Tìm phương án bảo tồn cụm di chỉ Vườn Chuối
Hiện trường khai quật mới nhất tại di chỉ Vườn Chuối.
Viện Khảo cổ (Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) vừa công bố nhiều phát hiện khảo cổ mới nhất trong đợt khảo cổ gần đây tại di chỉ có tuổi đời khoảng 3.000 năm tại cụm di chỉ Vườn Chuối (xã Kim Chung, Hoài Đức, Hà Nội).
Cụm di chỉ Vườn Chuối được các nhà nghiên cứu khảo cổ học phát hiện và nghiên cứu từ năm 1969, có tổng diện tích phân bổ di tích gần 12.000m2. Từ đó đến nay, nhiều đợt thăm dò, khai quật nghiên cứu được tiến hành ở các gò: Vườn Chuối, Dền Rắn, Mỏ Phượng, Cây Muỗng, Chùa Gio và Chiền Vậy. Tại địa điểm Vườn Chuối, kể từ năm 1969 đến nay có 8 cuộc khai quật. Tổng diện tích khai quật 799m2. Kết quả các lần khai quật ghi nhận Vườn Chuối là loại hình di chỉ cư trú kết hợp mộ táng, tồn tại ít nhất 3 tầng văn hóa phát triển liên tục từ giai đoạn Đồng Đậu - Gò Mun - Đông Sơn.
Theo đó, công tác khai quật ở địa điểm Vườn Chuối trong năm 2019 được tiến hành với 2 hố khai quật, mỗi hố có diện tích 100m2, một hố mở ở đoạn giữa gò và một hố mở ở phía nam gò. Các hố thăm dò được thiết kế mỗi hố 4m2, gồm 75 hố, mở ở 3 địa điểm gò Vườn Chuối, gò Dền Rắn và gò Mỏ Phượng. Viện Khảo cổ học (thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) là đơn vị được giao nhiệm vụ khai quật, thăm dò tại di chỉ Vườn Chuối, GS.TS Lâm Mỹ Dung (Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) là người phụ trách. Đây là di chỉ đánh dấu sự có mặt đầu tiên của cư dân Hà Nội cách đây ít nhất từ 3.500-2.000 năm.
GS.TS Lâm Mỹ Dung thông tin, khi đào rộng hố khai quật, các nhà khoa học phát hiện một số hiện vật mộ táng thu được còn ở tình trạng tốt, có thể đủ điều kiện làm ADN, xác định niên đại. Trong đợt khai quật này, các nhà khảo cổ thu được 15 mộ, đều là mộ giai đoạn văn hóa Đông Sơn với hai loại: Mộ huyệt đất và mộ quan tài gốm. Ngoài ra, các nhà khảo cổ phát hiện 7 mộ hiện đại. Bên cạnh đó, các nhà khoa học tiếp tục phát hiện thêm các loại hình di tích sinh hoạt cư trú như các khu bếp đun nấu, vết tích lò nấu đồng, các hố đất đen, hố chân cột, vết tích nền sân hoặc nền kiến trúc thuộc nhiều giai đoạn khác nhau từ Tiền Đông Sơn đến Đông Sơn.
Các nhà khai quật thu được hơn 1.000 hiện vật đá với các loại công cụ lao động, đồ trang sức và các loại hiện vật khác gồm: Rìu, bôn, đục, bàn mài, chì lưới, mảnh vòng, mảnh khuyên tai, hạt chuỗi...; khoảng 40 hiện vật đồ đồng gồm rìu, dao, kim, lưỡi câu… Đồ gốm tìm thấy đều là gốm mảnh thuộc các loại hình nồi, vỏ, bát… thuộc các giai đoạn từ Đồng Đậu - Gò Mun - Đông Sơn và muộn hơn.
PGS.TS Bùi Văn Liêm, Phó viện trưởng Viện Khảo cổ học đánh giá, giá trị di vật thu được có ý nghĩa quan trọng lớn cho giới nghiên cứu. Trước những kết quả khả quan đạt được, các nhà khoa học đề xuất 3 phương án bảo tồn. Cụ thể, bảo tồn nguyên trạng toàn bộ cụm di chỉ Vườn Chuối. Trong phạm vi khu vực bảo tồn, các cơ quan chuyên môn tiếp tục thăm dò, khai quật nghiên cứu làm rõ những giá trị đặc trưng của di tích và xây dựng hồ sơ di tích đề nghị xếp hạng theo Luật Di sản văn hóa; dành một phần diện tích di chỉ Vườn Chuối để thực hiện việc dựng bia giới thiệu về cụm di chỉ khảo cổ học, tiến hành xây dựng hồ sơ di tích đề nghị xếp hạng khi đủ điều kiện.
Ông Nguyễn Gia Đối, quyền Viện trưởng Viện Khảo cổ nhấn mạnh, với giá trị lịch sử văn hóa to lớn được chứng thực qua nhiều lần khai quật nghiên cứu từ trước đến nay, cụm di chỉ Vườn Chuối xứng đáng được đưa vào danh mục kiểm kê di tích lịch sử văn hóa và xếp hạng là di tích khảo cổ học của TP Hà Nội. Đáng chú ý, dạng di chỉ tiền sơ sử phản ánh nhiều giai đoạn phát triển văn hóa liên tục từ tiền Đông Sơn đến Đông Sơn như vậy trên đất Hà Nội không nhiều và hầu như đã bị xâm hại và “xóa sổ” hoàn toàn. Với những lý do đưa ra, ông Nguyễn Gia Đối đề nghị UBND thành phố Hà Nội xem xét phê duyệt phương án bảo tồn kết hợp hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn, phát huy giá trị nguồn tài nguyên di sản văn hóa với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và hạ tầng giao thông của Thủ đô.