Thỏa thuận mới về việc nước Anh rời EU
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Giăng Clốt Giăng-cơ và Thủ tướng Anh Bô-rít Giôn-xơn. Ảnh: CNN
Cơ hội mong manh
Câu chuyện của bản thỏa thuận mới tưởng chừng sẽ còn rất dài, nhưng thật bất ngờ lại được kết thúc vô cùng chóng vánh. Và EU cũng thể hiện thái độ "không thể thiện chí hơn". Chỉ mất 5 ngày thảo luận không ngừng nghỉ giữaBrusselsvà Luân-đôn để sinh ra "bản thỏa thuận ly dị" mới.
Trong tổng số 600 trang của bản thỏa thuận ký giữa cựu Thủ tướng Anh Thê-rê-xa Mây và 27 nước EU, phần lớn các nội dung vẫn được giữ nguyên. Hai bên chỉ thay đổi nội dung một số văn bản pháp lý liên quan đến các vấn đề như quyền phủ quyết của Bắc Ai-len, hải quan, thuế VAT và viết lại 20 trang của tuyên bố chính trị, trong đó nêu lên mối quan hệ tương lai giữa EU và Vương quốc Anh.
Thỏa thuận mới không còn điều khoản "chốt chặn" nhằm giữ Anh ở lại trong không gian hải quan của EU. Mục đích của điều khoản "chốt chặn" là tránh việc thiết lập một biên giới cứng trên đảo Ai-len vốn từng bị chia rẽ xung đột trong nhiều thập niên, song nội dung này bị Thủ tướng Giôn-xơn từ chối vì nó sẽ ngăn chặn Anh ký hiệp định thương mại với các nước khác.
Với thỏa thuận mới này, quy chế hải quan "kép" tại Bắc Ai-len sẽ được áp dụng. Vùng Bắc Ai-len của Anh vẫn nằm trong khu vực hải quan của Vương quốc Anh. Hai bên thống nhất rằng với các sản phẩm có xuất xứ từ một nước thứ ba (như Mỹ, nước mà Vương quốc Anh đang mong muốn ký kết được một thỏa thuận thương mại tự do) vào Bắc Ai-len và được tiêu thụ ngay tại đây sẽ được áp thuế theo quy định của Anh. Trường hợp ngược lại, nếu các hàng hóa từ các nước thứ ba được đưa vào EU thông qua ngả Bắc Ai-len, khi đó phía Anh sẽ phải áp thuế theo quy định của EU. Lực lượng hải quan Anh chịu trách nhiệm kiểm tra các sản phẩm vào vùng Bắc Ai-len và quy định về hải quan của EU được áp dụng trong trường hợp này.
Vấn đề thuế VAT là điểm mâu thuẫn cuối cùng trước khi đạt thỏa thuận. Nó liên quan đến mức thuế được áp dụng cho các nhu yếu phẩm cơ bản để bảo đảm không xảy ra sự khác biệt giữa mức thuế được áp dụng ở vùng Bắc Ai-len và Cộng hòa Ai-len. Vương quốc Anh tiếp tục nằm trong Liên minh Hải quan châu Âu và thị trường đơn nhất EU trong giai đoạn chuyển tiếp, tức ít nhất cho tới cuối năm 2020 và muộn nhất là đến cuối năm 2022. Đây cũng là khoảng thời gian để đàm phán về hiệp định thương mại tự do giữa hai bên. Trong bản "tuyên bố chính trị" sửa đổi về các mối quan hệ trong tương lai, EU hứa hẹn về một Hiệp định thương mại tự do được "miễn trừ thuế hải quan và hạn ngạch".
Một vấn đề khác đã được giải quyết là quyền phủ quyết mà ông Giôn-xơn muốn trao cho chính quyền và cơ quan lập pháp Bắc Ai-len. Điều này sẽ chỉ được áp dụng khi “thỏa thuận ly dị” có hiệu lực. Cơ quan lập pháp Bắc Ai-len sau đó sẽ được tham vấn mỗi 4 năm một lần, song nếu muốn thực hiện quyền phủ quyết, họ sẽ phải được một số đảng ủng hộ (để tránh chỉ một đảng DUP hoặc đảng Sinn Fein có quyền quyết định).
Theo Chủ tịch Hội đồng châu Âu Đô-nan Tu-xcơ, phiên bản mới của thỏa thuận được Cộng hòa Ai-len cũng như Ủy ban châu Âu đánh giá là tích cực, điều này cho thấy nó thuận lợi và an toàn cho các công dân EU.
Tình hình chính trị tại Anh hiện nay cho thấy khả năng Thủ tướng Anh Bô-rít Giôn-xơn kiếm được đa số phiếu tại hạ viện cũng "mỏng như một lưỡi dao lam". Chiều 17-10, đảng DUP liên minh của đảng Bảo thủ trong Hạ viện Anh khẳng định phản đối thỏa thuận mới vì cho rằng thiếu sự rõ ràng trong vấn đề thuế TVA. Khả năng thỏa thuận mới được thông qua tại Hạ viện Anh thật bấp bênh.