Đề tài chiến tranh cách mạng: Nguồn cảm hứng bất tận trong sáng tác văn học, nghệ thuật
Mạch nguồn không ngừng chảy
Hình tượng Bác Hồ, người mẹ, người chiến sĩ trong chương trình biểu diễn ca múa nhạc.
Nhà biên kịch Tô Hoàng Vũ, Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng cho biết, các mảng đề tài sáng tác của văn nghệ sĩ Hải Phòng khá phong phú, đa dạng. Trong đó, mảng đề tài chiến tranh cách mạng là nguồn cảm hứng bất tận trong hoạt động sáng tạo tác phẩm của các văn nghệ sĩ.
Cụ thể, trong những ngày kháng chiến chống đế quốc Mỹ, ở nơi tiền tuyến, NSNA Nguyễn Hân xông xáo như chiến sĩ trên mặt trận với mũ sắt và chiếc máy ảnh ống kính chụp xa (do Nhà máy đóng tàu Bạch Đằng trang bị), ghi lại hình ảnh những trận chiến ác liệt. NSNA Vương Khánh Hồng gắn bó với bộ đội và dân công dọc đại ngàn Trường Sơn. NSNA Thế Đính trên mặt trận Đường 9 - Nam Lào để lại những bức ảnh chiến trường có một không hai. Các NSNA Vũ Tín, Công Khoan lại tìm đến khoảnh khắc bình yên giữa hai trận đánh… Những tác phẩm ảnh của các văn nghệ sĩ khoác màu áo lính thể hiện không khí hào hùng của những ngày ra trận hoặc cổ động tinh thần vừa chiến đấu vừa sản xuất. Do đó, các sáng tác không chỉ có giá trị thời đại, mà còn là những tư liệu lịch sử quý giá cho thế hệ sau hiểu được sự khốc liệt của chiến tranh.
Ở miền Bắc, Hải Phòng là một trong những mục tiêu đánh phá của không quân Mỹ. Hình ảnh thành phố Cảng với biển, đảo, xóm chài, bến tàu, xưởng thợ, dãy phố cũ bên dòng Tam Bạc và truyền thống “Trung dũng-Quyết thắng” trở thành đề tài của nhiều loại hình nghệ thuật, như: mỹ thuật, âm nhạc. Thời gian này, tranh cổ động được đặc biệt chú ý, bất kỳ đâu - từ những pano vuông vức, những bức tường nguyên lành, các mảng tường còn sót sau trận bom; và bất kỳ ai - qua bàn tay thuần thục của họa sĩ hay từ nét vẽ vụng về của cán bộ thông tin xã, đều ngời sáng những bức cổ động cuộc kháng chiến và phong trào lao động sản xuất. Trong âm nhạc, không ít nhạc sĩ Hải Phòng khẳng định tài năng của mình qua các sáng tác, như: Vũ Ngọc Quang có “Bài ca đảo Bạch Long Vỹ” (lời thơ Mai Nam), Lương Vĩnh có “Thành phố Hoa Phượng đỏ” (thơ Hải Như)… Trong các lĩnh vực khác như sân khấu, thơ văn, các tác phẩm của các văn nghệ sĩ cũng trở thành nguồn động viên tinh thần to lớn đối với nhân dân tận thôn xóm, thậm chí ngay bên lò nung Nhà máy Xi măng, tại các trường học và giữa công viên…
Tiếp nối truyền thống
Chiến tranh lùi xa, vì thế trong sáng tác của những thế hệ văn nghệ sĩ hôm nay viết về đề tài chiến tranh cách mạng có thể không còn tiếng súng, tiếng bom đạn, mà lấp lánh niềm vui vì được sống trong bầu không khí của hòa bình, độc lập, tự do và niềm tự hào khi “gặp” lại các di vật của cha ông mình. Như trong bài “Chiếc mũ tai bèo”, nhà thơ Nguyễn Hùng Vỹ viết: “Tình cờ tôi tìm được chiếc mũ tai bèo/ Nằm dưới đáy ba lô/ Hành trang của cha tôi một chiến binh chống Mỹ/ Chiếc mũ sờn quai, cũ kỹ/ Đậm đặc mồ hôi, loang lổ vết máu/ Chỉ ngôi sao vàng năm cánh vẫn thắm tươi/ Thắp sáng lung linh ngợi ca thời chống Mỹ...”. Những dòng thơ ấy cũng nhắc nhở mỗi người không quên máu xương mà các thế hệ cha anh đã ngã xuống: “Những chàng trai cô gái/ Thế hệ cha tôi giờ họ cũng mất rồi/ Trên bức tường ngả ố màu vôi/ Bằng Tổ quốc ghi công nhân chứng thực/ Dù cho ngàn năm vòng nhật nguyệt/ Cũng không thể nào một phút được lãng quên...”. Cùng mạch cảm xúc ấy, trong “Lá thư viết ngày 30-4”, nhà thơ Trần Anh Thuận viết: “Lá thư nào viết ngày 30-4?/ Trang giấy trắng có vẹn nguyên màu trắng?/ Các anh đã thành tượng đài chiến thắng/ Nhắc nhở mọi người đến mãi mai sau...”.
Ở lĩnh vực âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Bình (Đoàn Văn công Hải quân), Phó chủ tịch Hội Âm nhạc Hải Phòng, là một trong số ít tác giả sinh ra thời hậu chiến có nhiều tác phẩm viết về đề tài chiến tranh cách mạng giai đoạn 2014-2019 và được Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam tặng bằng khen. Anh cũng vừa đoạt giải C với tác phẩm giao hưởng “Những cánh hoa bất tử” viết về cuộc chiến bảo vệ chủ quyền biển đảo tại Gạc Ma năm 1988 của Hải quân nhân dân Việt Nam tại lễ trao giải tác phẩm VHNT, báo chí đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng 5 năm (2014-2019) của Bộ Quốc phòng. Nhạc sĩ Minh Thăng (Đoàn Văn công Quân khu Ba) được trao chứng nhận của Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam với ca khúc “Quân khu Ba in dấu chân Người”.
Theo Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng Tô Hoàng Vũ, dịp kỷ niệm 45 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước lẽ ra sẽ có nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật sôi nổi để quảng bá các tác phẩm VHNT viết về đề tài chiến tranh cách mạng của văn nghệ sĩ từ trước tới nay. Tuy nhiên, dịp kỷ niệm năm nay diễn ra đúng vào thời điểm dịch bệnh COVID-19 còn diễn biến phức tạp, thế nên thực hiện hướng dẫn của Ban Tuyên giáo Thành ủy về việc đẩy mạnh tuyên truyền kỷ niệm 45 năm ngày thống nhất đất nước, Hội chuyển hình thức quảng bá, giới thiệu các tác phẩm này trên tạp chí Cửa Biển và một số cơ quan báo chí thành phố.