Hải Phòng năng động, sáng tạo, đề xuất cơ chế mới (1975 -1985) (Phần 2)
Nhà hát thành phố xưa. (Ảnh tư liệu)
Để tháo gỡ khó khăn trên, tháng 8 - 1979, hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành một số quyết định quan trọng:"Đẩy mạnh sản xuất, ổn định đời sống, tăng cường an ninh - quốc phòng, kiên quyết chống hữu khuynh tiêu cực”. Nghị quyết còn đề ra nhiều chủ trương, chính sách cụ thể, nhằm “bung ra” tháo gỡ những khó khăn, bế tắc về kinh tế, đời sống. Hội nghị Trung ương 6 (khóa IV) đánh dấu sự khởi đầu đổi mới tư duy kinh tế của Đảng ta. Cụ thể hóa Nghị quyết của Trung ương, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 25 và 26/QĐ-CP. Thực hiện các Nghị quyết trên, Thành ủy chủ trương mở đợt sinh hoạt chính trị trong Đảng và quán triệt sâu rộng trong nhân dân. Điểm nổi bật là Trung ương đã nới rộng quyền tự chủ của đơn vị kinh tế cơ sở, cho phép được thực hiện chính sách cung ứng vật tư nguồn, bảo đảm lợi ích kinh tế 3 phần: Nhà nước cung cấp liên kết liên doanh, xí nghiệp tự lo, cá nhân có trách nhiệm góp sức giải quyết, trách nhiệm gắn liền với quyền lợi. Thực hiện việc phân phối theo lao động kể cả giá trị và hiện vật, tạo điều kiện để cơ sở linh hoạt hơn trong giải quyết bế tắc khó khăn về kinh tế và đời sống. Cùng với mặt tích cực làm cho sản xuất có bước phát triển, giảm bớt gánh nặng bao cấp của Trung ương và thành phố thì mặt tiêu cực làm thất thoát hàng hóa, vật tư của Nhà nước cũng gia tăng, nạn tư túi, móc ngoặc cũng phát triển, gây phức tạp trong quản lý kinh tế xã hội.
Từ cuối những năm bảy mươi, đất nước ta lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng. Chỉ vài năm sau cuộc kháng chiến chống Mỹ, thắng lợi, lại phải đương đầu với 2 cuộc chiến tranh biên giới và chính sách bao vây, cấm vận của các thế lực thù địch. Trong khi đó, mô hình, cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp không còn phù hợp, trở thành lực cản phát triển kinh tế - xã hội. Việc thực hiện “Bốn cấp cùng làm chủ tập thể”, “Xây dựng kinh tế trung ương và kinh tế địa phương”, “Tổ chức lại sản xuất theo qui mô lớn trong nông nghiệp”; cùng đó, việc mở rộng qui mô hợp tác xã, qui mô xã, huyện, tỉnh càng làm cho tình hình thêm phức tạp. Hải Phòng vốn là một khu vực nhạy cảm nên những tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội cũng diễn ra gay gắt. Nhưng với bản lĩnh vững vàng, dày dạn kinh nghiệm, Đảng bộ đã vận dụng sáng tạo chủ trương, Nghị quyết của Đảng, từng bước tháo gỡ khó khăn, giữ vững sản xuất, mạnh dạn tìm hướng đi cho phát triển kinh tế. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và quán triệt tư tưởng, đường lối chung của Đảng, với tinh thần trách nhiệm và niềm tin vững chắc vào quyết định của mình, ngày 27-6-1980, Ban Thường vụ Thành uỷ ra Nghị quyết số 24-NQ/TU về “Củng cố hợp tác xã nông nghiệp nhằm đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm ”. Nội dung chủ yếu của nghị quyết là cải tiến quản lý trong các hợp tác xã nông nghiệp, thực hiện khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động, gắn trách nhiệm của người lao động đến sản phẩm cuối cùng.
Khi Nghị quyết 24-NQ/TU ra đời, một bộ phận cán bộ, đảng viên của thành phố và nhiều địa phương bạn, cả những cơ quan chức năng của Trung ương, nảy sinh những xu hướng đánh giá khác nhau. Nhiều người băn khoăn, lo lắng “khoán” sẽ làm xói mòn quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp, phá vỡ cơ sở vật chất – kỹ thuật của hợp tác xã và cản trở việc đưa nông nghiệp lên sản xuất lớn. Thậm chí có những ý kiến phản ứng khá gay gắt. Trong khi đó, hàng trăm đoàn cán bộ, sinh viên, cơ quan thông tin đại chúng, địa phương bạn và khách nước ngoài về huyện Đồ Sơn - nơi khởi nguồn của khoán mới- tìm hiểu, nghiên cứu, đưa tin, coi đây là nhân tố mới, là bước đột phá trong nông nghiệp. Nghị quyết 24-NQ/TU của Thành uỷ Hải Phòng ra đời như làn gió mới thổi bùng lên không khí lao động sôi nổi và bước chuyển biến trên mặt trận nông nghiệp, nông thôn Hải Phòng.
Việc thực hiện “Khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và người lao động” ở Hải Phòng được Trung ương và các địa phương trong cả nước chú ý. Trước những suy thoát về kinh tế, trong đó nông nghiệp, từ thực tế Vĩnh Phú và Hải Phòng, Trung ương Đảng đã nghiên cứu rút kinh nghiệm và xây dựng cơ chế khoán mới trong nông nghiệp. Ngày 22-10-1980, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Thông báo số 22, ghi nhận những ưu điểm của khoán và cho phép các địa phương làm thử dưới hình thức khoán sản phẩm đối với cây lúa. Ngày 18-1-1981, Ban Bí thư Trung ương ra Chỉ thị 100-CT/TW về “Cải tiến công tác khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong hợp tác xã nông nghiệp”. ý nghĩa lớn nhất là khoán sản phẩm đã mở ra một giai đoạn mới của quá trình nhận thức và đổi mới về con đường phát triển của nông nghiệp nước ta, là mốc quan trọng đánh dấu sự chuyển đổi cơ chế tập trung quan liêu sang hạch toán tự chủ. Cơ chế khoán mới đã tạo những nhân tốt mới trong sản xuất nông nghiệp, góp phần đưa nông nghiệp cả nước thoát dần tình trạng bế tắc và khủng hoảng. Thắng lợi về nông nghiệp của thành phố được đánh giá:”Vận dụng phù hợp giữa quan hệ sản xuất với lực lượng sản xuất trong điều kiện sản xuất nhỏ đi lên, giữa quản lý sản xuất với cách mạng khoa học kỹ thuật. Đó là sự kết hợp giữa công nghiệp với nông nghiệp, tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ thâm canh tăng năng suất và xây dựng nông thôn mới trên cơ sở tích lũy ban đầu từ lao động, đất đai, ngành nghề”.
Công nghiệp Hải Phòng cũng có đột phá mới. Khoán mới trong nông nghiệp cũng được vận dụng trong công nghiệp, tạo hiệu quả cao. Công nghiệp trung ương và địa phương có sự liên kết chặt chẽ. Sản phẩm ngày càng phong phú, đoạt được nhiều huy chương tại hội chợ trong nước và quốc tế. Hoạt động xuất nhập khẩu, thương mại phát triển mạnh.
Cùng với những chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế, những năm 1980-1985, thành phố Hải Phòng sôi động, đổi mới trong tư duy, cách làm, là điểm sáng của cả nước. Công cuộc mở mang thành phố được thực hiện khá rầm rộ. Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên. Phong trào “ngói hóa” làm thay đổi bộ mặt nông thôn. Chủ trương tăng cường xây dựng cấp phường làm cho bộ mặt đô thị và công tác quản lý đô thị tốt lên rất nhiều.
Những năm 1975 – 1985, luôn thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ, đảng viên và nhân dân Hải Phòng luôn phát huy tính năng động trong đổi mới phong cách lãnh đạo, nâng cao năng lực và hiệu quả chỉ đạo, tổ chức thực hiện, không chịu bó tay trước khó khăn, luôn hướng về phía trước, suy nghĩ, tìm tòi cách làm mới. Đảng bộ lãnh đạo kinh tế hướng vào xoá tập trung quan liêu bao cấp, chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa. Trong nhiều năm, Hải Phòng thực hiện việc phân cấp quản lý cho các ngành, các cấp, trong đó phân cấp toàn diện cho cấp huyện, xây dựng cấp huyện gắn với phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn.