Chuyển đổi diện tích cấy lúa sang trồng cây khác: Hướng dẫn thực hiện theo lộ trình phù hợp

Người dân chuyển đổi ruộng cấy lúa hiệu quả thấp sang trồng hoa sen ở xã An Tiến (An Lão).

Dothiếu lao động, người dân trên địa bàn huyện Thủy Nguyên có xu hướng chuyển đổi  diện tích cấy lúa sang trồng cây ăn quả lâu năm để giảm bớt khó khăn về nhân lực. Bước đầu, mô hình chuyển đổi này đem lại thu nhập cao cho nông dân. Tại xã Liên Khê, nông dân chuyển một số diện tích cấy lúa năng suất thấp sang trồng na, chuối. Vì vậy, diện tích trồng na, chuối trên địa bàn hiện mở rộng đến hơn 100 ha. Cây na, chuối trở thành thương hiệu tự hào của người dân Liên Khê. Những vùng trồng chuối và na ở Liên Khê có liên kết tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp cho doanh thu 700-800 triệu đồng/ha.

Tại các huyện khác như Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, An Lão, Kiến Thụy…, một số diện tích cấy lúa chuyển đổi sang cây trồng khác bước đầu cũng đạt hiệu quả kinh tế cao. Tại huyện Vĩnh Bảo vụ xuân năm 2019, một số diện tích cấy lúa được chuyển đổi sang trồng đậu tương rau, cà tím xuất khẩu cho doanh thu ước đạt 70-80 triệu đồng/ha, cao gấp 2-3 lần cấy lúa. Tại các xã Đông Phương, Thụy Hương, Du Lễ, Đại Hà (huyện Kiến Thụy), gần 20 ha diện tích cấy lúa chuyển đổi sang trồng cây ăn quả, hoa sen…cho doanh thu từ 250-300 triệu đồng/ha. Tại xã Bát Trang (An Lão), mô hình chuyển đổi diện tích đất cấy lúa sang trồng thanh long và một số cây ăn quả khác như bưởi da xanh, bưởi Diễn… cho doanh thu hơn 350 triệu đồng/ha.

Theo Chi cục Trồng trọt- Bảo vệ thực vật Hải Phòng, tại các huyện, từ 2018 đến tháng 6-2019, diện tích chuyển đổi từ đất cấy lúa sang trồng cây, rau màu ngắn ngày là 483 ha; sang trồng cây ăn quả lâu năm 367 ha; vừa trồng cây ăn quả kết hợp phát triển thủy sản hơn 500 ha. Các mô hình này bước đầu đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với cấy lúa; tạo vùng nguyên liệu rau, củ quả phục vụ chế biến; hạn chế ruộng bỏ hoang. Tuy nhiên, việc chuyển đổi tại các huyện chủ yếu do nông dân thực hiện tự phát; chưa theo lộ trình, kế hoạch rõ ràng.

Tránh tự phát chuyển đổi ồ ạt

Lựa chọn hướng phát triển cây trồng nào ổn định, bền vững luôn là vấn đề trăn trở với nhiều nông dân. Ông Nguyễn Văn Thắng ở xã Bát Trang (An Lão) cho biết, hiện tại, việc chuyển đổi đất lúa sang trồng thanh long giúp gia đình có thu nhập ổn định khoảng hơn 300 triệu đồng/năm, sản phảm tiêu thụ cũng dễ dàng. Tuy nhiên, ông lo lắng khi gần đây, nhiều hộ dân khác trên địa bàn cũng chuyển đổi diện tích đất lúa sang trồng thanh long, không lâu nữa, thị trường tiêu thụ thanh long không còn  thuận lợi. Chính quyền một số xã cũng băn khoăn về việc người dân tự chuyển đổi cây trồng trong khi chưa có định hướng phát triển lâu dài, khó bền vững. Theo Chủ tịch UBND xã Bát Trang Phan Viết Lệ, nông dân tự phát chuyển đổi diện tích đất lúa trồng sang cây khác nếu không phù hợp, chưa làm chủ được kỹ thuật sản xuất, dễ dẫn đến vòng luẩn quẩn, chỉ sau một vài năm lại chặt phá vì cây trồng kém hiệu quả.

Trước thực trạng trên, Sở NN-PTNT có hướng dẫn về việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa,  cụ thể đối với các huyện về nguyên tắc, điều kiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng; các thủ tục chuyển đổi. Việc tổ chức thực hiện phải bảo đảm lộ trình phù hợp. Các cơ quan liên quan như Chi cục Trồng trọt- bảo vệ thực vật Hải Phòng; Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng; Phòng Kỹ thuật nông nghiệp định hướng nhóm cây trồng chủ lực cho các huyện để có thể phát triển bền vững. Một số huyện như Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến Thụy, An Dương thích hợp chuyển đổi trồng cây ăn quả ngắn ngày, rau màu quanh năm như rau, đậu, bầu bí, cà chua, ớt. Một số huyện như Thủy Nguyên, An Lão; các quận: Kiến An, Đồ Sơn…thích hợp trồng táo, na, vải, nhãn…

Theo Giám đốc Sở NN-PTNT Phạm Văn Lập, trong việc chuyển đổi đất lúa sang cây trồng khác, sở yêu cầu các huyện từng bước thực hiện theo lộ trình với các mô hình, cách làm hiệu quả hơn. Cụ thể, từ nay đến năm 2025, dự kiến các huyện chuyển đổi 5000 ha đất lúa sang cây trồng khác; năm 2030, diện tích chuyển đổi đất lúa lên 10.000 ha. Sở được thành phố giao nhiệm vụ xây dựng dự thảo Đề án cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển rau, quả trên địa bàn thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 trình HĐND thành phố đưa ra xem xét thông qua tại trong kỳ họp thứ 10, HDND thành phố khóa 15. Theo dự thảo đến năm 2030, toàn thành phố quy hoạch 170 vùng sản xuất tập trung rau, quả với quy mô tối thiểu 5 ha/vùng. Sở tiếp tục chỉ đạo, hướng dẫn các huyện, xã làm tốt công tác tuyên truyền, vận động nông dân  thấy rõ hiệu quả của một số mô hình chuyển đổi cây trồng, để từ đó tích cực tham gia. Chính quyền địa phương, đặc biệt là các HTX phát huy vai trò là nòng cốt trong việc chỉ đạo, tổ chức chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đáp ứng yêu cầu sản xuất nông sản hàng hóa phục vụ các nhà máy chế biến trong đó có nhà máy chế biến lớn Haphofood tại Tiên Lãng…

Hương An