Ngôi biệt thự của doanh nhân Nguyễn Sơn Hà: Dấu ấn lịch sử, văn hóa quý
Ô cửa sổ hình bát giác là một nét kiến trúc đặc sắc trong ngôi biệt thự
Trong cái nắng hanh vàng của ngày đông tháng 12-2019, họa sĩ Sơn Trúc, con gái út của cụ Nguyễn Sơn Hà đưa khách đi xem chung quanh ngôi biệt thự gia đình đang ở. Nhìn tổng thể, dễ dàng nhận thấy dấu ấn kiến trúc Pháp của tòa biệt thự 3 tầng gần 100 năm tuổi. Họa sĩ Sơn Trúc cho biết, ngôi biệt thự từng nhận giải thưởng kiến trúc Đông Dương này là sự kết hợp giữa ý tưởng, tài năng của kiến trúc sư Phạm Bá Chi- người được đào tạo về ngành kiến trúc ở Pa-ri và sự tham gia góp ý của cụ Nguyễn Sơn Hà.
Theo kiến trúc sư Nguyễn Minh Trí (Hội Kiến trúc thành phố), sở dĩ nói ngôi biệt thự của gia đình cụ Nguyễn Sơn Hà được “Việt Nam hóa” bởi đây là ngôi nhà được thiết kế theo kiểu Pháp: cao tầng, bề thế nhưng mềm mại, được đặt trong khuôn viên rộng lớn với khu vườn hoa, bể bơi và hai dãy nhà phụ. Yếu tố “Việt Nam hóa” thể hiện ở việc cụ Nguyễn Sơn Hà cho xây những ô cửa chính và cửa phụ hình bát giác ở cả 3 tầng; các con sơn đỡ mái bao quanh khắp tòa nhà được mô phỏng theo những con sơn thường gặp ở các nhà gỗ cổ Việt Nam. Các hình đầu rồng cách điệu ở tất cả cột dàn hoa hay ban công chính, dàn hoa chính giữa vườn hoa lớn, hình cuộn ở hai cầu thang lên phòng khách chính tầng hai rồi hình con triện (văn tự được khắc lên tường với mục đích cho biết danh tính của chủ sở hữu) ở hai đầu mái tầng hai. Đặc biệt, mái ngói không lợp “ngói Tây” mà lợp ngói ống phương Đông màu xanh xẫm, có gắn các hình triện tròn. Nội thất của hai phòng khách chính cũng khác lạ. Trong đó, phòng khách tầng một hoàn toàn trang trí gạch lát hình rồng châu Á, bàn ghế, sập gụ, tủ chè chạm trổ. Phòng khách tầng hai bố trí kiểu Âu, nền nhà trang trí hình con dơikiểu được đặt riêng, sản xuất và vận chuyển từ Pháp về ViệtNam.
Cả tòa biệt thự với hình khối hài hòa, cân đối, trang trí đẹp, khỏe nhưng không phô trương. Điều đó thể hiện gu thẩm mỹ cao của người chủ nhà có tâm hồn phóng khoáng, sáng tạo và có tinh thần dân tộc mãnh liệt. Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh từ hội nghị Phông-ten-nơ-blô (Pháp) trở về nước qua Hải Phòng, Người chọn ngôi biệt thự đẹp nhất thời bấy giờ làm nơi đón tiếp ông Tuy-tan-tăn, vị đại biểu Chính phủ Pháp tháp tùng Người về Việt Nam - ăn, nghỉ tại đây.
Năm 2010, ngôi biệt thự của doanh nhân yêu nước Nguyễn Sơn Hà được thành phố công nhận là di tích lịch sử văn hóa cách mạng. Nhưng di tích chưa được trùng tu, tôn tạo nên ngày càng xuống cấp nghiêm trọng. Chung quanh khuôn viên ngôi biệt thự, các hàng quán chen chúc, xây dựng trái phép tràn lan, che kín tòa nhà; nhiều nhà cơi nới xây đè lên móng ngôi nhà chính. Họa sĩ Sơn Trúc cho biết, nguy hiểm hơn, ngôi nhà chính hiện bị sụt lún nặng. Khi trời mưa, những phòng ở tầng một dù được làm lại nền vẫn trở thành ao đựng nước. Mái dột, tường nứt, móng bị xây đè nên việc sửa chữa tầng 2, tầng 3 chỉ là biện pháp chắp vá tạm thời, manh mún.
Qua tham vấn ý kiến nhiều cán bộ lão thành, doanh nhân văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, các con của cụ Nguyễn Sơn Hà thống nhất đồng ý chuyển ra ngoài sống; mong muốn thành phố đầu tư kinh phí trùng tu, tôn tạo ngôi biệt thự phù hợp với cảnh quan chung, xứng đáng với những đóng góp của cụ Nguyễn Sơn Hà đối với cách mạng, cũng là cách để giữ gìn di tích lịch sử văn hóa cách mạng cho muôn đời sau.