Quán hoa Hải Phòng – Những chuyện bây giờ mới kể
Tìm về với quán hoa xưa
Hình ảnh Quán hoa xưa trong thập niên 50 của Thế kỷ trước.
Tìm hiểu lịch sử, quán hoa Hải Phòng được xây dựng trước Cách mạng Tháng Tám 1945 không lâu. Từng có cuộc thi tuyển chọn mẫu thiết kế đẹp nhất. Tuy nhiên, cũng có ý kiến khác nhau về thời điểm quán hoa được xây dựng.
Theo Ông Nguyễn Xuân Dũng, nguyên Phó giám đốc Công ty Công viên, quán hoa được xây dựng năm 1941. Còn theo Ông Ngô Đăng Lợi, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố, quán hoa được xây dựng và khánh thành vào năm 1944. Phần lớn tư liệu lưu trữ đều nghiêng về mốc thời gian 1944. Để tìm câu trả lời xác thực hơn, tôi đi tìm những bậc cao niên từng bán hoa tươi tại quán hoa xưa. May mắn, tôi tìm lại được cụ Tô Thị Bảng, người từng có quầy hoa trong quán hoa từ những ngày đầu.
“Hai Phong , Marché aux fleurs” (Hải Phòng, chợ hoa).
Tôi theo gia đình đến Hải Phòng sinh sống từ năm 1949. 6 năm đầu (1950 – 1956), tôi ở tại số nhà 65 phố Bonnal (còn có tên tiếng Việt khác tồn tại đồng thời là Lê Thánh Tôn), nay là phố Trần Phú. Nhà tôi ở sát cạnh Trung tâm Da Liễu hiện nay và nhìn sang vườn hoa Nhà Kèn (nay là quảng trường đài phun nước, sân cột Cờ) trước nhà hát thành phố. Từ nhà tôi ở, cách 3 nhà nữa về phía phố Cầu Đất có rạp chiếu bóng Việt Nhi/Studio Việt Nhi(nay là Minilab Hải Hà), có số nhà xưa là 69 Bonnal, nay là số 149 Trần Phú. Nhiều gia đình trong ngõ 69 ngày trước liền kề rạp này làm nghề bán hoa tươi ở quán hoa. Tôi nhớ tới những cái tên của bà Tài, bà Nhích… Và bước chân đưa tôi trở lại vỡi ngõ 69 Bonnal xưa sau 57 năm.
Hỏi thăm các bạn cùng trang lứa mới biết, không còn mấy người bán hoa ngày trước. Ngẫm nghĩ một hồi, bạn tôi mách vẫn còn bà cụ Bảng là người cao niên nhất trong nghề bán hoa tươi tại quán hoa xưa. Qua nhiều mối dò tìm, tôi gặp được con cháu cụ. Và cuối cùng gặp được cụ tại gian nhà người con trai trong một ngõ nhỏ gần ga Hải Phòng.
Tác giả và Cụ Tô Thị Bảng.
Chuyện của người bán hoa ngày trước
Cụ Tô Thị Bảng, người gốc Làng Ngọc Hà Hà Nội, năm nay 91 tuổi. Tuổi cao nhưng cụ còn minh mẫn và trí nhớ tốt. Cụ kể cho tôi nghe những ngày đầu xuống Hải Phòng làm nghề bán hoa tươi khi mới 13 tuổi. Thời gian đầu, phố Hoàng Văn Thụ chỉ lác đác mấy ngôi nhà. Tối xuống, mỗi ngã tư chỉ có một ngọn đèn điện treo cao, đường phố vắng tanh….
Ngày ấy, chỉ có mấy hàng hoa ở vỉa hè và trong ngõ phía số lẻ của phố Hoàng Văn Thụ hiện nay, đối diện phố Nhà Thờ (nay là phố Phạm bá Trực)… Tôi hỏi đến tên viên Đốc Lý Người Pháp Luciani, người chủ trì xây dựng quán hoa Hải Phòng, và ông Chánh Lục lộ Gauthier - người phụ trách triết kế kỹ thuật. Cụ Bảng nhớ ra cái tên Luciani. Cụ cười tiết lộ, ông ta tuy là người Pháp ở đảo Corse nhưng lịch sự và tử tế. Ông cũng là người chăm lo công việc và năng đến công trường xây dựng. Mỗi lần đến đều chào hỏi mọi người ân cần. Cụ Bảng cho biết thêm, ông Nguyễn Sơn Hà là người góp tặng sơn và một ông chủ một hiệu thuốc tây ở phố Paul Bert (phố Điện Biên Phủ hiện nay) tên là Đốc Mít tài trợ tiền mua gỗ lim… để hình thành nên quán hoa thành phố.
Cụ Bảng kể rằng, những người bán hoa tại quán hoa Hải Phòng ngày trước là các cô gái xinh xắn, mặc áo dài quần trắng lịch sự. Tôi hỏi cụ về thời gian quán hoa được khai trương. Theo khẳng định của cụ bà từng bán hoa những ngày đầu tại quán hoa thành phố, kiến trúc này được khai trước vào khoảng tháng 9-1944. Mấy tháng sau đó Nhật đảo chính Pháp (9-3-1945).
Tấm bưu ảnh “Souvenir de Hai Phong”.
Từng có một chợ hoa trước khi quán hoa được xây dựng
Trong tấm bưu ảnh “Souvenir de Hai Phong (Kỷ niệm Hải Phòng), tại ảnh nhỏ góc dưới bên trái ghi “Marché au fleurs près du Théâtre” (chợ hoa gần nhà hát) ghi lại hình ảnh một chợ hoa tấp nập ở góc ngã tư Quang Trung – Hoàng Văn Thụ hiện nay. Thời điểm ấy, quán hoa chưa được xây dựng. Căn cứ theo hình ảnh xưa và nay, các vị trí mà những tấm ảnh tư liệu ghi lại, có thể khẳng định trước khi quán hoa được xây dựng ở vị trí như hiện nay, từng có một chợ hoa tại góc ngã tư Quang Trung – Hoàng Văn Thụ. Tòa nhà lớn ở góc phố trong ảnh, ở vị trí chợ hoa xưa, trước đây là nhà hàng Phúc Vinh Xương, sau tiếp quản là Cửa hàng Bách hóa của Công ty Công nghệ phẩm. Gần đây là Câu lạc bộ Đất Cảng, hiện nay là Nhà hàng Đông Dương.
Gần 70 năm rôi qua từ khi được xây dưng, dù bao thăng trầm của lịch sử, quán hoa Hải Phòng vẫn tồn tại và sẽ tồn tại mãi mãi như một dấu ấn thân thuơng mà mọi người Hải Phòng từ nhiều thế hệ vẫn lưu giữ trong ký ức của mình./.
Quán hoa nay.