Liên hoan Sân khấu quốc tế thử nghiệm lần thứ 4: Những con sóng ngầm

Nhật thực – vở cải lương có tính thể nghiệm mới lạ và được đánh giá cao dự Liên hoan quốc tế Sân khấu thử nghiệm lần thứ 4.

Đối với các nhà hát trong nước, 14 vở diễn được đánh giá cao đến với Liên hoan lần này, gồm: Nhật thực; Mơ Rồng; Hà Nội của những giấc mơ; Thân phận nàng Kiều; Hai mươi; Niềm khát; Sự sống; Cậu Vanya; Ngàn năm mây trắng; Nỗi u sầu; Huyền thoại Gò Rồng Ấp; Nữ ca sĩ hói đầu; Dưới nước là cát; Câu Kiều ru một đời người. Nhìn chung, các tác phẩm đều có chất lượng tốt, thể loại phong phú, từ bi kịch, hài kịch đến chính kịch, từ kịch nói, các loại hình sân khấu dân gian như tuồng, chèo, cải lương đến những loại hình rất khó thử nghiệm như múa rối, xiếc… Tuy nhiên, tác phẩm mới chỉ đếm trên đầu ngón tay như Mơ Rồng, Ngàn năm mây trắng, Nhật thực...; còn lại đều là những tác phẩm ra mắt người xem khoảng hơn 1 năm nay. Điều này phần nào cho thấy, sân khấu thử nghiệm ở nước ta còn manh mún và chưa thật sự phát triển dù có nhiều tiềm năng.

NSƯT Lê Chức, Trưởng Ban tổ chức liên hoan đánh giá, các tác phẩm, các tiết mục sân khấu thử nghiệm tham gia lần này đa dạng về đề tài và phong cách nghệ thuật. Các nước tham gia có rất nhiều cách tân trong nghệ thuật, kỹ thuật, nhất là về sân khấu. Đáng chú ý, vở Câu chuyện về bức tranh cổ của đoàn Trung Quốc. Theo NSƯT Lê Chức, vở diễn này tạo được những hiệu quả bất ngờ về sự quy mô của ánh sáng, sân khấu, trong khi thành phần của đoàn rất gọn nhẹ theo yêu cầu của liên hoan không quá 10 người. Đây hứa hẹn là tác phẩm tạo ra nhiều bất ngờ và để lại ấn tượng với người xem cũng như các đồng nghiệp ở Việt Nam và quốc tế.

Mời gọi được các đoàn nghệ thuật nước ngoài tới Hà Nội dự liên hoan đã khó, và để làm được điều này, Ban tổ chức còn phải căng mình đáp ứng yêu cầu của nước bạn. NSND Lê Chức chia sẻ, có những đoàn đặt ra yêu cầu khá cao và cầu kỳ về mặt sân khấu. Chẳng hạn, có đoàn yêu cầu phải lắp đặt sáu cột trụ bằng thép trên sân khấu có khả năng chịu được lực đu quay lên tới 120 kg. Ban tổ chức phải thuyết phục Nhà hát Tuổi trẻ cho phép khoan sân khấu và lắp những chiếc ngoàm vào hai bên tường. Nhiều đoàn cũng yêu cầu phải có một số loại đèn nghệ thuật mà hiện nay chưa có ở Việt Nam. Rồi nhà hát của VOV vốn là sân khấu ca nhạc, nhưng khi được huy động làm nơi trình diễn cho liên hoan, cũng phải lắp đặt một số thiết bị. “Từ đây có thể thấy, về yếu tố kỹ thuật, Việt Nam cũng bị hẫng nhiều so với sân khấu thế giới hiện nay” – NSND Lê Chức bày tỏ.

Qua 3 lần liên hoan trước, dễ dàng nhận thấy các đoàn nước ngoài sử dụng đa dạng hình thức để vở diễn lung linh và hấp dẫn hơn, nhưng cốt lõi ở họ là tính chuyên nghiệp nên có sự khác biệt đẳng cấp giữa đoàn bạn với sân khấu Việt Nam. Các đoàn nghệ thuật nước bạn được đầu tư chu đáo và chuyên nghiệp từ kịch bản, đạo diễn, âm thanh, ánh sáng đến khả năng biểu diễn đa năng của các nghệ sĩ. Họ mang đến liên hoan những tác phẩm đa sắc về phong cách, ngôn ngữ, và mỗi nước đều để lại những ấn tượng khác biệt không hề trùng lặp đầy thú vị và nhiều kinh nghiệm cho sân khấu Việt. Trong khi đó, Việt Nam hầu như chưa phát hiện được những yếu tố mới. Mấy chục năm nay sân khấu vẫn cũ xưa, nghèo nàn về ngôn ngữ đạo diễn, về ngôn ngữ xử lý không gian.

Dù sao, theo NSND Lê Tiến Thọ, liên hoan ghi nhận sự gia tăng về số lượng các vở diễn và các quốc gia đăng ký tham dự. Đây là cơ hội giao lưu, trao dổi kinh nghiệm giữa các đơn vị nghệ thuật, các nghệ sĩ trong và ngoài nước nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, góp phần thúc đẩy văn hóa nghệ thuật phát triển vì nền sân khấu Đổi mới – Hội Nhập và Phát triển!

Khôi Nguyên