Ủy ban Quốc gia UNESCO và công tác bảo vệ di sản: Phát huy vai trò “cầm trịch”
Việc khai thác các giá trị kinh tế - xã hội của vịnh Hạ Long phải tuân thủ quy định bảo vệ di sản.
Hội thảo quốc tế về “Vai trò của Uỷ ban Quốc gia UNESCO trong công tác bảo tồn di sản văn hoá và thiên nhiên vì phát triển bền vững" vừa diễn ra ở Ninh Bình. Tại đây nhà quản lý tại các địa phương cũng như các chuyên gia đều cho rằng: Bảo tồn và phát huy giá trị di sản là một trong những hoạt động gắn liền với việc bảo vệ và phát huy bản sắc dân tộc, tạo dựng sự phát triển của tương lai của mỗi dân tộc từ những mối liên kết đặc thù của quá khứ và hiện tại.
Tại Việt Nam, đến nay, UNESCO công nhận 39 loại hình danh hiệu, trong đó có 8 danh hiệu về di sản văn hóa và thiên nhiên. Trong thời gian qua, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam tham gia vào quá trình xây dựng, đệ trình công nhận di sản của UNESCO, định hướng và truyền tải kinh nghiệm của UNESCO triển khai tại Việt Nam và đề xuất các kiến nghị liên quan đến hoạch định chính sách của quốc gia về công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản. Bên cạnh đó, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cũng kết nối mạng lưới giữa các khu di sản, chính quyền địa phương và thế giới để chia sẻ kinh nghiệm trong quản lý và bảo tồn di sản đồng thời điều phối các hoạt động giữa các cơ quan chuyên môn của quốc gia để thúc đẩy và bảo tồn các di sản cho các thế hệ tương lai.
Tuy nhiên, còn một số vấn đề đặt ra như việc phối hợp, “phân vai” giữa Ban Thư ký, Bộ Ngoại giao với Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch (VHTTDL). Từ đó, tạo ra vô số những bất cập trong khả năng điều phối, kết nối giữa các bộ, ngành với các địa phương có di sản. Còn nhớ, di sản thành nhà Hồ khi khai quật, nghiên cứu đường Hoàng Gia, xây dựng chương trình khảo cổ học chiến lược, làm rõ các thành phần và bổ sung kế hoạch quản lý, xây dựng và ban hành quy định khống chế chiều cao xây dựng cho các khu vực đề cử. Tuy nhiên, việc mở rộng các khu vực đề cử vẫn chưa thực hiện được, tiến độ triển khai thực hiện cam kết về cơ bản còn chậm.
Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Bá Linh, Phó giám đốc phụ trách Trung tâm Bảo tồn di sản thành nhà Hồ thẳng thắn nêu: Nguyên nhân trước tiên dẫn đến những chậm trễ trong thực hiện những cam kết của quốc gia thành viên với UNESCO đó là vai trò của các cấp ngành liên quan (UBND cấp tỉnh, Sở VHTTDL, chính quyền địa phương, đơn vị quản lý di sản) trong việc đưa ra cam kết; thực hiện cam kết chưa được thể hiện một cách rõ nét, chưa thật sự nhận được sự quan tâm của các ban, ngành chức năng. Tứ đó, đòi hỏi phải có sự tham gia một cách đồng bộ của nhiều cấp, ngành trong việc đưa ra những cam kết chiến lược trong quản lý di sản văn hóa và thực hiện những cam kết.
Theo các chuyên gia, vai trò của Ủy ban UNESCO quốc gia Việt Nam cần được thể hiện một cách mạnh mẽ nhất trong việc thúc đẩy thực hiện những cam kết chiến lược quản lý di sản đối với các cấp quản lý di sản văn hóa thuộc mỗi địa phương (chẳng hạn như UBND cấp tỉnh), sẽ tạo động lực lớn góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các cam kết này. “Bởi tiếng nói đó là tiếng nói của quốc gia thành viên với UNESCO và là chỉ đạo từ trung ương xuống địa phương nên sẽ có trọng lượng rất lớn buộc từng địa phương phải chú ý thực hiện những điều đã cam kết” - ông Linh đề nghị.
Với di sản 2 lần được UNESCO vinh danh như vịnh Hạ Long, ông Phạm Đình Huỳnh, Phó trưởng Ban Quản lý vịnh Hạ Long cho biết: Trong những năm qua đơn vị nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị của di sản trước những đánh giá hàng năm khá khắt khe của Ủy ban Di sản thế giới đối với việc bảo tồn danh hiệu di sản, trong bối cảnh nhu cầu khai thác để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ngày càng lớn, trước ý kiến trái chiều của dư luận. Đó là phản biện của người có thiện cảm với Vịnh Hạ Long và luôn tự đặt mình là bộ phận và có trách nhiệm với di sản chung của quốc gia và nhân loại. Cùng với đó, trong quá trình bảo vệ di sản diễn ra trong điều kiện phát triển đô thị và công nghiệp gia tăng, yêu cầu về duy trì quản lý du lịch bền vững, giảm nhẹ những tác động của biến đổi khí hậu và thúc đẩy hợp tác hiệu quả cao giữa các bên liên quan và môi trường tự nhiên chung quanh, cùng với các khó khăn, thách thức không nhỏ như vịnh Hạ Long là khu di sản biển đảo rộng lớn, có nhiều giá trị tiềm năng, mang tính nhạy cảm cao về cảnh quan, môi trường tự nhiên...
Có thể thấy, với các di sản sau khi được UNESCO vinh danh, chúng ta đang đối mặt với vô vàn thách thức trong việc bảo tồn và phát triển. Trong đó không thể thiếu vai trò điều phối các tiểu ban chuyên môn với các địa phương của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam.