Cầm cố, thế chấp sổ bảo hiểm xã hội: Người lao động mất quyền lợi
“Mua, bán sổ dễ dàng”
Cơ quan BHXH cấp lại sổ BHXH cho người lao động bị mất sổ
BHXH Hải Phòng vừa nhận được đơn của NLĐ tại huyện Thủy Nguyên đề nghị cấp lại sổ BHXH do bị mất. Qua kiểm tra, xác minh, người này nhận sổ BHXH từ đơn vị khi chính thức nghỉ việc và đem cầm cố, thế chấp sổ BHXH. Trao đổi về trường hợp này, đại diện BHXH Hải Phòng cho biết: cơ quan BHXH đang trong quá xem xét, giải quyết, nếu trong trường hợp mất sổ BHXH, cơ quan BHXH tiến hành cấp lại còn nếu thế chấp sổ thì sẽ thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Đây không phải trường hợp duy nhất. Cách đây ít lâu, kế toán của Trường THCS Hồng Phong (huyện An Dương) cầm cố 7 quyển sổ BHXH của giáo viên nhà trường, với số tiền 84 triệu đồng. Khi sự việc được phát hiện, người này bỏ trốn và 7 quyển sổ BHXH cũng không biết “lưu lạc” ở đâu.
Thực tế cho thấy, tình trạng cầm cố, thế chấp sổ BHXH rộ lên trong thời gian gần đây và việc mua bán sổ BHXH khá dễ dàng, những cá nhân, tổ chức mua sổ BHXH mời chào công khai trên mạng. Chỉ cần gõ cụm từ tìm kiếm “mua bán sổ BHXH” trên Facebook, Google lập tức hàng trăm trang liên quan đến hoạt động mua bán sổ BHXH hiện ra. Khi có người muốn bán hoặc cầm cố sổ BHXH, lập tức nhận được sự tư vấn và thỏa thuận của các “đầu nậu”. Một số người còn yêu cầu, người bán cần có sổ tham gia trên 9 tháng mới mua, dưới 9 tháng không thỏa thuận. Tìm hiểu kỹ hơn, các trang mua bán sổ BHXH trên mạng nhận được sự quan tâm của khá nhiều NLĐ. Nhiều người, tìm hiểu và thường hỏi về thủ tục, giá cả mua bán và nếu ai có nhu cầu thực sự sẽ được tư vấn riêng qua tin nhắn.
Trưởng Phòng Thanh tra, kiểm tra (BHXH Hải Phòng) Phạm Thị Kim Thanh cho biết: Việc cầm cố, thế chấp sổ BHXH ảnh hưởng lớn đến quyền lợi, khiến người lao động “mất mát” nhiều. Bởi, sổ BHXH là “nhật ký” ghi lại toàn bộ quá trình tham gia BHXH của NLĐ, đây là cơ sở để giải quyết các chế độ: thai sản, hưu trí, tử tuất, ốm đau...). Nếu không có sổ, NLĐ không đủ thủ tục hành chính để giải quyết chế độ. Vì vậy, NLĐ không vì lợi nhỏ trước mắt mà đem sổ BHXH đi cầm cố, thế chấp.
Không cấp lại sổ BHXH cho những trường hợp cầm cố, thế chấp
Bà Nguyễn Thị Lộc, Quyền giám đốc BHXH Hải Phòng cho biết: “Sổ BHXH là tài sản cá nhân, không phải hàng hóa để cầm cố, thế chấp, chuyển nhượng. Nếu NLĐ mang sổ BHXH đi cầm cố, thế chấp sẽ không thuộc trường hợp được cấp lại sổ theo Quyết định số 1035/QĐ-BHXH ngày 1- 10-2015 và Quyết định số 595/QĐBHXH ngày 14-4-2017 của BHXH ViệtNam. Đối với người, đơn vị nhận cầm cố sổ BHXH cũng không được hưởng lợi từ cuốn sổ BHXH đó. Bởi theo quy định, khi giải quyết hưởng chế độ BHXH một lần phải kiểm tra, đối chiếu các yếu tố về nhân thân, số sổ BHXH, dữ liệu về quá trình đóng BHXH của NLĐ nhằm bảo đảm không giải quyết hưởng trùng.
Bên cạnh đó, Khoản 3, Điều 19 Luật BHXH quy định: “Mức hưởng BHXH được tính trên cơ sở mức đóng, thời gian đóng BHXH…”. Như vậy, pháp luật về BHXH không cho phép mua bán, chuyển nhượng thời gian NLĐ tham gia BHXH. Điều này có nghĩa, chỉ người nào tham gia BHXH mới được hưởng quyền lợi liên quan. Trường hợp NLĐ tham gia BHXH nếu gặp rủi ro (trong thời gian chưa hưởng BHXH một lần mà qua đời), thân nhân của họ mới được hưởng chế độ tuất. Còn người cầm cố sổ BHXH sẽ không được hưởng (quy định tại Điều 67, Điều 69 Luật BHXH).
Bà Nguyễn Thị Lộc cho biết thêm: Cơ quan BHXH chỉ cấp lại sổ trong các trường hợp: cấp lại sổ (bìa và tờ rời) trong trường hợp: mất sổ; hỏng sổ; gộp sổ; thay đổi số sổ; thay đổi họ, tên, chữ đệm; thay đổi ngày, tháng, năm sinh; khi người đã hưởng BHXH 1 lần còn thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp chưa hưởng. Nhằm ngăn chặn tình trạng cầm cố, thế chấp sổ BHXH, cơ quan BHXH chủ động phối hợp các đơn vị, doanh nghiệp làm tốt công tác tuyên truyền, giải thích ý nghĩa, giá trị của quyển sổ BHXH để NLĐ hiểu, nâng cao nhận thức, bảo quản tốt, tránh tình trạng cầm cố, thế chấp sổ BHXH; kiểm soát chặt chẽ, rà soát, đối chiếu các trường hợp nhận BHXH một lần cho từ 2 người trở lên; cơ quan BHXH liên hệ trực tiếp với người NLĐ để trao đổi thông tin, nếu giải quyết chế độ thì giải quyết cho chính tên, chính chủ.
Trong trường hợp NLĐ mang sổ BHXH đi cầm cố, thế chấp, sau đó đề nghị cơ quan BHXH cấp lại sổ với lý do mất, hỏng, nếu cơ quan BHXH phát hiện sẽ bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng theo quy định tại Khoản 1, Điều 27 Nghị định số 95/2013/NĐ-CP ngày 22-8-2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đối với hành vi kê khai không đúng sự thật.