Quản lý hoạt động Quyên góp từ thiện trên mạng xã hội: Phát huy tác dụng, hạn chế biến tướng
Trục lợi trên nỗi đau của người khác
Nhờ hoạt động công khai, minh bạch, thông qua mạng xã hội CLB tình nguyện Hải Đăng quyên góp kinh phí tặng người dân có hoàn cảnh khó khăn tại xã Trân Châu, huyện Cát Hải.
Chiều 23-7, trên hành trình thực hiện chuyến thiện nguyện, xe chở đoàn cán bộ Cung Văn hóa thiếu nhi thành phố gặp nạn tại huyện Hàm Yên. Vụ tai nạn khiến 3 người trong đoàn thiệt mạng, nhiều người khác bị thương. Sau khi thông tin về vụ tai nạn xuất hiện trên mạng xã hội, người dùng facebook có tài khoản mang tên Hue Kim viết bài trên trang cá nhân kêu gọi: “Xin gấp 40 triệu đồng để nhập viện Việt Đức cho 2 tình nguyện viên gặp nạn trên đường đi Hà Giang làm từ thiện”. Kèm theo đó, cá nhân này đăng tải công khai 5 số tài khoản ngân hàng của các chủ tài khoản ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Khánh Hòa.
Tuy nhiên, theo thông tin từ đồng chí Bí thư Thành Đoàn Hải Phòng Đào Phú Thùy Dương, những người gặp nạn được Tỉnh Đoàn Tuyên Quang và Hà Giang hỗ trợ đưa vào bệnh viện cấp cứu kịp thời. Trung ương Đoàn, Thành Đoàn Hải Phòng hỗ trợ kinh phí cứu chữa các nạn nhân. Thành Đoàn Hải Phòng và gia đình các nạn nhân đều không kêu gọi, vận động đóng góp kinh phí để hỗ trợ các nạn nhân trên bất cứ kênh thông tin nào. Trước thông tin chính thức của Thành Đoàn Hải Phòng, việc làm của cá nhân có tài khoản facebook Hue Kim khiến dư luận không khỏi bất bình. Chị Nguyễn Thị Thanh Ngọc, ở phố Đội Cấn, phường Máy Tơ (quận Ngô Quyền) bức xúc: “Các nạn nhân gặp nạn đã đủ thương đau rồi, vậy mà vẫn có những cá nhân lợi dụng nỗi đau ấy để trục lợi kiếm tiền”.
Trên thực tế, việc lợi dụng danh nghĩa làm từ thiện để trục lợi, lừa đảo tiền xảy ra không ít. Giữa tháng 2-2019, Công an tỉnh Quảng Bình ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Mai Thùy Linh, sinh năm 1967, cư trú tại huyện Hóc Môn (TP Hồ Chí Minh) để điều tra về tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Lấy danh nghĩa làm từ thiện, đối tượng Linh lập hợp đồng khống thực hiện các dự án đầu tư các công trình an sinh xã hội và yêu cầu các doanh nghiệp muốn được thi công các công trình này phải đóng số tiền trách nhiệm 1 tỷ đồng. Với chiêu thức này, Linh lừa đảo tổng số tiền 4,3 tỷ đồng. Trước đó, khoảng đầu năm 2018, nhiều người dân sống ở nhiều tỉnh, thành phố phía Nam cũng rất bức xúc trước việc trang Facebook có tên “Hội Từ thiện TP Hồ Chí Minh” liên tục đăng tải những thông tin về các trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo, gia cảnh khó khăn để kêu gọi cộng đồng quyên góp tiền ủng hộ. Trong số đó, có những người mắc bệnh nặng đã qua đời, nhưng vẫn bị trang thông tin này sử dụng hình ảnh để kêu gọi quyên góp, giúp đỡ.
Làm từ thiện cũng cần tỉnh táo
Anh Đỗ Minh Hà, Chủ nhiệm CLB tình nguyện Hải Đăng (Hội Liên hiệp Thanh niên thành phố) cho biết: Trong 10 năm hoạt động của mình, CLB tình nguyện Hải Đăng sử dụng mạng xã hội thực hiện nhiều đợt quyên góp để ủng hộ các hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn thành phố và một số địa phương lân cận. Như ở chương trình “Mùa hè xanh – Biển đảo quê hương tôi 2019” diễn ra vào ngày 9, 10, 11-8 vừa qua, chỉ sau gần 10 ngày kêu gọi trên mạng xã hội, CLB quyên góp được gần 7 triệu đồng, tặng 6 suất quà tới 6 gia đình nghèo, 11 suất học bổng tới các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn và tổ chức chương trình giao lưu văn nghệ, tạo sân chơi cho các em nhỏ tại xã Trân Châu, huyện Cát Hải. Mọi khoản thu chi phục vụ chương trình cũng như thông tin về các hoàn cảnh mà CLB tặng quà, hỗ trợ đều được cập nhật công khai trên facebook của nhóm.
Tuy nhiên, không phải nhóm, cá nhân làm từ thiện nào cũng công khai danh sách người ủng hộ, tổng số tiền nhận được cũng như việc sử dụng tiền quyên góp có đúng mục đích hay không. Trong khi đó, do không có thời gian, những đơn vị và người ủng hộ tiền không thể giám sát việc các tổ chức, cá nhân kêu gọi sử dụng những đồng tiền quyên góp, ủng hộ có đúng mục đích hay không? Đó chính là kẽ hở để không ít tổ chức, cá nhân lợi dụng việc quyên góp tiền từ thiện từ cộng đồng để trục lợi.
Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ thành phố Cao Thị Phượng đánh giá, tận dụng sự phát triển của mạng xã hội, các hoạt động từ thiện tự phát do các tổ chức, cá nhân tự thực hiện phát triển nở rộ. Mặt tích cực của những hoạt động này là có không ít cá nhân được cộng đồng chung tay giúp đỡ, hỗ trợ vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Tuy nhiên, việc lợi dụng danh nghĩa từ thiện để lừa đảo, trục lợi, kiếm tiền trên sự khó khăn, nỗi đau của người khác cũng không phải hiếm. Còn theo luật sư Nguyễn Thị Thùy, Văn phòng Luật sư Lam Sơn (quận Lê Chân), pháp luật không cấm việc cá nhân hay tổ chức đứng ra quyên góp từ thiện. Mặt khác, theo Nghị định 64/2008/NĐ-CP của Chính phủ hành vi báo cáo sai sự thật, gian lận, chiếm đoạt, sử dụng trái phép tiền, hàng do các tổ chức, cá nhân trong nước, nước ngoài ủng hộ, đóng góp; lợi dụng hoạt động cứu trợ để vụ lợi là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, hiện nay, hoạt động quyên góp từ thiện trên mạng xã hội hầu như bị buông lỏng, không cơ quan nào quản lý dẫn tới việc phát hiện, xử lý các sai phạm trong việc quyên góp từ thiện rất hạn chế.
Để tránh bị lợi dụng lòng tốt khi quyên góp tiền làm từ thiện theo những lời kêu gọi trên mạng xã hội, mỗi người cần tỉnh táo, lựa chọn những tổ chức, cá nhân có uy tín để ủng hộ. Các cơ quan quản lý nhà nước cần sớm ban hành các quy định cụ thể hướng dẫn, quản lý hoạt động quyên góp từ thiện để tránh tình trạng biến tướng, trục lợi như hiện nay.