Thành công từ vai trò tiên phong của tổ chức Đảng, đảng viên và sức mạnh quần chúng
Đô thị Hải Phòng hôm nay. Ảnh: GIANG SƠN ĐÔNG
Những năm 1920, thành phố Cảng Hải Phòng cùng Sài Gòn được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chọn làm “đầu cầu” để truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin về Việt Nam. Năm 1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập và ra tờ báo Thanh niên. Đồng chí Hồ Tùng Mậu được cử về Hải Phòng lập Huệ quần Thư điếm để đưa đón thanh niên xuất dương, phát tán báo Thanh niên. Trong một thời gian ngắn, các thủy thủ trên tàu biển tuyến Hải Phòng - Quảng Châu – Hương Cảng bí mật đưa đón hàng chục thanh niên yêu nước sang Quảng Châu dự các lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức và phát tán gần ba trăm tờ báo Thanh niên. Tháng 3-1929, chi bộ và tháng 6- 1929, Tỉnh bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Hải Phòng được thành lập. Sau khi dự hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 3-2-1930, tại Hương Cảng, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh về thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam thành phố Hải Phòng (tháng 4- 1930), gồm 14 chi bộ và gần 100 đảng viên. Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, Hải Phòng trở thành một trong ít trung tâm phong trào cách mạng của cả nước. Trong vòng 15 năm (1930-1945), phong trào cách mạng ở Hải Phòng trải qua nhiều thời kỳ phát triển mạnh mẽ, thực dân Pháp khủng bố gắt gao. Tổ chức Đảng ở Hải Phòng liên tục bị kẻ thù phá vỡ. Nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt, bị giết và tù đày. Trước tình hình đó, Xứ ủy chủ trương chưa lập lại Thành ủy mà cử cán bộ về trực tiếp chỉ đạo. Tháng 5-1943, tại làng Cựu Viên, chi bộ Đảng Cộng sản, gồm 5 đảng viên, được thành lập do cán bộ Xứ ủy phụ trách. Đây là chi bộ được hình thành, làm nhiệm vụ chỉ đạo phong trào cách mạng chung của 2 địa phương Hải Phòng và Kiến An. Cho đến ngày khởi nghĩa, các địa phương chỉ có một vài chi bộ: Dưỡng Động (Thủy Nguyên), Kính Trực (Kiến Thụy), số đảng viên không hơn chục đồng chí nhưng phong trào cách mạng vẫn phát triển sôi nổi. Đông đảo quần chúng được tập hợp trong Mặt trận Việt Minh. Nhiều làng xã còn thành lập các đội tự vệ. Đội tuyên truyền xung phong của tỉnh Kiến An đi các huyện diễn thuyết kêu gọi mọi người ủng hộ Việt Minh, trừng trị những tên tay sai gian ác của địch. Việt Minh tỉnh Kiến An chỉ đạo khởi nghĩa, lập chính quyền cách mạng và chiến đấu chống quân Nhật khủng bố ở làng Kim Sơn (Kiến Thụy), Việt Minh huyện Thủy Nguyên chỉ đạo tự vệ đột nhập tước vũ khí ở huyện đường, thành lập chính quyền cách mạng. Khi thời cơ đến, tổ chức Việt Minh tỉnh Kiến An và các huyện chủ động tiến hành lật đổ chính quyền tay sai, lập chính quyền cách mạng. Ở thành phố Hải Phòng lúc đó không có tổ chức Đảng, chỉ có một số đảng viên, nhưng với sự giác ngộ từ trước, công nhân, lao động ở nhiều nhà máy, xí nghiệp (nhất là nhà máy Xi măng, Cảng) đã tự tập hợp, lập đội tự vệ, rèn vũ khí… Lãnh đạo chiến khu Đông Triều và Thị trưởng thành phố (đã theo Việt Minh) cùng cán bộ Xứ ủy mới được cử về gặp nhau bàn kế hoạch cô lập quân Nhật, thành lập Ủy ban cách mạng lâm thời và tổ chức khởi nghĩa.
TỔNG khởi nghĩa ở tỉnh Kiến An và thành phố Hải Phòng diễn ra nhanh gọn. Tại tỉnh Kiến An, sáng ngày 21-8-1945, lực lượng tự vệ huyện An Lão chia thành 3 mũi tiến vào tỉnh lỵ Kiến An, đột nhập Bưu Điện cắt đường dây liên lạc với Hải Phòng, tước vũ khí của lính Bảo an binh, đột nhập buộc Tỉnh trưởng đầu hàng. Sau đó, một bộ phận ở lại chốt giữ các vị trí quan trọng, số còn lại rút về Câu Trung. Sáng 22-8, Ban lãnh đạo khởi nghĩa tỉnh huy động lực lượng các huyện Kiến Thụy, Tiên Lãng, An Dương kéo về tỉnh lỵ, bắt Tỉnh trưởng, thu vũ khí và tuyên bố xóa bỏ chính quyền tay sai. Chiều ngày 24-8, tại sân vận động trung tâm tỉnh lỵ, hơn 5 vạn đồng bào mít tinh chào mừng Ủy ban Cách mạng lâm thời tỉnh, gồm 7 thành viên, do ông Nguyễn Dương Lâm làm Chủ tịch, ra mắt. Tại thành phố Hải Phòng, sáng ngày 23-8, hàng vạn đồng bào Hải Phòng – Kiến An, cùng lực lượng vũ trang chiến khu Đông Triều, từ các ngả đường kéo về Quảng trường Nhà hát thành phố dự mít tinh giành chính quyền. Đúng 10 giờ, cuộc mít tinh khổng lồ trọng thể khai mạc. Trong không khí trang nghiêm, xúc động, mọi người hướng lên lá cờ đỏ sao vàng cỡ lớn phủ kín mặt tiền Nhà hát. Bài Tiến quân ca vang lên hùng tráng. Đại diện Ủy ban Khởi nghĩa tuyên bố xóa bỏ chính quyền tay sai của phát-xít Nhật. Ủy ban Cách mạng lâm thời thành phố, gồm 7 thành viên, do ông Vũ Quốc Uy làm Chủ tịch. Như vậy, chỉ trong vòng 10 ngày, từ ngày 15 đến 25-8-1945, với số tổ chức Đảng và đảng viên không nhiều mà Tổng khởi nghĩa trên địa bàn thành phố Hải Phòng – tỉnh Kiến An vẫn giành thắng lợi. Điều đó cho thấy vai trò tiên phong của tổ chức Đảng, đảng viên (ít mà tinh, mạnh) và sức mạnh của quần chúng khi được tập hợp, giác ngộ cách mạng. Bảy mươi tư năm qua (1945-2019), tinh thần Cách mạng Tháng Tám được Đảng bộ, quân và dân thành phố Hải Phòng phát huy, giành được những thắng lợi to lớn trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược và những thành tựu quan trọng trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ đất nước. Đáng chú ý, trong hơn một thập niên đầu thế kỷ 21, Hải Phòng có những đột phá tạo thế và lực mới cho phát triển toàn diện, khẳng định vị thế của một thành phố năng động. Hải Phòng chủ động và sáng tạo, phát huy tiềm năng, lợi thế của thành phố Cảng, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, trở thành một trong những điểm sáng của cả nước về thu hút đầu tư, nhất là đầu tư trực tiếp nước ngoài, tăng cường cơ sở hạ tầng, tăng trưởng kinh tế, mở mang và chỉnh trang đô thị... Tiêu biểu là những thành tựu về số vốn FDI, mở rộng khu kinh tế, hình thành hệ thống giao thông đường ô tô cao tốc, cầu Tân Vũ, cảng quốc tế Lạch Huyện, cảng hàng không quốc tế Cát Bi, chỉnh trang đô thị, thu ngân sách, thực hiện an sinh xã hội... Từ thực tiễn sinh động đó, có thể khẳng định, sau nhiều năm “chuẩn bị”, đến thời điểm này, Hải Phòng chuyển mình với tư duy mới, với thế và lực mới.