơ sở đưa hầu đồng lên sân khấu và có xu hướng nghệ thuật hóa, biểu diễn như tiết mục nghệ thuật. Tất nhiên có chương trình thành công và không thành công, nhưng đó là sự nỗ lực, cố gắng. Tuy nhiên, hầu đồng cần được gìn giữ như nghi thức tín ngưỡng, cái hay và đẹp của nó chính là sự thiêng liêng. Còn hầu đồng khi mất đi tính thiêng là hình thức sinh hoạt dân gian bình thường khác.