Bảo vật quốc gia đặc biệt
Tàu HQ671 – bảo vật quốc gia neo đậu trên dòng Lạch Tray.
Tháng 10-1962, từ bến K15, quận Đồ Sơn (thành phố Hải Phòng) khai thông đường Hồ Chí Minh trên biển. Từ đó, gần 100 lượt tàu xuất phát, vận chuyển hàng nghìn tấn vũ khí và hàng trăm cán bộ chi viện cho chiến trường, góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Như vậy, cùng với đường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh trên biển là một trong hai con đường vận tải chiến lược chi viện cho quân, dân ta ở miền Nam đánh giặc. Những con người và những con tàu làm nhiệm vụ bí mật trên con đường biển mang tên Bác dũng cảm, chấp nhận hy sinh để vận chuyển hàng hóa, vũ khí trực tiếp chi viện cho các chiến trường khó khăn và xa nhất ở miền Nam, mà đường Trường Sơn chưa vươn tới được…
Với ông Trần Xuân Lịch (nhà ở phố Đình Đông, quận Lê Chân), hễ nhắc đến tàu không số, bến K15, ông vẫn đầy bồi hồi xúc động, bởi ông là thành viên của tàu C41. Ông Lịch kể: “Các tàu không số đều được cải dạng tàu đánh cá miền Nam và những thành viên chủ chốt trên tàu đều là người miền Nam, có thế mới đánh lừa được Mỹ ngụy trên đường di chuyển. Ngày 26-9-1963, tàu gỗ số hiệu 41 gồm 12 thành viên do thuyền trưởng Lê Văn Một, chính trị viên Đặng Văn Thanh chở vũ khí vào Nam. Họ mưu trí dũng cảm bảo vệ an toàn con tàu và bến bãi. Sau này con tàu bị hủy, thay thế bằng tàu sắt đóng bí mật tại Xưởng đóng tàu số 1 Hải Phòng. Tàu sắt chở được 50 đến 80 tấn vẫn giả dạng tàu đánh cá, còn thuyền trưởng, chính trị viên, nhiều thủy thủ đều người miền Nam ”.
Nói về con tàu không số, về đường Hồ Chí Minh trên biển là câu chuyện dài kỳ và bi tráng. Qua tâm sự của ông Lịch càng thấu hiểu điều đó. Tàu số hiệu 41 có 17 thành viên (kể tháng 11-1966), nhưng có tới 3 liệt sĩ là Lê Văn Một, Dương Quang Lộc, Trần Nhợ và 8 anh hùng lực lượng vũ trang là thuyền trưởng Lê Văn Một, Hồ Đắc Thạnh; hai máy trưởng Huỳnh Sao, Phan Nhạn, hai chính trị viên Đặng Thanh và Bông Văn Dĩa; 1 thuyền phó Dương Quang Lộc, 1 chiến sĩ Nguyễn Sơn. Kể về con tàu, ông Lịch tự hào: “Mỗi chuyến đi đều rất căng thẳng, có thời điểm tàu hải quân địch áp sát, hoặc đưa máy bay tới kiểm tra, nhưng các chỉ huy trên tàu rất bình tĩnh để có quyết sách phù hợp và an toàn. Các thuyền trưởng tàu không số có lẽ giỏi nhất ngành hàng hải Việt Nam, trên tàu chỉ có la bàn, thời gian sau thì dùng thiên văn, nhưng vẫn đưa cán bộ, vũ khí, trang thiết bị đến đích”…
Bến K15 – nơi xuất phát của những đoàn tàu không số trở thành di tích lịch sử và sẽ được xây dựng với quy mô lớn. Đặc biệt, con tàu mang số hiệu 41 ngày nào được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định 2089, ngày 25-12-2017 là bảo vật quốc gia. Hiện tàu được lưu giữ tại Bảo tàng Hải quân, neo đậu trên dòng Lạch Tray là một phần của lịch sử, là di sản chung của quốc gia được trân trọng bảo vệ để con tàu xứng đáng với vị thế trong cuộc kháng chiến trường kỳ, giáo dục lịch sử truyền thống cho thế hệ trẻ.