Kinh doanh sách thời COVID-19 : Bức tranh tương phản
Ảnh hưởng tiêu cực từ dịch bệnh
Nhiều kênh bán sách trực tuyến hút người mua trong mùa COVID-19.
Theo Cục Xuất bản, In và Phát hành, tính đến cuối tháng 3-2020, hoạt động xuất bản nói chung, thị trường phát hành sách truyền thống nói riêng, dựa chủ yếu vào hệ thống cửa hàng bán lẻ, gặp nhiều khó khăn. Hầu hết đơn vị xuất bản, kinh doanh sách đang gặp nhiều thách thức vì các cửa hàng, hiệu sách hiện đóng cửa để phòng, chống dịch. Trước đó, do lo ngại lây lan COVID-19, để tránh tập trung đông người, bạn đọc cũng không còn đến các hiệu sách, cửa hàng sách như lúc chưa có dịch bệnh. Theo Cục Xuất bản, doanh thu các đơn vị phát hành sách truyền thống giảm mạnh, nhất là 2 thị trường lớn Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh giảm khoảng 30-40% so với cùng kỳ, dự kiến tiếp tục giảm sâu trong tháng 4 năm 2020.
Mặt khác, việc Trung Quốc, châu Âu, Hoa Kỳ đang căng mình đối phó với đại dịch COVID-19 buộc nhiều công ty phải đóng cửa, hủy hợp đồng, cũng tác động không nhỏ đến thị trường mua bán bản quyền của nhiều đơn vị trong nước, ảnh hưởng nguồn cung bản thảo. Các hoạt động liên quan nhập khẩu nguyên liệu in xuất bản phẩm cũng gặp khó khăn. Bên cạnh đó, chi phí thuê lao động, thuê mặt bằng của các đơn vị phát hành, công ty sách trở thành gánh nặng lớn, trong điều kiện đơn vị sụt giảm hoặc không có doanh thu. Tất cả tác động tiêu cực đến toàn bộ ngành. Thống kê quý 1-2020, lượng nộp lưu chiểu giảm khoảng 15% so với cùng kỳ năm ngoái.
Do tác động của dịch COVID-19, số người đến các cửa hàng, các điểm bán sách giảm sút nghiêm trọng, các hội sách không được tổ chức ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng sách phát hành. Ước tính quý 1-2020, ngành xuất bản giảm khoảng 20% tổng sản lượng, dự báo quý 2 giảm khoảng 20% và quý 3 giảm khoảng 10% tổng sản lượng nếu tình hình dịch bệnh được khống chế. Về lâu dài, lượng khách hàng, số lượng xuất bản phẩm phát hành và doanh thu giảm khoảng 60 - 70% so với cùng kỳ năm trước.
Bán sách qua mạng “lên ngôi”
Tuy vậy, trong điều kiện hạn chế tập trung đông người, nhiều bạn đọc lựa chọn hình thức mua sách qua mạng giúp kênh phát hành sách online tăng mạnh. Theo Cục Xuất bản, 5 mảng sách bán chạy nhất là: Sách văn học, kỹ năng sống, thiếu nhi, kinh tế và truyện tranh. Đặc biệt, 2 loại sách có mức độ tăng trưởng đáng ghi nhận trong 2 tháng đầu năm nay so với cùng thời điểm năm ngoái là sách y học (tăng gấp 2.7 lần) và sách thường thức gia đình (tăng gấp 2 lần). Sự tăng trưởng đột biến của phát hành sách online ít nhiều bù đắp một phần doanh thu cho các đơn vị, giúp các đơn vị có thêm cơ hội duy trì hoạt động.
Những ngày qua, các NXB Phụ nữ, Trẻ, Công ty sách Fahasa, các nhà sách Phương Nam, Vinabook, Tiki, Alphabooks... không ngừng có các chương trình, thậm chí tổ chức “hội sách online” trên mạng xã hội để phục vụ bạn đọc. Nhờ đó, hệ thống phát hành online của của các đơn vị này trở nên sôi động, bù lại sự ảm đạm từ các cửa hàng sách.
Để giúp khách hàng không mua phải sách lậu, sách giả, NXB Trẻ cũng tăng cường quảng bá về các website, các trang chính thức trên mạng xã hội, đồng thời tổ chức cuộc thi viết và chụp ảnh sách để tất cả bạn đọc có thể viết cảm nhận về cuốn sách yêu thích do NXB Trẻ phát hành. Các đơn vị kinh doanh sách, nhất là các nhà sách trực tuyến cũng tăng cường thu hút khách đến với chương trình giảm giá online. Công ty sách Fahasa bán hàng online với giá “giảm sốc”, có thể đến 70%, kèm theo các ưu đãi phụ như “Càng mua càng giảm”, “Freeship toàn quốc”, “Chọn quà bất tận”.
Hiện tại người dân đang thực hiện chủ trương “ở nhà là trên hết” để phòng dịch COVID-19, do đó kênh phát hành sách qua mạng lên ngôi là điều dễ hiểu. Thường ngày khi chưa có dịch, bạn đọc cũng có ít thời gian để đi ngắm và chọn mua sách trực tiếp ở các hiệu sách. Nay vì ảnh hưởng của dịch bệnh, bạn đọc ở nhà, có nhiều thời gian rảnh hơn nên dễ dàng tiếp cận với các bài giới thiệu sách thông qua các kênh như báo chí, fanpage của đơn vị xuất bản. Vì thế, việc chọn mua chính xác cuốn sách với mức chiết khấu cao, được giao hàng đến tận địa chỉ của bạn đọc qua kênh trực tuyến là lựa chọn hấp dẫn với nhiều người.