Truy thu tiền hưởng trợ cấp thất nghiệp sai quy định: Gặp khó vì “lỗ hổng” pháp lý
Gian nan khi truy thu
Người lao động đến đăng ký, làm hồ sơ hưởng TCTN tại Trung tâm dịch vụ việc làm.
Ngay sau khi nộp hồ sơ hưởng TCTN, anh N. V. T., ở xã Hồng Phong (huyện An Dương) có việc làm mới. Tuy nhiên, anh T. không thông báo cho Trung tâm dịch vụ việc làm (DVVL) thành phố (nơi làm thủ tục hưởng TCTN) để nhận lại hồ sơ đề nghị hưởng TCTN. Theo hồ sơ đề nghị, anh T. được hưởng trợ cấp 3 tháng, nhưng vừa nghỉ việc được vài ngày anh T. tìm được việc làm. Đến khi anh T. đi làm, đóng BHXH ở nơi làm việc mới, cơ quan BHXH mới phát hiện ra anh T. không đủ điều kiện hưởng TCTN và gửi yêu cầu dừng việc chi trả, thu hồi số tiền hưởng sai quy định. Cơ quan BHXH nhiều lần liên lạc nhưng anh T. không hợp tác, cố tình chây ỳ, không nộp lại số tiền TCTN đã nhận. Tương tự là trường hợp của anh N. T. D., ở xã Hoa Động (huyện Thủy Nguyên). Sau khi nghỉ việc tại Công ty cổ phần luyện thép cao cấp Việt Nhật, anh D. tìm được công việc mới, song vẫn làm hồ sơ đề nghị hưởng TCTN. Cơ quan BHXH yêu cầu anh D. hoàn trả lại số tiền TCTN nhưng đều nhận được câu trả lời là chưa có khả năng nộp lại.
Đây là 2 trong số nhiều trường hợp được cơ quan BHXH đưa vào diện khó thu hồi TCTN. Thực tế cho thấy, việc thu hồi gặp nhiều khó khăn, bởi địa chỉ lưu trên hồ sơ của người lao động là địa chỉ trên chứng minh thư nhân dân. Khi xác minh truy thu số tiền TCTN sai quy định, cơ quan BHXH tìm đến địa chỉ lưu hồ sơ nhưng thường chỉ còn cha mẹ họ hoặc đã chuyển nhà, đi lấy chồng, đi làm ăn xa, số điện thoại mà người lao động cung cấp cũng không liên lạc được. Không những thế, nhiều lao động thường có tâm lý tiền đã nhận, nên cố tình né tránh, “bặt vô âm tín” để không bị nộp lại. Trong khi đó, ở những doanh nghiệp mới – nơi người lao động được nhận vào làm sau khi nghỉ việc chưa thực hiện nghiêm túc việc thông báo tình hình biến động lao động việc làm tại đơn vị, cố tình không báo tăng, giảm lao động, không tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động, khiến cơ quan BHXH và các ngành liên quan gặp khó trong việc phát hiện, ngăn chặn, thu hồi số tiền hưởng TCTN sai quy định.
Chủ động hạn chế trục lợi quỹ BHTN
Trưởng Phòng chế độ (BHXH Hải Phòng) Phạm Thị Thanh Vân cho biết: Với những trường hợp đang hưởng TCTN khi tìm được việc làm mới mà không thông báo với Trung tâm DVVL là hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm thấp nghiệp (BHTN). Theo đó, ngoài việc buộc nộp lại số tiền TCTN đã nhận, người lao động còn bị phạt tiền từ 1 đến 2 triệu đồng và không được bảo lưu thời gian đóng BHTN, sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi sau này. Quy định là như vậy, nhưng đến nay hầu như cơ quan chức năng chưa xử phạt được trường hợp vi phạm nào, thậm chí người lao động cũng không đến nhận quyết định xử phạt. Ngoài ra, những “lỗ hổng” pháp lý hiện nay gây khó khăn, vướng mắc cho cơ quan chức năng trong việc xử phạt những trường hợp vi phạm. Bởi theo quy định, khi cơ quan chức năng ban hành quyết định thu hồi số tiền hưởng sai quy định, sau 1 năm, nếu người lao động không trả lại số tiền đã hưởng thì cũng không bị xử phạt.
Để tăng cường quản lý, thực hiện chi trả TCTN đúng quy định BHXH thành phố và các ngành liên quan đang nỗ lực triển khai nhiều giải pháp mang lại hiệu quả cao. Ngay khi phát hiện người lao động vừa đi làm vừa hưởng TCTN, cơ quan BHXH gửi công văn về đơn vị sử dụng lao động thông báo để người lao động biết và nộp lại số tiền. Trường hợp không có kết quả, cơ quan BHXH thông báo việc sai phạm trong hưởng TCTN qua đơn vị hành chính xã, phường, bưu điện, nơi người lao động cư trú. Để công tác thu hồi tiền hưởng TCTN sai quy định đạt kết quả cao nhất, cơ quan BHXH và các đơn vị liên quan quản lý chặt chẽ thông tin người hưởng, ngoài địa chỉ trên chứng minh thư nhân dân sẽ lấy địa chỉ nơi ở hiện tại, số điện thoại người thân, duy trì thông tin liên lạc theo định kỳ để kịp thời nắm bắt thông tin về người lao động. Từ đó, khi phát hiện biểu hiện bất thường, cơ quan chức năng có nhiều kênh liên lạc với người lao động. Đồng thời, cơ quan BHXH thường xuyên đối chiếu danh sách người hưởng với dữ liệu trong phần mềm quản lý thu và phần mềm quản lý chi; trước khi lập danh sách chi trả, lọc ra những trường hợp khả nghi, xác minh lại thông tin để kịp thời dừng chi trả.
Tuy nhiên, về lâu dài, cần hoàn thiện chính sách BHTN theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW của Bộ Chính trị về cải cách chính sách BHXH. Theo đó, cần phải phát huy đầy đủ các chức năng của BHTN, bảo đảm BHTN thực sự là công cụ quản trị thị trường lao động, xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp duy trì việc làm, hạn chế sa thải, tuyển dụng lao động thất nghiệp dài hạn khó tìm việc làm. Từ đó, hạn chế được tình trạng trục lợi quỹ BHTN, tạo thuận lợi cho cơ quan BHXH giải quyết chế độ cho người lao động.