Quản lý, chăm sóc người bệnh tâm thần tại cộng đồng: Đề cao vai trò của gia đình, địa phương

Người bị bệnh tâm thần cần được quan tâm thăm khám, điều trị càng sớm càng tốt.

Trong ảnh: Thăm khám cho bệnh nhân tại Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng.          Ảnh: Đỗ Hiền

Cuối tháng 6 vừa qua, nhiều người dân sống ở ngõ 196 phố Tô Hiệu thuộc tổ dân phố số 16, phường Trại Cau (quận Lê Chân) tá hỏa khi phát hiện bà Bùi Thị T. ở số nhà 106 trong ngõ mất gần 1 ngày, nhưng hai người con sống cùng bị tâm thần nên không hề hay biết để báo địa phương, hàng xóm lo hậu sự. Theo Phó chủ tịch UBND phường Trại Cau Nguyễn Thị Hằng, ngoài hai người con, anh trai bà T. cũng mắc bệnh tâm thần. Người anh này từng tự tay châm lửa đốt nhà, địa phương phải hỗ trợ hoàn tất thủ tục đưa vào Trung tâm nuôi dưỡng người tâm thần Hải Phòng (Trung tâm). Còn với 2 người con, do gia đình không có tiền đưa đi chữa trị nên không đủ điều kiện để gửi vào Trung tâm.

Không chỉ là gánh nặng chăm sóc, nuôi dưỡng, những người mắc bệnh tâm thần còn có thể gây nguy hiểm cho cộng đồng do những hành vi mất kiểm soát của họ. Cuối tháng 9-2018, người dân thôn An Thạch, xã Kiến Thiết (huyện Tiên Lãng) không khỏi bàng hoàng khi ông Vũ Văn C. bị chính con trai mình là Vũ Văn Cường, sinh năm 1987 dùng chày đánh đến chết. Theo người dân địa phương, Cường bị mắc chứng bệnh tâm thần, tính khí thất thường, nhiều lần được gia đình đưa đi điều trị. Trước đó, đầu tháng 9-2015, khi đang trên đường tới trường dạy học, bà Bùi Thị Th., giáo viên Trường THCS Tiền Phong, xã Tiền Phong (huyện Vĩnh Bảo) bị một người bệnh tâm thần chặn đường dùng dao đâm đến tử vong.

Theo thạc sĩ, bác sĩ Phùng Danh Đạt, Trưởng Khoa Đào tạo và Chỉ đạo tuyến (Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng), những người mắc các chứng bệnh tâm thần nếu được phát hiện, điều trị sớm, đúng theo phác đồ sẽ không phát bệnh, không gây nguy hiểm hay trở thành gánh nặng cho cộng đồng. Tuy nhiên, nhiều gia đình và bản thân người bệnh giấu bệnh dẫn tới bệnh tình diễn biến nặng hoặc không hợp tác, thậm chí chống đối nhân viên y tế, khiến quá trình điều trị không đạt hiệu quả, gây khó cho việc quản lý, chăm sóc người bệnh. Bên cạnh đó, nguồn kinh phí dành cho công tác này còn thấp so với yêu cầu thực tế. Năm 2019, thành phố dành 3,5 tỷ đồng cho công tác này, cao hơn những năm trước, nhưng vẫn chưa đáp ứng được, khi nhu cầu thực tế cần tới 5-6 tỷ đồng. Kinh phí ít, danh mục thuốc cấp cho người bệnh hạn chế cũng khiến hiệu quả điều trị thấp. Trong khi đó, nhiều người bệnh diễn biến nặng hơn nhưng do gia đình khó khăn, không được chữa trị tại bệnh viện, không đủ điều kiện đánh giá, phân loại mức độ bệnh, nên cũng không thể đưa vào Trung tâm để điều trị tập trung. Chính những nguyên nhân này dẫn tới tình trạng nhiều người tâm thần phát bệnh, trở thành gánh nặng thậm chí gây nguy hiểm cho cộng đồng.

Cần nghiên cứu quy định bắt buộc chữa bệnh với một số trường hợp

Theo thống kê của Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng, hiện thành phố có hơn 8200 người bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Để quản lý, chăm sóc tốt cho những người bệnh này, bác sĩ Phùng Danh Đạt cho rằng, biện pháp quan trọng là phải thay đổi được nhận thức của cộng đồng, xóa bỏ kỳ thị đối với người bệnh tâm thần. Bệnh này cũng giống như tất cả các loại bệnh khác cần được thăm khám, điều trị tại các cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Gia đình, cộng đồng cần quan tâm, hỗ trợ tối đa để người mắc bệnh tâm thần được thăm khám, điều trị hiệu quả. Trước những khó khăn về kinh phí quản lý, chăm sóc, điều trị người bị bệnh tâm thần tại cộng đồng, bác sĩ Đạt thông tin, ngành Y tế kiến nghị cơ quan chức năng có thẩm quyền đưa bệnh tâm thần vào danh mục các bệnh được khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế để đa dạng hóa danh mục thuốc, qua đó, nâng cao hiệu quả công tác điều trị.

Tuy nhiên, cũng theo bác sĩ Đạt, ngoài việc điều trị, việc theo dõi, thăm khám đánh giá tình trạng bệnh, cần kịp thời có những giải pháp quản lý phù hợp. Hiện, người bệnh tâm thần tại cộng đồng đều được giao về các địa phương để theo dõi, quản lý. Vì vậy, cùng với gia đình, chính quyền các ban, ngành địa phương và cán bộ các Trạm Y tế cần sát sao hơn trong việc quản lý người bệnh. Những trường hợp người bệnh diễn biến nặng lên, không phối hợp trong điều trị, địa phương cần sớm thông tin phối hợp với cơ sở y tế chuyên khoa để có giải pháp hỗ trợ, giải quyết kịp thời.

Theo Luật gia Vũ Việt Cường, Phó Chánh văn phòng Hội Luật gia Hải Phòng, hiện pháp luật chỉ quy định buộc chữa bệnh bắt buộc với người bị tâm thần sau khi họ gây án. Quy định này không có tác dụng ngăn ngừa khả năng người tâm thần phạm tội, gây nguy hiểm cho cộng đồng. Mặt khác, vì nhiều lý do như sợ mất danh dự, khó khăn về kinh tế, ý chí chủ quan của người bệnh, không ít trường hợp người nhà và chính bản thân người bệnh từ chối công khai tình trạng bệnh, từ chối chữa trị tại các cơ sở y tế. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần nghiên cứu, xem xét quy định bắt buộc chữa bệnh đối với người bệnh tâm thần. Về lâu dài, cần tạo điều kiện, khuyến khích phát triển mạnh ngành công tác xã hội để bổ sung lực lượng có chuyên môn hỗ trợ chăm sóc người bệnh tâm thần tại cộng đồng một cách bài bản và hiệu quả.

Thành Lê