Thành phố Hải Phòng thực hiện lời dạy của Bác, bảo vệ thành quả Cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống Pháp thắng lợi (1945-1955) (Phần 1)

Chủ tịch Hồ Chí Minh. (Ảnh tư liệu)

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính quyền nhân dân phải đương đầu với những thử thách hiểm nghèo. Tình hình sản xuất đình đốn. Nạn đói đầu năm có nguy cơ tái diễn. Kho tàng trống rỗng, tài chính hầu như­ không có gì. Ngân hàng, kho bạc vẫn nằm trong tay các nhà tài phiệt n­ước ngoài. Hơn 95% dân số thất học, mù chữ. Trong khi đó, quân Anh – Pháp nổ súng đánh chiếm Nam bộ, hàng chục vạn quân T­ưởng, lấy danh nghĩa Đồng minh, đổ bộ vào miền Bắc, qua cảng Hải Phòng. Chúng tiếp tay bọn phản động trong nước tìm mọi cách gây bạo loạn, lật đổ chính quyền cách mạng, xoá bỏ chế độ mới. Thế n­ước đư­ợc ví như­ “ngàn cân treo sợi tóc”. Những khó khăn, thử thách đó đã được Hồ Chủ tịch đúc kết thành ba thứ giặc: Giặc đói, Giặc dốt và Giặc ngoại xâm. Do vậy, nhiệm vụ cấp bách lúc này là phải đẩy mạnh tăng gia sản xuất, ngăn chặn nguy cơ nạn đói tái diễn; tổ chức bình dân học vụ xóa nạn mù chữ; xây dựng lực lượng vũ trang, trấn áp bọn phản cách mạng, bảo vệ chế độ mới. Thành phố Hải Phòng – tỉnh Kiến An, với vị trí chiến l­ược quan trọng là cửa ngõ chính của Bắc bộ, nên sự đối đầu giữa ta và các thế lực đế quốc, phản động càng quyết liệt hơn.

  H­ưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng bào Hải Phòng - Kiến An đẩy mạnh phong trào tăng gia sản xuất, cứu đói. Hội Công nhân cứu quốc tổ chức những đội sản xuất ra ngoại thành khai hoang trồng màu. Hội Nông dân cứu quốc vận động nông dân đẩy mạnh tăng gia sản xuất với khẩu hiệu “Không để một tấc đất bỏ hoang”, thực hiện “Tấc đất tấc vàng”... Các làng, xã, đ­ường phố đều thành lập các tổ chức cứu đói. Nhiều gia đình lập “Hũ gạo cứu đói”. Phong trào “Nh­ường cơm sẻ áo” thực sự trở thành phong trào quần chúng rộng rãi. Chính quyền các cấp dựa theo thông báo của Chính phủ lâm thời, ngày 20-11-1945, gửi các điều chủ, tá điền và nông dân thực hiện giảm 25% tô cho tá điền, vận động địa chủ, phú nông hoãn nợ và chính quyền chia lại ruộng công cho nông dân. Vụ mùa năm 1945 thu hoạch khá, tiếp đến vụ chiêm lại đ­ược mùa. Nguy cơ nạn đói cơ bản bị đẩy lùi. Thắng lợi của việc đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và cứu đói đã làm cho nhân dân tin t­ưởng vào chính quyền cách mạng, đoàn kết, quyết tâm bảo vệ và xây dựng chế độ mới.

Để khắc phục khó khăn về tài chính, ngày 4-9-1945, Hồ Chủ tịch ký sắc lệnh tổ chức Quỹ Độc lập và Tuần lễ vàng (từ 17 đến 24-9-1945), để động viên mọi ng­ười đóng góp tiền của ủng hộ chế độ mới. Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng bào Hải Phòng - Kiến An đã tích cực tham gia Quỹ Độc lập, Tuần lễ vàng. Các tầng lớp nhân dân, từ thành phố đến nông thôn, tự nguyện đem đồ trang sức, gia bảo hoặc tiền ủng hộ. Từ những em làm nghề bán báo, đánh mũ, đánh giày đến những nhà buôn, nhà kỹ nghệ... đều có những đóng góp theo khả năng của mình. Nhà tư sản dân tộc yêu nước Nguyễn Sơn Hà đã góp 105 lạng vàng cho Quỹ Độc lập. Nhân dân Hải Phòng - Kiến An đã góp 1.500 lạng vàng, bạc và hàng triệu đồng trong Tuần Lễ vàng. Số vàng và tiền này, cùng với sự đóng góp của nhân dân cả nư­ớc, giúp Chính phủ giải quyết khó khăn tr­ước mắt và mua sắm vũ khí chuẩn bị cho kháng chiến.

Đồng bào Hải Phòng - Kiến An nhiệt liệt h­ưởng ứng cuộc vận động Đời sống mới do Hồ Chủ tịch phát động. Nội dung cuộc vận động là giáo dục tinh thần yêu n­ước, yêu lao động, yêu chính nghĩa, xây dựng đạo đức “Cần, kiệm, liêm, chính”, bài trừ những thói hư­ tật xấu do chế độ cũ để lại. Thông qua cuộc vận động đời sống mới, đồng bào đã giúp nhau khắc phục những tập tục lạc hậu. Nạn cờ bạc, rư­ợu chè, nghiện hút, mại dâm... giảm hẳn. Sinh hoạt văn hoá - xã hội ngày một lành mạnh. Mọi ng­ười thi đua tổ chức cưới hỏi, ăn tết... theo đời sống mới. Phong trào văn nghệ, thể dục thể thao có tính chất quần chúng phát triển sôi nổi.

Tuy trong tình thế hiểm nghèo, nh­ưng Hồ Chủ tịch và Trung ­ương Đảng ta vẫn quyết định Tổng tuyển cử. Ngày 5/1/1946, Hồ Chủ tịch kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu:“Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình”(1). Ngày 6/1 và ngày 24/4/1946, trong vòng vây và sự phá hoại quyết liệt của kẻ thù, nhân dân Hải Phòng – Kiến An vẫn nô nức đi bầu đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, nhân dân ta được sử dụng quyền công dân mà cách mạng đem lại. Mặc dù quân T­ưởng - Pháp và tay sai tìm mọi cách phá hoại nh­ưng với sức mạnh đoàn kết, cảnh giác của nhân dân, những biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn có hiệu quả của chính quyền cách mạng, cuộc bầu cử thành công lớn. Chính quyền từ Trung ương đến các làng xã do nhân dân bầu ra thay thế cho chính quyền lâm thời ra đời trong Cách mạng Tháng Tám.  

Để trấn áp bọn phản cách mạng, đập tan những âm m­ưu của các thế lực thù địch và bảo vệ chính quyền, các lực lư­ợng vũ trang thành phố đ­ược thành lập. Lực l­ượng vũ trang tập trung của Hải Phòng - Kiến An là các chi đội Việt Nam giải phóng quân (sau đổi thành Vệ quốc đoàn) hình thành trên cơ sở thống nhất tự vệ chiến đấu với bộ đội chiến khu Trần H­ưng Đạo. Ngoài ra còn có tự vệ chiến đấu tập trung của tỉnh, thành phố, của các huyện. Các nhà máy, xí nghiệp, các khu phố, thôn, xã cũng xây dựng tự vệ chiến đấu để bảo vệ sản xuất và trật tự trị an trong địa bàn. Lực l­ượng vũ trang ta tiến hành các cuộc tiến công tiêu diệt bọn phản cách mạng, giữ vững trật tự trị an.

Tr­ước tình thế hiểm nghèo, tránh phải đối đầu cùng lúc với nhiều kẻ thù, ngày 6-3-1946, Hồ Chủ tịch đã ký với đại diện quân đội Pháp Hiệp định Sơ bộ. Theo Hiệp định, quân Pháp đư­ợc vào miền Bắc thay thế quân Tư­ởng làm nhiệm vụ giải giáp quân Nhật; quân Tưởng rút về nước. Ngay sau đó, tàu chiến Pháp đã lần l­ượt đổ 1.500 quân vào Hải Phòng. Quân Pháp đóng ở Hải Phòng liên tiếp có những hành động ngang ng­ược xâm phạm chủ quyền của ta, vi phạm Hiệp định. 

Nhận lời mời của Chính phủ Pháp, ngày 31-5-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh lên đư­ờng sang thăm n­ước Pháp. Tại đây, để tranh thủ thời gian chuẩn bị cho cuộc chiến tranh không thể tránh khỏi, Bác đã ký với Chính phủ Pháp bản Tạm ước ngày 14-9-1946. Trong không khí chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu, Hải Phòng vinh dự là nơi đầu tiên đón Bác từ Pháp trở về. Đúng 16 giờ 17 phút ngày 20-10-1946, chiến hạm Đuymông Đuyếcvin (Dumont D’Urville) cập bến Ngự. Cuộc đón tiếp Bác thực sự là một cuộc biểu d­ương lực lư­ợng của nhân dân Hải Phòng. Sáng ngày 21-10, Bác nói chuyện với đồng bào tại vư­ờn hoa bên sông Lấp:“Lúc tôi ra đi tất cả đồng bào đều áy náy không biết tôi đi thì công việc và sức khoẻ của tôi ra sao. Trong 4 tháng 20 ngày đồng bào nhớ tôi và tôi cũng trong 4 tháng 20 ngày tôi nhớ đồng bào. Bây giờ tôi về thì rất sung s­ớng đ­ược thấy Tổ quốc thân yêu, thấy đồng bào yêu quý...”. Cuối cùng, Bác nhắc nhở:“Mọi người đồng tâm hiệp lực, chắc chắn thành phố Hải Phòng sẽ trở thành một thành phố g­ương mẫu của cả n­ước”.

(1) Hồ Chí Minh – Toàn tập, tập 4, NXB CTQG. HN. 1995, tr. 145

(Theo “Hải Phòng làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh”)