Xử lý doanh nghiệp phá sản, giải thể, chủ bỏ trốn nợ bảo hiểm xã hội: Ưu tiên bảo đảm quyền lợi người lao động
Kinh nghiệm từ vụ việc KaiYang
Đại diện các cơ quan chức năng và công đoàn họp bàn thống nhất phương án hỗ trợ người lao động tại Công ty TNHH KaiYang Việt Nam.
Tháng 8 vừa qua, gần 2.400 lao động Công ty TNHH KaiYang đứng ngồi không yên khi chủ doanh nghiệp quốc tịch Đài Loan (Trung Quốc) đột ngột “biến mất”, trong khi NLĐ chưa được thanh toán 1 tháng lương và 3 tháng đóng BHXH. Vụ việc được lãnh đạo thành phố quan tâm, chỉ đạo rốt ráo và giải quyết triệt để. Hải Phòng là địa phương đầu tiên trong cả nước chỉ đạo cơ quan chức năng dùng tiền hoàn thuế của doanh nghiệp để chi trả BHXH nhằm bảo vệ quyền lợi NLĐ. Anh Bùi Văn Tưởng, công nhân Công ty TNHH KaiYang cho biết: “Chúng tôi rất vui vì được nhận đầy đủ tiền lương, BHXH và một số quyền lợi khác. Sau khi giải quyết chế độ, chốt sổ BHXH, chúng tôi chủ động đi tìm việc làm khác hoặc được hướng dẫn làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tạm thời trong thời gian chờ tìm việc”.
Thực tế cho thấy, đây là lần đầu NLĐ được ưu tiên giải quyết các chế độ khi chủ doanh nghiệp bỏ trốn, còn lại phần lớn phải “chịu thiệt”. Tình trạng này không chỉ diễn ra tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, mà còn với các doanh nghiệp trong nước. Đơn cử, Công ty TNHH đầu tư thương mại Tân Hoàng Gia, ở phường Đa Phúc (quận Dương Kinh), chủ bỏ trốn khi đang nợ lương, BHXH của 26 lao động với số tiền 453 triệu đồng. Việc giải quyết kiến nghị của NLĐ kéo dài nhiều năm nay, khiến NLĐ chịu nhiều thiệt thòi.
Trưởng Phòng Thu (BHXH Hải Phòng) Đinh Thị Lan Hương cho biết: Những năm qua, tình trạng doanh nghiệp phá sản, giải thể, chủ bỏ trốn trên địa bàn thành phố diễn biến phức tạp, khiến hàng nghìn lao động bị ảnh hưởng. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên phần lớn do doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, dẫn đến “trốn tránh” nghĩa vụ nộp BHXH cho NLĐ. Thậm chí, có những doanh nghiệp FDI kinh doanh không lành mạnh, lợi dụng kẽ hở của pháp luật Việt Nam cũng như chính sách “trải thảm đỏ” trong thu hút đầu tư của nhà nước để tận dụng ưu đãi, chiếm đoạt tiền lương, các khoản trợ cấp của người lao động rồi bỏ trốn.
Hoàn thiện hành lang pháp lý
Hiện nay, quy định của pháp luật về xử lý hậu quả khi chủ doanh nghiệp bỏ trốn gần như đang bị “bỏ ngỏ”, chưa có các chế định cụ thể. Duy nhất chỉ có Quyết định số 30/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc hỗ trợ đối với NLĐ mất việc làm trong doanh nghiệp gặp khó khăn do suy giảm kinh tế, có nêu việc chủ doanh nghiệp bỏ trốn. Ngoài ra, chưa có văn bản pháp luật nào quy định về doanh nghiệp có chủ bỏ trốn, từ xác định khái niệm doanh nghiệp có chủ bỏ trốn đến quy trình tổ chức thanh lý tài sản, trình tự giải quyết chế độ chính sách người lao động; trả các khoản nợ có liên quan BHXH, BHYT, nợ các tổ chức tín dụng… Thực trạng này tạo “kẽ hở” để một số chủ doanh nghiệp lợi dụng, trong khi cơ quan chức năng khó khăn, lúng túng trong giải quyết hậu quả.
Còn đối với các doanh nghiệp phá sản, giải thể, mặc dù có quy định cụ thể nhưng việc triển khai gặp nhiều khó khăn. Theo quy định, doanh nghiệp chỉ được phá sản, giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác. Trong đó, các khoản nợ được ưu tiên theo thứ tự: nợ lương, trợ cấp thôi việc, BHXH… Nhưng thực tế cho thấy, phần lớn tài sản của các đơn vị, doanh nghiệp được thế chấp tại các ngân hàng. Khi thanh lý tài sản, trừ tiền nợ ngân hàng còn rất ít hoặc không còn để nộp tiền chậm đóng lương, BHXH và các trợ cấp khác cho NLĐ. Do đó, hiện nay rất nhiều doanh nghiệp không thể tuyên bố phá sản, giải thể.
Phó giám đốc BHXH Hải Phòng Đào Xuân Hải cho biết: Nhằm bảo đảm quyền lợi NLĐ tại các đơn vị phá sản, giải thể, có chủ bỏ trốn, cơ quan BHXH tiến hành chốt sổ BHXH cho NLĐ đến thời điểm đơn vị đóng đủ BHXH, BHYT, BHTN; đối với các trường hợp được chốt sổ BHXH, người lao động sẽ thực hiện các thủ tục để hưởng chế độ BHXH. Trong trường hợp người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ BHXH (hưu trí…) sẽ được cấp thẻ BHYT. Bên cạnh đó, cơ quan BHXH thành phố phối hợp các sở, ngành liên quan nắm rõ thông tin những doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH cho người lao động; tăng cường thanh tra, kiểm tra tình trạng đóng BHXH của doanh nghiệp; đồng thời chia sẻ thông tin về các doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH với các cơ quan chức năng để phối hợp xử lý.
Mặt khác, hiện Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp BHXH Việt Nam xây dựng dự thảo Nghị định quản lý thu nợ BHXH, BHYT, BHTN nhằm bảo đảm quyền lợi về bảo hiểm của người lao động trong các doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc chủ bỏ trốn. Hy vọng nghị định sớm được ban hành, nhằm tháo gỡ vướng mắc, khó khăn hiện nay, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của NLĐ./.
Theo số liệu thống kê của BHXH Hải Phòng, đến thời điểm này, toàn thành phố có 589 đơn vị, doanh nghiệp phá sản, giải thể, chủ bỏ trốn, đang nợ BHXH, BHYT, BHTN của 1.886 lao động với tổng số tiền hơn 130 tỷ đồng.