Luật Phòng, chống tham nhũng 2018: Làm vững chắc cơ sở pháp lý xử lý tham nhũng

Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 dành một chương quy định về phòng, chống tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước. (Ảnh minh họa)

-Luật Phòng, chống tham nhũng (PCTN) 2018 tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng về PCTN trong giai đoạn mới. Việc xây dựng Luật PCTN để đồng bộ với các quy định có liên quan trong các đạo luật quan trọng khác, như Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và từng bước nâng cao mức độ tuân thủ Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng.

Luật PCTN 2018 có một số điểm mới nổi bật quan trọng để bảo đảm tính khả thi, chặt chẽ, hiệu quả trong công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng… Đó là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, luật thay đổi cụm từ “xử lý người có hành vi tham nhũng” bằng cụm từ “xử lý tham nhũng” nhằm mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật bao gồm cả việc xử lý người có hành vi tham nhũng, xử lý cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi khác vi phạm pháp luật về PCTN. Luật mở rộng đối tượng, số loại tài sản phải kê khai tài sản, thu nhập; kiểm soát hiệu quả về tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn; tăng cường trách nhiệm người đứng đầu…

Tinh thần mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật đối với khu vực ngoài nhà nước thể hiện ở việc luật dành một chương quy định PCTN trong doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài nhà nước. Luật quy định trách nhiệm tất cả các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế nói chung trong việc xây dựng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp, quy tắc đạo đức kinh doanh, quy tắc ứng xử, cơ chế kiểm soát nội bộ phòng ngừa tham nhũng.

Luật quy định thành một chương riêng và sửa đổi, bổ sung nhằm cụ thể hóa và đề cao vai trò của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong phòng, chống tham nhũng. Luật cũng quy định về trách nhiệm của người đứng đầu và cấp phó khi để xảy ra tham nhũng trong cơ quan, tổ chức do mình quản lý, phụ trách. Đối với công tác phát hiện và xử lý tham nhũng, luật mới có những sửa đổi bổ sung, tăng cường hơn nữa trách nhiệm của các cơ quan có trách nhiệm phát hiện tham nhũng như là cơ quan thanh tra, cơ quan kiểm toán. Quy định trong trường hợp thanh tra, kiểm toán không phát hiện vi phạm, nhưng sau đó các cơ quan có thẩm quyền phát hiện ra thì họ phải chịu trách nhiệm trong việc thanh tra, kiểm toán nhưng không phát hiện ra vi phạm.

 -Chế định kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị được hoàn thiện hơn như thế nào ?

-Luật mở rộng đối tượng kê khai tài sản, thu nhập (TSTN). Những người có nghĩa vụ kê khai TSTN được mở rộng gồm: Cán bộ, công chức; sĩ quan CAND; sĩ quan QĐND, quân nhân chuyên nghiệp; người giữ chức vụ từ phó trưởng phòng và tương đương trở lên công tác tại các đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước, người được cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; người ứng cử đại biểu Quốc hội, ứng cử HĐND. Ngoài các loại TSTN phải kê khai như quy định trước đây, Luật mới yêu cầu các đối tượng nêu trên còn phải kê khai thêm công trình xây dựng và tài sản khác gắn liền với đất, nhà ở, công trình xây dựng. Đồng thời, các đối tượng còn phải kê khai cả tổng thu nhập giữa 2 lần kê khai; kê khai bổ sung khi có biến động về TSTN trong năm có giá trị từ 300 triệu đồng trở lên. Cơ quan kiểm soát TSTN có trách nhiệm xác minh khi đối tượng không giải trình hợp lý về nguồn gốc tài sản tăng thêm.

Bản kê khai TSTN phải được công khai tại cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi người đó thường xuyên làm việc. Trường hợp kê khai không trung thực, có thể bị xử lý kỷ luật bằng một trong các hình thức: Cảnh cáo, hạ bậc lương, giáng chức, cách chức, buộc thôi việc hoặc bãi nhiệm; không được bổ nhiệm, phê chuẩn hoặc cử vào chức vụ dự kiến; xóa tên khỏi danh sách những người ứng cử. Trường hợp đã được quy hoạch vào các chức danh lãnh đạo, quản lý thì còn bị đưa ra khỏi danh sách quy hoạch.

Luật quy định hoàn thiện hơn hệ thống cơ quan thực hiện nhiệm vụ kiểm soát TSTN theo hướng tập trung, thu gọn đầu mối, bảo đảm tính chuyên nghiệp, độc lập trong kiểm soát TSTN. Cơ quan kiểm soát TSTN được bổ sung nhiều thẩm quyền hơn, trong đó có thẩm quyền yêu cầu các cơ quan có trách nhiệm, như: Các ngân hàng, tổ chức tín dụng, cơ quan thuế, công an, hải quan, những cơ quan tổ chức khác phải cung cấp thông tin có liên quan để phục vụ cho việc xác minh TSTN. Căn cứ xác minh, trình tự, thủ tục xác minh TSTN được quy định rõ ràng, mở rộng hơn; hình thức kê khai, phương thức kê khai tài sản cũng có đổi mới để bảo đảm tính hiệu quả cao hơn. Cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát TSTN được xây dựng và quản lý tập trung tại Thanh tra Chính phủ, đây được coi là điểm tiến bộ tiếp cận với cách làm của các nước phát triển.  

-Trân trọng cảm ơn đồngchí !

Lê Hạnh thực hiện - Ảnh: Duy Thính