Người mang sức sống mới tới chầu văn Hải Phòng
Từ tình yêu với chầu văn
Thầy Nguyễn Văn Chính (thứ 3 từ phải sang) cùng các học trò của mình.
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Chính hiện sinh sống tại số nhà 57, đường 5 cũ, Sở Dầu, quận Hồng Bàng. Nhiều người biết đến ông bởi những bài dạy chầu văn và tài liệu về nghi lễ thờ mẫu được sử dụng như những giáo án giảng dạy trong nhiều lớp chầu văn trong và ngoài thành phố. Ông có 20 năm truyền nghề đàn và hát chầu văn, gặp gỡ và giao lưu với nhiều nghệ nhân cung văn của cả nước. Ông là người duy nhất tự sưu tầm tài liệu mở lớp truyền nghề dạy đàn và hát chầu văn bằng lối truyền ngón, dạy hát truyền khẩu với 27 lớp học từ năm 2011 đến nay. Sự kiên trì, cần mẫn, quyết tâm của nghệ nhân Nguyễn Văn Chính thổi luồng gió mới vào phong trào đàn và hát chầu văn của Hải Phòng. Tâm sự hành trình đến với chầu văn và nuôi dưỡng niềm đam mê với nghệ thuật dân gian truyền thống, ông chia sẻ, sức lôi cuốn đặc biệt của tiếng đúm, hát văn ngấm vào trái tim, khối óc chàng trai Nguyễn Văn Chính từ lúc 18 tuổi khi còn ở làng Hạ Vỹ, xã Nhân Chính, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Đây cũng là vùng quê có truyền thống văn nghệ dân gian nổi tiếng. Năm 1957, Nguyễn Văn Chính ra thị xã Kiến An (nay là quận Kiến An), Hải Phòng làm việc tại Xí nghiệp cơ khí công nông Kiến An rồi đi bộ đội. Đến Hải Phòng, Nguyễn Văn Chính bị cuốn hút và say mê bởi văn nghệ dân gian, tiếng đàn và tiếng hát chầu văn. Ông tham gia các ban nhạc cung văn đàn hát ở các giá chầu, cửa đền, cửa phủ. Những tháng năm say mê đi hát cung văn giúp ông đúc kết nhiều kiến thức cơ bản về nghệ thuật đàn và hát chầu văn. Nguyễn Văn Chính nhận thấy sự biểu diễn theo thói quen, thiếu cảm xúc, lời hát không được chọn lựa, kỹ thuật đàn đơn giản, sự giao hòa giữa người đàn, hát văn với người nghe chưa đồng điệu… Để giải được những điều khúc mắc đó, ông tìm đến những nghệ nhân đàn và hát chầu văn nổi tiếng như nghệ nhân Nguyễn Tuấn Án ở Ninh Bình, nghệ nhân Nguyễn Văn Kế (Hải Phòng) để tìm hiểu, học hỏi. Đồng thời, kết hợp đi cùng các ban nhạc cung văn có tiếng phục vụ các giá chầu, hầu bóng các cửa đền, cửa phủ trên cả nước.
Suốt những năm tháng theo những ban nhạc cung văn đi biểu diễn, Nguyễn Văn Chính tỉ mỉ ghi chép, đúc rút kinh nghiệm về nghệ thuật đàn và hát chầu văn loại bỏ dần lối diễn bản năng, vô hồn, không có cảm xúc, lựa chọn lời ca… Những tài liệu đầu tiên về đàn và hát chầu văn dần hình thành. Tình yêu sâu sắc, thủy chung với tiếng đàn, lời hát văn thôi thúc ông quyết tâm mở lớp học dạy đàn và hát chầu văn ở tuổi 50.
… đến những lớp học và ấn phẩmý nghĩa với nghệ thuật chầu văn
Lớp học đầu của thầy Chính mở năm 2001 tại gia đình ông Nguyễn Trung Tập ở xã Kiền Bái, huyện Thuỷ Nguyên. Học sinh chính là vợ chồng chủ nhà và con của họ. Lớp học mở dưới bóng tre làng, dưới gốc cây, chái nhà lá đơn sơ. Tất cả kinh phí của lớp học đều do thầy trò tự túc từ ăn, ở đến học tập… Từ lúc ban đầu chỉ có 1-2 học viên, đến nay, thầy Chính có 27 khoá học với sự tham gia của hơn 100 học viên ở các tỉnh, thành phố từ Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Bái đến Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình… học nhạc cụ đàn nguyệt, đàn thập lục và học hát chầu văn… Thầy còn tham gia Hội đồng nghệ thuật của Liên hoan diễn xướng chầu văn thành phố, có mặt trong nhiều hội thảo khoa học về nghi lễ thờ mẫu tại Hải Phòng và nhiều địa phương lân cận. Được sự quan tâm chỉ đạo của Thành uỷ, UBND thành phố, Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, Hội văn nghệ dân gian Hải Phòng, nghệ nhân Nguyễn Văn Chính soạn thảo tập tài liệu đầu tiên truyền dạy đàn và hát chầu văn, nhạc sĩ Nguyễn Sỹ Vịnh cộng tác nâng cao phần ký hiệu, ký âm về giai điệu, lời hát trong những canh giá hầu bóng. Giữa năm 2007 tập tài liệu được in thành sách (300 cuốn) lưu hành nội bộ, làm quà tặng, biếu đại biểu các tỉnh về dự Liên hoan diễn xướng chầu văn năm 2007 tại Hải Phòng được bạn bè đánh giá cao và dùng làm tài liệu giảng dạy các lớp chầu văn trong cả nước.
Năm 2013, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tặng ông danh hiệu Nghệ nhân dân gian Việt Nam. Năm 2015 Chủ tịch nước tặng nghệ nhân Nguyễn Văn Chính danh hiệu Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian. Đó là phần thưởng xứng đáng, sự ghi nhận những đóng góp to lớn đối với nghệ nhân Nguyễn Văn Chính ở tuổi 78, người thổi luồng gió mới vào nghệ thuật mạnh mẽ làm giàu vốn cổ quý báu văn nghệ dân gian Hải Phòng.