Nỗ lực tạo “sóng”
“Ăn theo” sáng tác
Các tập sách phê bình lý luận.
Nghe những ý kiến, bài viết cảm nhận trong chương trình “Bàn tròn văn chương số 11” về tập thơ “Vía phố hồn quê” của nhà thơ Phạm Công Đoàn, một hội viên nữ của Hội Nhà văn Hải Phòng nhận định vui “bàn tròn nên “bài tròn”. Vui vậy nhưng chính là thực tế khi các bài viết tham gia bàn tròn văn chương vẫn tập trung vào những bài thơ hay mà ít hệ thống nghiên cứu sâu về tư tưởng tác phẩm hay phong cách sáng tác riêng của tác giả. Đó là thực trạng chung của chương trình “Bàn tròn văn chương” được xây dựng thường kỳ với nhiều tác giả, tác phẩm và chủ đề trong 11 chương trình được tổ chức trong ba năm qua. Những bài viết mới chỉ dừng lại cảm nhận nhẹ nhàng, lời giới thiệu còn nông, thiếu những bài phê bình mang tầm khái quát, có chiều sâu tư tưởng và sắc bén trong lý luận. Cùng với đó, những bài viết trên báo, tạp chí và trong các tập thơ- văn cũng chỉ phản ánh một chiều, rời rạc theo từng tác phẩm. Chưa có sự theo đuổi, tập trung của nhiều cây viết về một tác phẩm, tác giả. Vì vậy, chưa tạo thành “sóng” để bật lên sức sống phê bình trên đất Cảng. Theo nhà văn Lưu Văn Khuê, đó là hiện tượng “ăn theo” sáng tác trong phê bình lý luận văn học. Một thực trạng điển hình khi các cây bút phê bình chưa thực sự đầu tư thời gian để đọc kỹ tác phẩm. Và nguyên nhân sâu xa hơn, giới phê bình cho rằng họ đang thiếu khoảng cách cần thiết với tác giả để có thể viết “hết” những quan điểm, suy tư của mình.
Kết nối những cây bút phê bình
Nỗ lực nâng cao các bài viết, “tạo sóng” phê bình trong đời sống văn chương đất Cảng có lẽ bắt đầu từ việc Hội Nhà văn Hải Phòng kết nạp một loạt cây bút phê bình lý luận văn học, nâng tổng số hội viên của Ban Lý luận phê bình lên tới 9 người. Ngoài những cây bút vừa phê bình vừa sáng tác như: thạc sĩ Lương Kim Phương, tiến sĩ Bùi Hải Yến, Nguyễn Thị Ninh với nhiều bài phê bình, tiểu luận ấn tượng, sắc sảo được giới thiệu trên các báo, tạp chí văn chương trong và ngoài thành phố. Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ Thuật Hải Phòng Tô Hoàng Vũ cho biết: “Trong thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục tìm kiếm, kết nối để đưa những cây bút phê bình lý luận về ngôi nhà chung của Hội Nhà văn Hải Phòng để làm dày thêm đội ngũ phê bình vừa thiếu, vừa yếu nhiều năm qua. Đồng thời, Tạp chí Cửa Biển luôn dành đất để đăng tải những bài phê bình, tiểu luận chất lượng nhằm kết nối người viết phê bình với tác giả, tác phẩm và người đọc. Trong 10 giải thưởng hằng năm của Tạp chí Cửa Biển luôn có giải thường dành cho một bài phê bình lý luận”. Vây là nỗ lực bền bỉ cuối cùng cũng tạo được “sóng” trong hoạt động phê bình văn học. Ngay trong năm 2019, người đọc Đất Cảng đón nhận những tập phê bình tiểu luận để lại ít nhiều ấn tượng như, thạc sĩ Lương Kim Phương với tập sách “Tái sinh trong ánh sáng”, PGS. TS Nguyễn Đức Thuận ra mắt tập sách “Văn phê bình, nghiên cứu, lý luận ngữ văn trên Nam Phong tạp chí”, Nhà xuất bản Hội Nhà văn xuất bản tập lý luận phê bình “Thơ Nguyễn Đình Minh- con chữ và con người thời hội nhập”. Trước đó, tập phê bình, tiểu luận “Không gian khác” của nhà thơ Mai Văn Phấn đi sâu phân tích 24 gương mặt thi sĩ trong và ngoài nước: Dương Kiều Minh, Nguyễn Lương Ngọc, Nguyễn Quang Thiều, Trần Tiến Dũng, Nguyễn Ngọc Tư… cùng những bài tiểu luận về các vấn đề như động thái, khuynh hướng, đặc trưng thẩm mỹ của thơ Việt Nam đương đại góp thêm những cung bậc đa dạng của hoạt động lý luận phê bình từ góc độ người sáng tác. Thêm nữa, những bài viết phê bình, tiểu luận ghi được dấu ấn trong giới sáng tác và người đọc như: “Tâm hồn gõ cửa mọi nhà” của nhà thơ Phạm Ngà viết về tập thơ “Tôi ở Hải Phòng” của nhà thơ Nguyễn Thị Hoài Thanh, “Nhân vật lưỡng hóa trong Kafka bên bờ biển” của TS. Bùi Hải Yến, Trần Hoàng Kiên… Cùng nhiều bài viết của những cây viết quen thuộc: PGS.TS Nguyễn Đức Thuận, Phạm Ngà, Đoàn Minh Ngọc, Mai Văn Phấn, Kim Chuông, Nguyễn Long Khánh… Theo thạc sĩ Lương Kim Phương, để có các bài viết phê bình, tiểu luận chuyên sâu, chất lượng, có tư tưởng thì các cây bút phê bình cần bao quát được toàn cảnh từ các trào lưu sáng tác, lực lượng tác giả- tác phẩm đến sự tiếp nhận của công chúng. Đồng thời, không chỉ người làm nghiên cứu phê bình văn học mà cả người sáng tác và người đọc văn chương đều cần tự trang bị một phông lý luận phê bình nhất định để các bài viết phê bình có thể đứng như một tác phẩm độc lập.