Giải quyết tranh chấp đất đai: Coi trọng biện pháp hòa giải
Hòa giải là biện pháp hiệu quả nhất để giải quyết tranh chấp đất đai.
Trong ảnh: Một buổi hòa giải tại Trung tâm hòa giải đối thoại tại TAND huyện Kiến Thụy.
- Đề nghị luật sư cho biết thế nào là tranh chấp đất đai?
- Theo khoản 24 Điều 3 Luật Đất đai 2013 quy định: Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Tranh chấp đất đai gồm 2 loại chủ yếu sau: Tranh chấp về ranh giới giữa các thửa đất liền kề và tranh chấp về việc ai là chủ sử dụng thửa đất. Còn những tranh chấp về giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nhà ở; tranh chấp về di sản thừa kế là quyền sử dụng đất; tranh chấp tài sản chung là quyền sử dụng đất giữa vợ và chồng khi ly hôn không phải là tranh chấp đất đai.
Việc phân loại tranh chấp đất đai có ý nghĩa quan trọng liên quan đến thủ tục giải quyết tranh chấp. Nếu tranh chấp về ranh giới giữa các thửa đất liền kề thì buộc các bên phải hòa giải tại UBND cấp xã, phường. Nếu tranh chấp không hòa giải, các bên khi khởi kiện tại Tòa án sẽ không được thụ lý giải quyết. Còn tranh chấp về việc ai có quyền sử dụng thửa đất thì thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã, phường là không bắt buộc.
-Thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai hiện nay được quy định như thế nào?
-Với trường hợp tranh chấp đất đai có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) các bên gửi đơn tới TAND nơi có đất xảy ra tranh chấp để yêu cầu giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.
-Với trường hợp tranh chấp đất đai không có GCNQSDĐ, nhưng có một trong các loại giấy tờ hợp pháp khác được quy định tại điều 100 Luật Đất đai thì các bên có thể lựa chọn như sau. Các bên khởi kiện giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án hoặc đề nghị UBND cấp quận, huyện nơi có đất xảy ra tranh chấp giải quyết, trừ trường hợp có yếu tố nước ngoài, tôn giáo thì thuộc thẩm quyền giải quyết của UBND cấp tỉnh. Giải quyết tranh chấp đất đai theo trình tự hành chính, Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền phải ra quyết định giải quyết tranh chấp hoặc quyết định công nhận hòa giải thành, gửi cho các bên tranh chấp. Nếu các bên có liên quan đồng ý kết quả này thì kết thúc tranh chấp. Nếu các bên không đồng ý kết quả giải quyết thì có thể khiếu nại đến Chủ tịch UBND thành phố (hoặc Bộ trưởng Bộ Tài nguyên- Môi trường nếu cấp giải quyết là cấp tỉnh). Các bên cũng có thể khởi kiện quyết định hành chính của Chủ tịch UBND cấp quận, huyện, Chủ tịch UBND cấp tỉnh tại Tòa án theo quy định của pháp luật về tố tụng hành chính.
-Theo luật sư, làm thế nào để giải quyết tranh chấp đất đai nhanh nhất?
- Có những vụ việc tranh chấp đất đai rất nhỏ nhưng nếu không được giải quyết kịp thời, dứt điểm lại dẫn đến hậu quả rất nghiêm trọng. Như vụ việc xảy ra ngày 1-9 vừa qua giữa 2 anh em ruột khi tranh chấp 0,5 m2 đất tại xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng (Hà Nội) khiến 5 người thương vong.
Thực tiễn cho thấy tranh chấp đất đai chủ yếu do vướng mắc trong quá trình cấp GCNQSDĐ trước đây. Một số địa phương cấp GCNQSDĐ ghi đất ở và đất vườn là đất thổ cư trên toàn bộ thửa đất hoặc việc đo đạc trước đây chủ yếu được xác định theo các địa vật như bụi tre, hàng rào, rãnh nước… nên ranh giới không chính xác. Đến nay, các địa vật đó có thay đổi hoặc bị xê dịch dẫn đến các hộ gia đình, cá nhân không thống nhất được ranh giới thửa đất được xác định tại vị trí nào. Bên cạnh đó là công tác quản lý đất đai, lập bản đồ địa chính tại một số địa phương chưa theo kịp với biến động sử dụng đất đai. Do vậy, để hạn chế tranh chấp đất đai, các cơ quan tuyên truyền pháp luật, trung tâm tư vấn pháp luật của các đơn vị như Đoàn luật sư thành phố, Hội Luật gia thành phố, Trung tâm trợ giúp pháp lý thành phố và chính quyền các địa phương… tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ các quy định pháp luật về đất đai. Chính quyền cơ sở thực hiện chính xác việc cấp GCNQSDĐ, đo đạc mốc giới các thửa đất cụ thể để hạn chế tranh chấp, cũng như tăng cường quản lý biến động đất đai trên địa bàn.
Đặc biệt, người dân cần tôn trọng lịch sử đối với các biến động về đất đai, nếu xảy ra tranh chấp nên chia sẻ, nhường nhịn, hòa giải với nhau. Tranh chấp đất đai là tranh chấp phức tạp và thường kéo dài, nên hòa giải là biện pháp nhanh và hiệu quả nhất, giữ gìn tình làng, nghĩa xóm, tình cảm gia đình. Các tổ hòa giải ở cơ sở phát huy vai trò hòa giải mâu thuẫn ngay từ đầu. UBND các xã, phường nắm vững địa bàn, tổ chức hòa giải sớm khi có đơn tranh chấp giữa các hộ dân. Ngoài ra, để đẩy nhanh tiến độ giải quyết tranh chấp đất đai, vai trò người đứng đầu địa phương là quan trọng, cần nâng cao trách nhiệm trong việc giải quyết tranh chấp đất đai khi người dân chọn con đường giải quyết theo thủ tục hành chính.
-Trân trọng cảm ơn luật sư!