Vũ Châu Phối - nhà thơ chân quê
Nhà thơ Vũ Châu Phối
Ngày tôi còn công tác tại Văn phòng Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hải Phòng, một hôm mùa hè, lại thêm sự cố mất điện, tôi phải “ngoi” ra ngoài hành lang thì gặp họa sĩ ngồi phòng bên đứng đó. Ông họa sĩ nheo mắt nhìn tôi, nói nửa nhắc nhở, nửa rủ rê: “Nghe như mấy lần ông nói lên thăm Vũ Châu Phối, mà sao cứ lần nữa mãi thế. Ông không tranh thủ mò lên chụp vài kiểu ảnh cái “Quán mơ” ngày xưa của Vũ Châu Phối, kẻo nay mai ông ấy phá bỏ rồi lại tiếc”.
Thế là ông hoạ sĩ cùng tôi dông xe thẳng lên tư gia của Vũ Châu Phối - một nhà thơ mà cả hai chúng tôi đều yêu quý, trân trọng từ lâu rồi. Lại nhớ về ngày xưa. Nghĩa là hơn bốn mươi năm trước, vào một đêm mưa rả rích trên căn cứ phía Tây Thừa – Thiên - Huế. Đêm ấy, không có máy bay địch đi soi tìm quân ta. Không nghe tiếng đề pa, tiếng rú rít, tiếng nổ chói tai của đạn pháo từ các trận địa địch bắn cầm canh lên căn cứ tiền duyên. Đúng cái đêm khuya vắng lặng ấy, tôi cùng những người đồng đội ngồi vây quanh chiếc ra-đi-ô chiến lợi phẩm, lắng nghe chương trình “Tiếng thơ” của Đài Tiếng nói Việt Nam.
Chương trình khuya đó phát đi bài thơ “Ngõ quê” của tác giả Vũ Châu Phối: “Lối ngõ đi chung/Tôi đi biết bao lần/ Bước chậm khi lên năm /Bước nhanh khi lên tám/ Chưa bao giờ thấy bàn chân bịn rịn/ Và ngập ngừng như buổi hôm nay/ Phút lên đường với lối ngõ chia tay… Lối ngõ quê nhà tôi đã lớn lên/ Đi giết giặc, ngõ bỗng yêu đến thế/ Nhìn suốt ngõ sâu(như tấm lòng người mẹ)/ Ngõ đi vào lòng xóm sân nhà/ Quê hương từ nơi này tình nghĩa sâu xa….”
Thơ của Vũ Châu Phối luôn có những hình ảnh làng quê thanh bình. (ảnh minh họa)
Trước mặt chúng tôi khi ấy là chiến trường bom đạn ngút trời cực kỳ khốc liệt. Sau lưng chúng tôi là hình ảnh quê hương thân thương, nơi ấy có một lối ngõ, một ngôi làng xa tít tắp được tác giả thổi hồn mình gửi vào mỗi con chữ, mỗi dòng thơ một nỗi rưng rưng, một niềm da diết. Bài thơ “Ngõ quê” hằn khắc mãi vào tâm trí tôi, tôi yêu thích bài thơ từ dạo ấy. Và thầm ước sau chiến tranh nếu còn sống trở về miền Bắc nhất định tôi sẽ đi tìm tác giả viết bài thơ lay động lòng tôi, lay động hồn tôi.
Sau ngày miền Nam giải phóng, về quê Hải Phòng, gặp Vũ Châu Phối tôi mới biết bài thơ “Ngõ quê” cùng với bài “Ruộng”, “Hương cỏ” nằm trong chùm thơ đoạt giải Ba cuộc thi Thơ Báo Văn Nghệ năm 1969 của anh.
Vũ Châu Phối sinh ngày 16-6- 1947 khi bố mẹ tản cư về làng Nam Tạ, huyện Vĩnh Bảo ngày Pháp đánh chiếm Hải Phòng. Nhưng một cơn sốt định mệnh ập đến biến anh thành đứa trẻ tật nguyền vì chứng bại liệt. Cha mẹ anh tuy nghèo nhưng chăm chút, bù đắp cho người con bệnh tật bằng cách gửi anh vào trường học chữ cho bằng chúng bạn, để mai ngày may ra có thể tự nuôi thân. Và, Vũ Châu Phối không phụ lòng bậc sinh thành. Anh học một lèo hết cấp ba và mơ ước được vào học Trường đại học Tổng hợp Văn. Nhưng chiến tranh phá hoại lan ra miền Bắc, các trường đại học lúc bấy giờ phải sơ tán vào trong rừng sâu nên Vũ Châu Phối đành gác ước mơ đi học của mình. Rồi nàng thơ đến với anh. Bấy giờ Vũ Châu Phối đã là một chàng trai trưởng thành. Nên cái duyên thơ kia bén hồn anh say đắm lắm. Bằng chứng là thơ anh làm những tháng năm ấy được các nhà thơ cùng thế hệ và nhiều ngưòi yêu thơ cổ vũ, chia sẻ.
Chiều ấy, Vũ Châu Phối vui vẻ khoe với tôi và ông bạn họa sĩ những câu chuyện cuộc đời. Rồi nhân thể khoe giải thi thơ viết về Bác Hồ trên Báo Văn nghệ năm 2005. Câu qua, câu lại, thế mà trời xâm xẩm tối. Tôi với ông họa sĩ nhổm người đứng lên khỏi chiếu xin được cáo từ. Vũ Châu Phối vội giơ tay lên vẫy ra hiệu hãy ngồi xuống nghe anh đọc bài thơ viết tặng cháu ngoại in trên Tạp chí Cửa Biển của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hải Phòng số Xuân Đinh Hợi. “Chập chững chập chững chập chững/ Cháu đang đi về phía ông/ Bi bô chập chững cháu ngã/ Ngỏm dậy cháu đi như thể/ Không gì cản bước cháu đi/ Ông ngồi đếm chân cháu nhún/ Ngả nghiêng bên nọ bên kia.../ Đưa tay nào, ông đỡ cháu/ Cả nhà vui nén đợi chờ/ Dường như chân ai cũng ngượng/ Bước dò bước dẫm tập đi..”. Rồi như không giấu nổi niềm thương yêu sung sướng của mình với đứa cháu mới tập đi những bước đầu tiên Vũ Châu Phối thốt lên thật hồn nhiên: “Cháu để ông lặng, bất ngờ/ Chùi tay giấu ngang giọt lệ/ Cho ông nỗi niềm trần thế/ Cho ông say buổi đẹp trời...”
Tôi ngắm khuôn mặt và nụ cười tươi rạng của Vũ Châu Phối, và giao hẹn anh đừng ốm để đến một ngày đẹp trời, chúng tôi lại về làng Lộ nghe anh đọc những bài thơ mới. Đó là năm 2007. 12 năm trôi qua rồi, nhớ anh, tôi lại mong có dịp trở lại làng Cam Lộ để nghe những bài thơ được sáng tác bởi nhà thơ chân quê ấy.