Ngày làm việc thứ 8, kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa 14: Phản ánh, đề cập nhiều vấn đề về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, QPAN

Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khoá 14, ngày 30-10-2019.

Chú trọng hơn tới tăng trưởng bền vững

Ghi nhận sự tăng trưởng đột phá của kinh tế nước nhà nhưng đại biểu Hoàng Quang Hàm (Phú Thọ) cho rằng, Việt Nam vẫn là quốc gia thu nhập trung bình thấp, "chưa hoá rồng, hoá hổ". Ông phân tích, nhìn lại cách đây 30 năm, GDP bình quân đầu người Việt Nam là 100 USD, thế giới ở mức 4.000 USD. Năm 2017, Việt Nam khoảng 2.385 USD thì thế giới là 10.700 USD. Đến năm 2018, thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam là 2.590 USD, thế giới hơn 11.000 USD. "Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân Việt Nam khoảng 7% mỗi năm, ở mức cao trong khu vực, thế giới nhưng xét về số tuyệt đối GDP thế giới ngày càng cách xa nước ta"- đại biểu phân tích.  Theo đại biểu, Việt Nam cần có đột phá để thay đổi, và nếu không khắc phục những bất cập này thì đất nước có nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình. 3 mũi nhọn để thoát khỏi nguy cơ tụt hậu, theo đại biểu là nâng cao trình độ lao động, phát triển khoa học công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo.

Đại biểu Vũ Tiến Lộc (Thái Bình) nhận xét, mục tiêu tăng trưởng kinh tế 6,8% là rất gian nan, nhất là trong bối cảnh kinh tế Việt Nam phụ thuộc 2 nguồn chính là đầu tư nước ngoài và xuất khẩu. Đại biểu nêu lên một số nguy cơ từ cuộc chiến thương mại Mỹ- Trung với những tác động tiêu cực, khó lường tới nền kinh tế Việt Nam và đề nghị cần sớm có giải pháp ứng phó. Theo đại biểu, nếu không cải cách mạnh mẽ chúng ta sẽ tụt lại phía sau. Đại biểu cho rằng, động lực chính tăng trưởng trong thời gian tới là nâng cao sức cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, 3 năm liên tiếp nguồn thu từ doanh nghiệp không đạt chỉ tiêu, chứng tỏ cộng đồng doanh nghiệp đang khó khăn. Do đó, cần cải cách mạnh mẽ hơn nữa điều kiện kinh doanh, thể chế, để doanh nghiệp phát triển, nếu không, Việt Nam có nguy cơ tụt hậu

Đại biểu Tô Văn Tám (Kon Tum) cũng nhận xét, tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam vài năm gần đây luôn thuộc top cao trong khu vực. Năm 2018 là 7,08%, năm 2019 khoảng 6,8%..., song "tăng trưởng chủ yếu dựa trên lao động giá rẻ, xuất khẩu tài nguyên và nông sản". Đại biểu cho rằng, ba nguồn lực này rất quan trọng song đang đứng trước thách thức khi năng suất lao động Việt Nam thấp.

Một số đại biểu đánh giá, kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng đóng góp hơn 40% GDP, tạo ra 1,2 triệu việc làm mỗi năm. Tuy nhiên, kinh tế trong khu vực này vẫn phát triển dưới tiềm năng, chưa có chính sách hỗ trợ để kinh tế tư nhân bứt phá trở thành trụ cột của nền kinh tế. Đại biểu Nguyễn Như So (Bắc Ninh) đề nghị phải có sự đột phá về cơ chế chính sách nhằm xóa bỏ rào cản để phát triển doanh nghiệp tư nhân.

Lo ngại giải ngân vốn đầu tư công

Các đại biểu phản ánh, ở nhiều địa phương, dự án quan trọng chưa được bố trí vốn, hoặc chưa được giải ngân. Trong khi đó có nhiều dự án, nhiều địa phương được bố trí vốn nhưng giải ngân chậm, không đạt kế hoạch gây lãng phí nguồn lực. Giải ngân vốn đầu tư công của cả nước hiện chưa đạt 50% kế hoạch Thủ tướng giao và khả năng giải ngân hết nguồn vốn trong năm 2019 là khó khăn. Đại biểu Nguyễn Thanh Hải (Kiên Giang) đề nghị Chính phủ cần quan tâm nghiên cứu các nguyên nhân cụ thể để có giải pháp hữu hiệu hơn, kiên quyết hơn trong giải ngân và sử dụng nguồn vốn.

Đại biểu Nguyễn Quốc Hận (Cà Mau) cho rằng, giải ngân vốn đầu tư chậm tại các công trình trọng điểm là điệp khúc "biết rồi nói mãi", năm nào cũng được nêu trong báo cáo Chính phủ nhưng "càng khắc phục, kết quả càng tồi tệ hơn". Đại biểu  đặt câu hỏi, "phải chăng chậm giải ngân vốn đầu tư công do thắt chặt thủ tục, do kết quả chống tham nhũng gần đây làm mất động lực của các chủ đầu tư, hay chưa thoả thuận được tỷ lệ ăn chia?" và  đề nghị Chính phủ quan tâm làm rõ, không để có dư luận không hay, không tốt cho đầu tư công. 

Đại biểu Tô Văn Tám (Kon Tum) dẫn số liệu cho biết, cả nước khai thác 30.000 dự án đầu tư công, trong đó 245 dự án không hiệu quả. Nhắc tới 12 dự án thua lỗ ngành Công Thương, đại biểu đề nghị Chính phủ tổng rà soát các dự án đầu tư kém hiệu quả, trong đó truy trách nhiệm cá nhân rõ ràng, nếu không ai chịu trách nhiệm, hàng chục nghìn tỷ vốn Nhà nước đội nón ra đi, thì "đây là sự lãng phí, giải thích thế nào với cử tri?".

Đại biểu Tống Thanh Bình (Lai Châu) cho biết, năm 2018 Quốc hội ban hành Nghị quyết bổ sung danh mục sử dụng vốn ODA và trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016-2020 Chính phủ hoàn thành ký kết hiệp định vay vốn, song đến nay vẫn chưa được bố trí vốn. Nếu trong năm 2020 không thực hiện được việc bố trí vốn, dự án không thực hiện được theo kế hoạch tiến độ, gây lãng phí nguồn lực đã ký kết, ảnh hưởng lớn đến cơ hội phát triển của các địa phương và nhân dân các dân tộc vùng dự án.

Giao thông kết nối liên vùng còn hạn chế

Phát biểu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Giao thông- Vận tải Nguyễn Văn Thể  cho biết, về giao thông liên vùng, cả nước hiện có 24.500 km quốc lộ và gần 2.000 km đường khác. Đây là những con đường kết nối liên vùng giữa các tỉnh để đáp ứng nhu cầu phát triển giao thông đường bộ. Về hàng không có 22 sân bay, các sân bay và tuyến kết nối giao thông rất tốt. Ngoài ra còn có 200km đường biển và đang phát triển mạnh vận tải ven bờ nhằm đáp ứng nhu cầu về kết nối liên kết giữa các vùng; 3.200km đường sắt đi qua nhiều tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng đánh giá, so với yêu cầu thì “giao thông kết nối liên vùng vẫn còn hạn chế”. 

Trong giai đoạn sắp tới, Bộ trưởng cho biết, ở khu vực phía Bắc, tiếp tục triển khai kết nối trục dọc như: dự án cao tốc Hòa Bình, Sơn La, cao tốc Chi Lăng - Hữu Nghị, các con đường kết nối từ thành phố Hạ Long đến Móng Cái... sẽ tiếp tục ủng hộ việc triển khai. Ngoài ra, để phát triển liên kết ngang, sẽ tập trung vào một số dự án như quốc lộ 4c, 4d, 209 và 37. Đây là 4 trục ngang, với định hướng sắp tới sẽ có 4 trục ngang kết nối các trục dọc, bảo đảm giao thông giữa vùng núi phía Bắc và đồng bằng sông Hồng tốt hơn. Cũng như vậy, hệ thống giao thông miền Trung và miền Nam sẽ được quan tâm đầu tư bảo đảm tính kết nối tốt hơn.

Thay đổi tư duy kinh tế nông nghiệp

Về lĩnh vực nông nghiệp, đại biểu Mai Thị Ánh Tuyết (An Giang) nêu vấn đề, hiện nay 70% số trái cây Việt Nam nhập về trùng các mặt hàng nông nghiệp sản xuất trong nước sản xuất. Đại biểu đề nghị, Chính phủ cần sớm có giải pháp hiệu quả cho tình trạng trên, đồng thời có quy hoạch định hướng dựa trên dự báo thị trường để tránh trường hợp người dân đổ xô trồng thanh long, dưa hấu... rồi lại phải giải cứu. Theo đại biểu, lĩnh vực nông nghiệp hiện chuyển dịch cơ cấu chưa rõ nét, chậm so với xu thế chung thế giới là phát triển theo chuỗi giá trị, cơ giới hoá; nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu thu hẹp dần, trong đó có gạo. Trung Quốc vẫn là thị trường chiếm tỷ trọng xuất nhập khẩu cao, nhất là trái cây, rau quả, trong khi đó phần lớn hàng xuất sang Trung Quốc qua đường tiểu ngạch. Do đó, đến lúc tư duy an ninh lương thực cần thay đổi, đổi mới tư duy kinh tế nông nghiệp, chú trọng chất lượng thay vì chạy theo số lượng.

Đề nghị có các giải pháp tích cực liên quan tới biển Đông

Trung tướng Trần Việt Khoa (Hà Nội) thông tin, tình hình khu vực biển Đông có rất nhiều diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến an ninh, an toàn biển có tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất trên thế giới, đe doạ đến an ninh khu vực và an ninh thế giới có chung khu vực biển Đông. “Từ tháng 5, khi chúng ta hoạt động dầu khí trên biển và nhất là từ đầu tháng 7 đến những ngày tháng 10 vừa qua, nước ngoài đưa lực lượng xuống phản đối chúng ta một cách hết sức phi lý. Đây là điều chúng ta không thể chấp nhận được”- đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Trần Việt Khoa cũng cho biết, trước tình hình đó, Bộ Chính trị, Thủ tướng chỉ đạo Bộ Quốc phòng phối hợp chặt chẽ Bộ Công an, Bộ Ngoại giao tiến hành các biện pháp ngoại giao, đấu tranh trên cơ sở pháp lý để khẳng định chủ quyền của chúng ta. Trên thực địa, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng chỉ đạo các lực lượng hải quân, cảnh sát biển, biên phòng, kiểm ngư thường xuyên bám sát nắm chắc tình hình và tuyên truyền bằng nhiều thứ tiếng để khẳng định khu vực chủ quyền và quyền chủ quyền của chúng ta không thể chối cãi theo công ước, Luật pháp quốc tế, luật Biển năm 1982.

Đại biểu đề nghị, trong tình hình hiện nay, với đặc điểm, những yếu tố tác động tới sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi phải có giải pháp phù hợp để đấu tranh trong việc giữ vững môi trường độc lập, phát triển đất nước.

Cũng về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (An Giang) cho rằng, Việt Nam cần "công khai thật chi tiết" các vi phạm luật pháp quốc tế của Trung Quốc để dư luận tiến bộ Việt Nam, trên toàn thế giới, bao gồm cả nhân dân Trung Quốc biết. Theo đại biểu, cần có thêm biện pháp mới theo nguyên tắc mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định là "không bao giờ nhân nhượng trước những vấn đề thuộc về chủ quyền, độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ".

Lo ngại tình trạng ô nhiễm môi trường

Tranh luận với ý kiến của đại biểu Tô Văn Tám cho rằng Việt Nam "thực hiện nhiều biện pháp bảo vệ môi trường có hiệu quả", đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nêu thực trạng ô nhiễm không khí, nhất là ở các thành phố lớn thời gian qua đã "báo động đỏ". Theo đại biểu, khí thải không phải chỉ từ phương tiện giao thông, mà còn nguyên nhân khác. Vì vậy, rất cần sự can thiệp chính sách, sự phối hợp của nhiều ban ngành, địa phương. "Khắc phục vấn đề này không thể là cải tạo môi trường đơn lẻ, hay che giấu kết quả quan trắc, xử phạt vi phạm mà cần sự vào cuộc thực sự của cơ quan chức năng", đại biểu đề nghị. Ngoài ra, đại biểu cho rằng hình ảnh người Hà Nội phải xếp hàng đi lấy và mua nước sạch đã lộ ra "sự lỏng lẻo trong quản lý nguồn nước, còn những khe hở để những kẻ không có lương tâm, luồn lách thu lợi trên sức khoẻ người dân" và  đề nghị cơ quan chức năng rà soát văn bản pháp luật ký với các công ty cấp nước cổ phần hoá để "bảo đảm nguồn nước trên phạm vi cả nước".

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thuý (Đà Nẵng) nhận xét, qua một số sự cố xảy ra, đơn cử nguồn nước sông Đà bị đổ dầu thải cho thấy "phản ứng của chính quyền rất chậm". “Nên giảm bớt họp hành, hội thảo mít tinh để nâng cao năng lực của chính quyền địa phương”- đại biểu nói và  đề nghị xử lý nghiêm tập thể, cá nhân liên quan để "làm thay đổi tình trạng đáng buồn này".

Quan tâm điềuchỉnh lương hưu

Về điều chỉnh lương cơ sở năm 2020 (lên 1,7 triệu đồng, tăng 7,33%), đại biểu Bùi Sỹ Lợi (Thanh Hóa) cho rằng nhiều năm qua, Nhà nước tăng lương cho người có công, lực lượng vũ trang..., và nay cần điều chỉnh lương cho người nghỉ hưu. "Đề nghị tới đây, trong chính sách tăng lương chung 7,33%, riêng với người nghỉ hưu trước 1993 được tăng từ 10-12%"- theo đại biểu Bùi Sỹ Lợi.

Nhiều hạn chế trong thực thi pháp luật

Đề cập hạn chế trong xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện đưa pháp luật vào cuộc sống, nhiều đại biểu cho rằng, đây vừa là hạn chế nhưng cũng là nguyên nhân làm ảnh hưởng đến sự chỉ đạo, điều hành đến phát triển kinh tế, quản lý xã hội, giữ gìn an ninh trật tự, trật tự an toàn xã hội…

Đại biểu Hoàng Văn Trà (Phú Yên) cho rằng, nhiều vấn đề, lĩnh vực của đời sống xã hội còn thiếu luật, thiếu văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh, hệ thống luật còn chồng chéo, không ít nội dung còn mâu thuẫn xung đột, thiếu tính thống nhất giữa các điều trong 1 luật và thậm chí trong 1 điều luật.

Đồng tình quan điểm này, đại biểu Nguyễn Thanh Hiền (Nghệ An) đề nghị làm rõ những vấn đề trong thực thi pháp luật. Đại biểu dẫn chứng, một số vụ việc gần đây khiến cử tri hết sức băn khoăn như vụ vi phạm của công ty Alibaba kéo dài trong 3 năm, diễn ra trên 3 tỉnh, thành phố và hơn 6 nghìn người có liên quan mới được xử lý. Vụ cháy xảy ra tại Công ty cổ phần phích nước Rạng Đông do chậm thực hiện chủ trương di dời cơ sở sản xuất ô nhiễm môi trường, gây hậu quả khôn lường. Theo đại biểu, những vụ việc đó bộc lộ công tác quản lý nhà nước còn nhiều thiếu sót, nhiều lỗ hổng, còn buông lỏng và thậm chí thiếu trách nhiệm, yếu kém. Những việc làm rõ để quy trách nhiệm quản lý để xử lý để siết chặt kỷ cương, kỷ luật chưa được quan tâm đúng mức. Cử tri đề nghị Chính phủ cần có các biện pháp để chấn chỉnh, khắc phục kịp thời đừng để người dân phải chịu hậu quả về sự tắc trách, thiếu trách nhiệm của một bộ phận cán bộ trong thực thi nhiệm vụ.

Phát triển văn hóa chưa tương xứng

Góp ý về lĩnh vực văn hóa, đại biểu Dương Minh Ánh (Hà Nội) cho rằng, trong những năm qua, lĩnh vực văn hóa đạt được những thành tựu đáng kể nhưng xét về tổng thể, văn hóa chưa được coi trọng tương xứng với tiềm lực kinh tế đang phát triển của đất nước. Theo đại biểu, văn hóa là gốc rễ của mọi vấn đề. Với một đất nước đang trên đà phát triển như nước ta lại càng cần phải coi trọng và tập trung nguồn lực đầu tư cho văn hóa. Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ vấn đề này trong báo cáo và có những giải pháp cụ thể để giải quyết một cách căn cơ; cần ưu tiên bố trí tăng cường nguồn ngân sách để tu bổ cho các công trình văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Theo đại biểu  Nguyễn Thị Mai Hoa (Đồng Tháp), trong báo cáo của Chính phủ không thể hiện thỏa đáng các vấn đề văn hóa, xã hội đang đặt ra.  Trong khi đó, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần cho hoạt động kinh tế, là mục tiêu, động lực của phát triển KT - XH. Chỉ khi nào văn hóa trở thành vốn kinh tế và con người được coi là nhân tố quyết định cho sử dụng các nguồn lực khác, và tạo dựng môi trường văn hóa cho hoạt động kinh tế thì lúc đó chúng ta mới có sự phát triển bền vững.  Đại biểu cho biết, có nhiều hành vi thiếu chuẩn mực cho thấy sự xuống cấp về đạo đức, văn hóa. Một số vụ giết người có quan hệ giữa thủ phạm và nạn nhân là anh em, vợ chồng, mẹ con đã làm chấn động xã hội. Đặc biệt, nạn xâm hại trẻ em có diễn biến phức tạp, thủ phạm chủ yếu là người thân, người quen, thậm chí là người tự kỷ. Đại biểu đề nghị, Chính phủ cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng đời sống của người dân, bao gồm cả đời sống vật chất và tinh thần. Cùng với đó, muốn thực hiện được mục tiêu phát triển văn hóa bền vững cần đưa các hoạt động văn hóa về giá trị thực chất, khơi dậy ở người dân ý thức bảo vệ văn hóa, đạo đức truyền thống./.

Hồng Thanh