Các công trình kiến trúc Pháp tại Hải Phòng: Sớm có phương án bảo tồn, phát huy giá trị
- Ông cho biết ý nghĩa lịch sử, văn hóa của các công trình kiến trúc Pháp tại Hải Phòng?
Nhà ga Hải Phòng là công trình mang dấu ấn kiến trúc Pháp đặc sắc.
- Khu trung tâm đô thị Hải Phòng có bề dày phát triển hơn 120 năm với nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu và đặc sắc kiểu Pháp được bảo tồn và phát huy giá trị đến hôm nay. Những công trình này hòa nhập không gian văn hóa, xã hội của cộng đồng, trở thành bộ phận hữu cơ không thể thiếu trong đời sống mà không phải đô thị nào cũng có được. Khu trung tâm đô thị là cầu nối quan trọng giữa quá khứ và hiện tại cho bất cứ ai đã, đang sinh sống tại Hải Phòng, hoặc yêu mến Hải Phòng muốn khám phá và tìm hiểu chiều dài lịch sử, văn hóa của vùng đất, con người Hải Phòng.
Trong khoảng 15 năm, từ năm 1874 đến 1888, từ làng chài ven sông Cấm, đô thị Hải Phòng bước đầu được hình thành và trở thành đơn vị hành chính cấp thành phố khi Toàn quyền Pháp ở Đông Dương ký Quyết định 87, trong đó thành lập Hội đồng thành phố. Để phục vụ mục đích quân sự và các mục tiêu kinh tế, khai thác tài nguyên, chính quyền thực dân xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, xây dựng nhà máy, xí nghiệp... Bên cạnh kết cấu hạ tầng kỹ thuật đô thị, khu vực đô thị được quy hoạch và kiến trúc theo mô hình phương Tây với khu vực cơ quan hành chính tập trung, các khu dân cư được bố trí phân tán riêng biệt. Trong đó, tập trung xây dựng khu phố Tây với nhiều công trình thể hiện rõ hình ảnh thành phố công - thương nghiệp, trung tâm kinh tế, cửa ngõ giao thương trong nước và quốc tế quan trọng nhất ở miền Bắc ngay từ những năm đầu của thế kỷ 20. Bộ mặt trung tâm thành phố với các công trình kiến trúc kiểu Pháp trở thành không gian văn hóa-lịch sử, bộ phận kết nối giữa quá khứ với hiện tại và tạo nên nét đặc sắc, độc đáo của đô thị Hải Phòng đến ngày nay.
- Việc bảo tồn các công trình này được thực hiện như thế nào?
- Cách đây hơn 5 năm, thành phố giao Sở Xây dựng lập đề án, tham mưu thành phố thành lập hội đồng xem xét, nghiên cứu, bảo tồn các công trình kiến trúc Pháp. Hội Khoa học lịch sử cũng nhận được công văn của sở này đề nghị thống kê các biệt thự Pháp tại Hải Phòng. Tuy nhiên, không hiểu vì lý do gì, hội đồng này không hoạt động, chủ trương này cũng không thấy triển khai. Trên các phương tiện thông tin đại chúng có một số bài viết về giá trị lịch sử, văn hóa của các công trình kiến trúc Pháp tại Hải Phòng, thậm chí đề xuất phương án bảo tồn, nhưng chưa đủ sức nặng. Trong khi đó, các công trình kiến trúc Pháp được giao làm trụ sở của các công sở, cơ quan, xí nghiệp, nhà hàng, khách sạn hoặc người dân làm nhà ở, trong quá trình sử dụng, các công trình này bị sửa chữa nhiều, giá trị kiến trúc nguyên bản bị mai một.
Mới đây, ngày 30-11, Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật thành phố phối hợp Sở Ngoại vụ, Hội hữu nghị Việt- Pháp, Hội Kiến trúc sư Hải Phòng, tổ chức hội thảo khoa học “Dấu ấn kiến trúc Pháp trên địa bàn thành phố Hải Phòng - Giá trị và giải pháp bảo tồn, phát triển”. Đây là hội thảo có ý nghĩa một lần nữa “xới xáo” lại vấn đề trước đây chúng ta từng đề cập. Tiếc rằng quy mô hội thảo hơi nhỏ, chỉ đi sâu tiếp cận ở khía cạnh kiến trúc mà chưa tiếp cận nhiều khía cạnh lịch sử, văn hóa, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của đông đảo người quan tâm, nhất là các nhà lãnh đạo, hoạch định chính sách.
- Trước thực tế các công trình kiến trúc Pháp tại Hải Phòng đang dần bị mai một, theo ông, để gìn giữ phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của công trình, cần có giải pháp gì?
- Muốn bảo tồn, phát huy giá trị của các công trình kiến trúc Pháp, thậm chí cả một số phố cổ có công trình kiến trúc của người Hoa gắn với các dấu mốc lịch sử phát triển của Hải Phòng, các cấp, ngành nên tham mưu lãnh đạo thành phố tổ chức hội thảo xứng tầm, quy mô cấp thành phố để đánh giá toàn bộ giá trị lịch sử, văn hóa của các công trình này. Từ đó đề xuất phương án bảo tồn, tu bổ, sắp xếp lại phù hợp, như tinh thần Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị (khóa 12) về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 nêu rõ: “Đẩy nhanh việc lập và thực hiện đề án cải tạo, chỉnh trang đô thị cũ theo hướng tái thiết khu trung tâm nội đô kết hợp với bảo tồn công trình kiến trúc có giá trị và chỉnh trang đô thị…”, trên cơ sở lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân.
Chính quyền thành phố và các sở, ngành liên quan cần huy động cộng đồng chung tay giữ gìn các công trình kiến trúc Pháp, Hoa; chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị của các công trình gắn với phát triển du lịch theo kiểu “city tour” như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh đang làm. Muốn vậy, cơ quan chức năng, chính quyền địa phương có giải pháp nâng cao nhận thức của người dân về ý nghĩa, giá trị lịch sử, văn hóa của công trình; tạo cơ chế, chính sách hỗ trợ người dân cùng làm du lịch bằng cách tạo điều kiện để họ sống ổn định trong những công trình ấy và trở thành những hướng dẫn viên khi có khách du lịch đến tham quan, thưởng lãm vẻ đẹp của các công trình.
- Trân trọng cảm ơn ông!