Làm “sạch” thị trường sách
Để phát triển văn hóa đọc, cần tạo những không gian sách tin cậy đối với bạn đọc, nhất là trẻ em.
Theo Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Thông tin- Truyền thông), năm 2019, các nhà xuất bản (NXB) thực hiện xuất bản và nộp lưu chiểu 37.100 xuất bản phẩm, với 441 triệu bản (tăng 1,6 % so với năm 2018), tổng doanh thu toàn ngành đạt hơn 2,7 tỷ đồng. Trong đó, chất lượng nội dung xuất bản phẩm có nhiều chuyển biến tích cực. Các loại sách về các lĩnh vực pháp luật, văn hóa, văn học, thiếu niên, nhi đồng, khoa học, công nghệ, kinh tế, giáo dục, tôn giáo, môi trường... ngày càng phong phú và có chất lượng tốt. Đặc biệt, mới đây mặc dù chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch COVID-19, thị trường sách online, thị trường sách điện tử tìm cách vượt khó với những bước tăng trưởng đáng kể.
Tuy nhiên, ngành Xuất bản vẫn đang đối mặt với những khó khăn và đang làm ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của văn hóa đọc. Hiện nay, tình trạng sách in lậu, sách “rác” trôi nổi trên thị trường ngày càng có chiều hướng gia tăng, rất khó kiểm soát. Đơn cử mới đây, Cục Xuất bản, In và Phát hành có văn bản gửi tới các Sở Thông tin và Truyền thông, cũng như các cơ quan chức năng liên quan để phối hợp làm rõ nghi vấn về việc sao in, phát tán qua mạng 2 cuốn sách có tên “Bí kíp kinh doanh online” và “Đệ nhất kiếm tiền” của “Huấn Hoa Hồng”. Điều đáng nói, cả 2 cuốn sách trên không trong danh mục sách lưu chiểu cũng như danh mục kế hoạch đăng ký xuất bản được xác nhận. Đặc biệt, đơn vị xuất bản 2 cuốn sách là Nhà xuất bản SG cũng không có trong hệ thống các NXB của Việt Nam.
Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên cho biết: Đây không phải là sách mà là tài liệu phát tán trái phép. Trong thời gian tới, Cục sẽ phối hợp Cục Phát thanh- Truyền hình và Thông tin điện tử xem xét phương án xử lý những vụ việc lợi dụng Facebook, mạng xã hội để giới thiệu các loại sách, tài liệu vi phạm pháp luật. “Nếu 2 cuốn sách trên của “Huấn Hoa Hồng” được thẩm định có nội dung vi phạm một số nội dung của Bộ luật Hình sự về những nội dung cấm xuất bản, quảng bá, những cá nhân, đơn vị liên quan sẽ bị xử lý hình sự”- ông Nguyên nhấn mạnh.
Không chỉ vấn nạn sách “rác” không rõ nguồn gốc, mới đây First News -Trí Việt và Alpha Books cũng công bố danh sách 33 fanpage chuyên trưng bày quảng cáo sách thật của 2 đơn vị này cũng như NXB ở Việt Nam nhưng lại bán sách giả. Trong đó, hàng trăm nghìn bản sách bị làm giả, bị in lậu đang được bày bán công khai ở các nhà sách tại Hà Nội và nhiều tỉnh, thành khác trên cả nước. Những cuốn này còn được đưa lên tiêu thụ số lượng lớn trên các sàn thương mại điện tử như Lazada, Shopee, Sendo...
Ngoài ra, sách giả còn được rao bán, chạy quảng cáo thường xuyên trên các fanpage và các nhóm cộng đồng của Facebook. Thống kê mới nhất, Công ty sách First News có hơn 480 đầu sách bị in lậu, làm giả dưới mọi hình thức và có những đầu sách bị hàng chục nơi in lậu làm giả, cạnh tranh đua nhau giảm giá.
Phó chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, Lê Hoàng cho rằng: Để ngăn chặn sách lậu, sách giả cũng như để phát triển văn hóa đọc cần tạo những không gian sách tin cậy đối với bạn đọc. Trong đó, việc tạo ra các phố sách, đường sách đang là xu hướng phát triển hiện nay. Nhưng theo ông Lê Hoàng, để phát triển những không gian đọc này cần phải đáp ứng đủ 2 điều kiện. Đó là, xác định đúng mục tiêu khi đi vào xây dựng đường sách. Đường sách không chỉ là nơi bán sách, mà còn là không gian đầy sức sống, không gian trí tuệ đầy văn minh với việc tổ chức thường xuyên các hoạt động liên quan tới văn hoá đọc. Hoạt động này thu hút đông đảo công chúng, từ đó lan toả tình yêu đọc sách. Bên cạnh đó, phố sách cũng phải là nơi lưu hành nhiều sách đáp ứng nhu cầu đa dạng của bạn đọc bởi các NXB, công ty sách có bề dày thương hiệu, uy tín lâu năm với bạn đọc. Tại đây cần không gian có cây xanh bóng mát, môi trường phải yên tĩnh trong lành, xanh sạch, thân thiện với mọi người.
Cùng với việc làm “sạch” môi trường sách, một vấn đề then chốt khác đó chính là tạo ra thói quen đọc sách. Ông Lê Hoàng gợi mở ngành Giáo dục – Đào tạo cần có những đổi mới quyết liệt hơn để sớm đưa tiết đọc sách thành chương trình bắt buộc. Hiện nay, một số trường vẫn tự tổ chức hoặc biến tiết tự học của học sinh thành giờ đọc sách. Thế nhưng, về lâu về dài cần sự tác động đồng bộ thì mới đạt hiệu quả cao. Ở trường được đọc sách hay, được tạo điều kiện để trình bày về những kiến thức mình thu nhận từ sách, trẻ sẽ từng bước hình thành thói quen giàu tính văn hóa này.