Kỷ niệm 30 năm thành lập Bảo hiểm y tế Hải Phòng (1989 -2019): Nhớ mãi những ngày đầu vượt khó

Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Song khai trương trụ sở Bảo hiểm y tế Hải Phòng tại 35 Lê Đại Hành - Hải Phòng

Căn gác nhỏ nằm khuất bên trong địa chỉ 19B đường Trần Hưng Đạo, Hà Nội trở nên thật ấm áp. Đây là nơi sinh sống của gia đình cố Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Song – người mà cách đây 30 năm đã hoạch định những bước đi đầu tiên phát triển một chính sách trụ cột của An sinh xã hội đất nước, bảo đảm chăm sóc sức khỏe cho gần 90% dân số hôm nay. Từ một bài viết đăng trên Báo Nhân dân ngày 1-6-1989 với nhan đề “Hiểu và thực hiện đúng việc thu một phần viện phí để tiến tới bảo hiểm khám, chữa bệnh”, thể hiện tầm nhìnchiến lược xuyên suốt, người đứng đầu Bộ Y tế năm đó kết nối, quy tập những con người tâm huyết của thành phố cảng, cùng bắt tay triển khai thực hiện công việc vô cùng gian nan – thí điểm thực hiện bảo hiểm sức khỏe – tiền thân của chính sách BHYT sau này.

Nguyên Giám đốc BHYT Hải Phòng Bùi Thành Chi, người “kiến trúc sư” trưởng cho Đề án thí điểm bảo hiểm sức khỏe ở Hải Phòng bồi hồi nhớ lại.

“Chỉ 3 ngày sau khi bài báo vừa nêu, thành phố Hải Phòng cử nhà giáo Nguyễn Trọng Lô, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy; bác sĩ Trần Luật, Giám đốc Sở Y tế và Chánh Văn phòng Sở Y tế Bùi Thành Chi về Hà Nội gặp GS Phạm Song đăng ký cho Hải Phòng nghiên cứu triển khai thí điểm.

Sau cuộc gặp gỡ ban đầu mang tính chất quyết định đó, nhiệm vụ nặng nề được đặt lên vai vị Chánh văn phòng Sở Y tế Bùi Thành Chi. Cả một núi công việc cần làm để khởi sự thực hiện một công việc hoàn toàn mới mẻ. Đúng một tháng sau, Đề án thí điểm thực hiện bảo hiểm sức khỏe ở Hải Phòng. Số liệu chi tiết công phu, tính mức đóng, tổng thu, tổng chi, định mức chi, lộ trình thực hiện tính toán sao cho đảm bảo cân đối, quản lý quỹ, quản lý hệ thống, phương thức thanh toán với các bệnh viện…. Qua nhiều lần thuyết trình, vận động, đến ngày 29-8-1989, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng chính thức thông qua thực hiện đề án. Ngày 23-9-1989, UBND thành phố Hải Phòng ra quyết định 976/QĐ-TCCB thành lập bộ máy chuyên trách để thực hiện BHYT. Ngày 27-9, hội nghị tổ chức triển khai BHYT được UBND TP Hải Phòng tổ chức trọng thể với sự tham dự của GS Phạm Song, Bộ trưởng Bộ Y tế, đại diện Bộ Tài chính và Văn phòng Chính phủ.

Sau hội nghị, những cán bộ đầu tiên của BHYT Hải Phòng nhanh chóng bắt tay vào những công việc cụ thể: thí điểm BHYT tự nguyện cho nông dân huyện Thủy Nguyên, một huyện lớn của Hải Phòng có trên 30 vạn dân, và thí điểm triển khai gần như bắt buộc cho 2.600 công nhân Nhà máy đóng tàu Bạch Đằng và 5.000 công nhân Cảng Hải Phòng. Những công việc ngày nay tưởng như đơn giản, thì ngày đó là biết bao trở ngại; phương tiện truyền thông lại rất thô sơ, chưa có điện thoại di động và in-tơ-net. Những người làm công tác truyền thông vận động là phải trực tiếp gặp gỡ, đạp xe xuống cơ sở, doanh nghiệp, tranh thủ các cuộc họp xã viên ở 36 xã của Thủy Nguyên, gặp các doanh nghiệp chớp nhoáng để vận động thuyết phục.

Nguyên Giám đốc BHYT Hải Phòng Bùi Thành Chi bồi hồi nhớ lại: “trong 3 năm ấy, Bộ trưởng Phạm Song không dưới 10 lần về Hải Phòng vào những thời khắc khó khăn nhất. Từ bài viết đăng trên Báo Nhân dân cho đến những chỉ đạo quyết liệt cụ thể mới thấy được tầm nhìn của người Bộ trưởng tâm huyết năm nào. Ngay tại cuộc họp thông qua đề án ngày 30/6/1989, Bộ trưởng Phạm Song nhấn mạnh: “Thực hiện BHYT để từng bước thay thế dần chế độ thu viện phí, đây là hướng đi đúng tháo gỡ khó khăn cho toàn ngành y tế lâu dài, không có con đường nào khác. Công việc rất mới và khó, khó mấy cũng làm, Bộ Y tế sẽ hỗ trợ Hải Phòng hết lòng, không có vinh quang nào mà không có hy sinh. Đây là ưu tiên số 01 của ngành y tế ViệtNam”.

Sự khẳng định của Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Song về tính chất quan trọng của việc thí điểm BHYT ở Hải Phòng được minh chứng rõ nét qua những ngày tháng sau đó. Phó thủ tướng Nguyễn Khánh hai lần đích thân xuống một số xã và bệnh viện để kiểm tra thực tế triển khai BHYT của Hải Phòng, chuẩn bị cho những quyết sách của Chính phủ. Sau đó, BHYT Hải Phòng trực tiếp giúp đỡ kinh nghiệm cho 45/53 tỉnh thành của cả nước (vào thời kỳ ấy) đến học tập kinh nghiệm, báo cáo kết quả thí điểm BHYT tại nhiều cuộc họp quan trọng của Chính phủ và Bộ Y tế, nhiều hội thảo quốc gia có liên quan đến BHYT.

Trong 3 năm thí điểm, từ 1989 – 1992, Hải Phòng triển khai cả hai loại hình, BHYT tự nguyện và bắt buộc tại 9/12 quận huyện. Gần 2.000 công ty xí nghiệp, trường học đã mua gần 300.000 thẻ BHYT; BHYT thành phố ký hợp đồng với 21 bệnh viện, 23 phòng khám đa khoa để triển khai khám chữa bệnh cho người có thẻ BHYT.

Từ kết quả của hơn 1.000 ngày thí điểm BHYT với bao khó khăn, thử thách ở Hải Phòng, ngày 24-9-1991, tại Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ), Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Song chính thức báo cáo xin ý kiến Thường vụ Hội đồng Bộ trưởng về Tờ trình dự thảo Pháp lệnh BHYT. Sau khi nghe ý kiến trình bày của Bộ Y tế, của đại diện thành phố Hải Phòng và các đại biểu tham dự, đồng chí Phan Văn Khải thay mặt Thường vụ Hội đồng Bộ trưởng chỉ đạo:“Bộ Y tế cần tổng kết kinh nghiệm của Hải Phòng và một số địa phương đã làm thí điểm BHYT, cùng kinh nghiệm của một số nước đã làm thành công Bảo hiểm khám chữa bệnh - xây dựng Pháp lệnh để Hội đồng Bộ trưởng trình lên Hội đồng Nhà nước ban hành Pháp lệnh BHYT làm ra toàn quốc, BHYT có thể là một cứu cánh để giải quyết khó khăn về kinh phí cho y tế hiện nay và tạo nên thói quen lâu dài cho xã hội”.

Trong quá trình xây dựng và phát triển hệ thống BHYT Việt Nam, Hội nghị Thường vụ Hội đồng Bộ trưởng chiều 24-9-1991 có ý nghĩa quyết định, một cột mốc quan trọng cần ghi nhớ của tiến trình phát triển BHYT ở Việt Nam. 3 năm thí điểm BHYT tại Hải Phòng thực sự góp phần tích cực để hình thành chính sách quốc gia, là cơ sở để Bộ Y tế trình Chính phủ và ngày 15/8/1992 Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký Nghị định 299/NĐ-HĐBT triển khai BHYT trong phạm vi toàn quốc.

Lê Công Minh Đức

(Tạp chí Bảo hiểm xã hội Việt Nam)