Bảo tồn đa dạng sinh học để ngăn chặn đại dịch
Sau khi phê chuẩn Công ước Đa dạng sinh học, Việt Nam đã có những bước tiến lớn trong công cuộc bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học. Ảnh: baoquocte.vn
Trong thông điệp nhân Ngày Quốc tế về Đa dạng sinh học năm nay, Tổng Thư ký Liên hợp quốc An-tô-ni-u Gu-te-rết chỉ rõ rằng virus SARS-CoV-2, được cho xuất phát từ tự nhiên, cho thấy sức khỏe của con người chịu tác động trực tiếp của mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên. Nói cách khác, sức khỏe của con người và của cả hệ sinh thái có sự kết nối ngày càng rõ rệt. Khi con người xâm lấn tự nhiên và làm suy kiệt môi trường sống quan trọng, những rủi ro liên quan tới bệnh tật cũng ngày càng tăng.
Qua nghiên cứu hơn 140 loại virus lây từ động vật sang người và đối chiếu với Sách đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), các nhà khoa học Mỹ nhận thấy khoảng 75% số vật chủ trung gian của nhiều loại virus gây bệnh là những động vật linh trưởng, dơi và chuột. Nhóm nghiên cứu này cũng kết luận, nguy cơ bệnh truyền từ động vật sang người cao nhất khi một loài bị đe dọa, xuất phát từ những yếu tố như môi sinh tự nhiên bị tàn phá hay bị săn bắn quá mức.
Theo chuyên gia Cri-xtin Giôn-xơn, trưởng nhóm nghiên cứu thuộc Đại họcCalifornia(Mỹ), việc khai thác quá mức đời sống hoang dã khiến môi trường sống tự nhiên bị thu hẹp, động vật hoang dã sẽ tiếp xúc gần với con người. Chính điều này làm xuất hiện các loại bệnh từ động vật hoang dã khiến con người có nguy cơ phải đối mặt với các đại dịch. Đại dịch COVID-19 bùng phát đang củng cố những lập luận của giới khoa học rằng việc phá hủy sự đa dạng sinh học khiến động vật mất đi môi trường sống, tạo điều kiện cho các virus và dịch bệnh mới xuất hiện.
Giới khoa học xác định 5 nguyên nhân chủ yếu dẫn tới tình trạng mất đa dạng sinh học gồm: sự biến mất của môi trường tự nhiên; khai thác quá mức; biến đổi khí hậu; ô nhiễm môi trường từ việc sử dụng thuốc trừ sâu, các sản phẩm nhựa... và các loài xâm lấn. Đô thị hóa, phá rừng, phát triển nông nghiệp là những nguyên nhân chính khiến gần 75% môi trường mặt đất hiện nay bị biến đổi nghiêm trọng, làm các loài và hệ sinh thái suy giảm. Trên thực tế, 85% vùng đất ngập nước bị phá hủy kể từ thời kỳ tiền công nghiệp. Trong khi đó, biến đổi khí hậu cũng đẩy hàng nghìn loài động vật và thực vật ra khỏi môi trường sống của chúng. Các đợt nắng nóng, hạn hán gia tăng khiến nhiều nước phải hứng chịu hàng loạt vụ cháy rừng nghiêm trọng như ở Ô-xtrây-li-a, In-đô-nê-xi-a, Nga, Bồ Đào Nha, Mỹ và Hy Lạp.
Chủ đề Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học 2020 là “Giải pháp của chúng ta sẵn có ở thiên nhiên” nhằm nhấn mạnh các giải pháp dựa vào tự nhiên có thể góp phần giải quyết các thách thức xã hội, cho dù đó là an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, sức khỏe con người, rủi ro thiên tai, dịch bệnh hay phát triển kinh tế. Các giải pháp dựa vào thiên nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học là chìa khóa để giảm nhẹ biến đổi khí hậu, tăng khả năng phục hồi và thích ứng ở một số khu vực quan trọng, bao gồm bảo tồn và phục hồi rừng và các hệ sinh thái trên cạn; bảo tồn và phục hồi tài nguyên nước ngọt cũng như hệ sinh thái biển và đại dương, hệ thống nông nghiệp và thực phẩm bền vững.
Năm 2020 sẽ chứng kiến giai đoạn cuối cùng của Kế hoạch chiến lược 2011-2020 về Đa dạng sinh học và 20 mục tiêu đa dạng sinh học Aichi, cũng như Thập niên về đa dạng sinh học của Liên hợp quốc, dẫn đến giai đoạn chuyển tiếp cho thập niên mới trong nỗ lực bảo vệ đa dạng sinh học. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19 vẫn hoành hành dữ dội, nhiệm vụ của cộng đồng quốc tế là đặt ra mục tiêu mới cho công tác bảo vệ đa dạng sinh học thế giới, trước hết là để ngăn chặn các đại dịch trong tương lai.