Ngày làm việc thứ 7, kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa 14: Xác định rõ trách nhiệm từng cấp, người đứng đầu trong công tác bảo vệ trẻ em

Báo cáo kết quả giám sát “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em”, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Lê Thị Nga cho biết: Theo báo cáo của Chính phủ, giai đoạn 2015-2019, có 8.442 vụ xâm hại trẻ em được phát hiện, xử lý với 8.709 trẻ em bị xâm hại. Ngoài ra, còn khá nhiều trẻ em lao động không đúng quy định của pháp luật về lao động, trẻ em bị bỏ rơi, bỏ mặc và trẻ em tảo hôn.

Thực hiện nghị quyết của Quốc hội, Đoàn giám sát của Quốc hội triển khai kế hoạch giám sát, yêu cầu Chính phủ, 14 bộ, ngành và các địa phương báo cáo về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em; tổ chức 3 đoàn công tác trực tiếp giám sát tại 17 tỉnh, thành phố; tổ chức làm việc với Chính phủ, các bộ, ngành, các cơ quan trung ương; tổ chức các hội thảo, điều tra xã hội học, khảo sát một số trường học, cơ sở trợ giúp xã hội và Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em; nghiên cứu hồ sơ một số vụ án cụ thể và triển khai nhiều hoạt động khác thuộc phạm vi giám sát.

Qua giám sát cho thấy, việc xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh nhằm phòng, chống xâm hại trẻ em ở nhiều địa phương chưa được chú trọng đúng mức; vẫn để xảy ra nhiều vụ xâm hại trẻ em, thậm chí xảy ra cả trong gia đình và nhà trường. Đặc biệt, công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng chưa đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, công tác hỗ trợ, can thiệp đối với trẻ có nguy cơ bị xâm hại hoặc bị xâm hại còn một số hạn chế; nhiều địa phương chưa thống kê đầy đủ, chính xác số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, nên không cảnh báo được nguy cơ; biện pháp phòng ngừa xâm hại trẻ em chưa tương xứng với tình hình. Việc giải quyết một số vụ xâm hại trẻ em chưa kịp thời, chưa nghiêm, một số trường hợp có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm…

Khắc phục hạn chế, giảm số vụ xâm hại trẻ em

Trên cơ sở kết quả giám sát, Đoàn giám sát đưa ra 5 kiến nghị đối với Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội; 15 kiến nghị đối với Chính phủ và các bộ thuộc Chính phủ; đồng thời, có kiến nghị đối với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên.

Đoàn giám sát đề nghị Bộ Công an bảo đảm tỷ lệ điều tra khám phá tội phạm trong lĩnh vực này đạt hơn 90%; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao bảo đảm việc ra quyết định truy tố đúng thời hạn và truy tố bị can đúng tội danh đạt 100%; Tòa án nhân dân tối cao bảo đảm tỷ lệ giải quyết các vụ án xâm hại trẻ em đạt hơn 90%; HĐND và UBND các địa phương thực hiện đầy đủ trách nhiệm Luật Trẻ em giao, tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác phòng, chống xâm hại trẻ em…

Bảo vệ trẻ em cả trên môi trường mạng

Sau khi Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Lê Thị Nga trình bày báo cáo kết quả giám sát, có 55 đại biểu Quốc hội đăng ký phát biểu. Phần đông ý kiến đại biểu đều bày tỏ sự trăn trở trước nạn xâm hại trẻ em.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) chỉ ra thực trạng nhức nhối của nạn xâm hại trẻ em, trong đó có xâm hại tình dục. Theo báo cáo giám sát, từ 1-1-2015 đến 30-6-2019, cả nước phát hiện, xử lý hơn 6.400 vụ việc trẻ bị xâm hại tình dục. 337 trẻ bị tử vong do bị xâm hại; 418 trẻ có thai do bị xâm hại tình dục; 193 trẻ bị rối loạn tâm thần; 375 trẻ bị thương tật… Số trẻ em bị xâm hại được phát hiện, xử lý trong giai đoạn 2015-2018 tăng nhiều hơn so với giai đoạn 2011-2014. Đáng chú ý, trong 6 tháng đầu năm 2019, số trẻ em bị xâm hại tăng đột biến với 1.400 trẻ, bằng gần 80% số trẻ em bị xâm hại trong cả năm 2018 (1.779 trẻ). Tính trung bình cứ 1 ngày cả nước có 7 trẻ em bị xâm hại.

Để hạn chế, kiểm soát tình hình xâm hại trẻ em trong thời gian tới, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị các bộ, ngành, địa phương cần đẩy mạnh đổi mới công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân về hậu quả của việc trẻ bị xâm hại. Trong đó, chú trọng việc trang bị kỹ năng phòng, chống xâm hại đối với trẻ em; nhà trường phối hợp cơ quan chuyên môn tổ chức chuyên đề về sức khỏe sinh sản cho học sinh; thầy cô cần quan tâm những học sinh có biểu hiện bất an, lo lắng, trầm cảm… Đặc biệt, cần tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương. Đối với những người phạm tội, phải xử lý nghiêm minh, kịp thời, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm, dành khung hình phạt cao đối với các hành vi xâm hại trẻ em…

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Đoàn Bắc Kạn) đề nghị tăng cường trang bị kiến thức, kỹ năng sử dụng mạng cho trẻ em. Theo đó, các bậc cha mẹ cần dành thời gian thỏa đáng để hướng dẫn con, em sử dụng mạng an toàn và hướng các em trở thành công dân có trách nhiệm trên mạng xã hội. Đại biểu đề nghị Bộ Giáo dục - Đào tạo sớm nghiên cứu đưa nội dung giảng dạy kỹ năng trên môi trường mạng vào giờ học tin học; Bộ Công an thông tin đầy đủ các phương thức, thủ đoạn của loại tội phạm này để trẻ em và gia đình đề cao cảnh giác, đồng thời tăng cường các biện pháp nghiệp vụ để phòng ngừa, xử lý từ sớm, từ xa.

Cần chiến lược tổng thể, dài hạn

Đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (Đoàn Quảng Bình) kiến nghị Chính phủ, các cơ quan liên quan tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ trẻ em; nghiên cứu, đề xuất Quốc hội hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng và bổ sung hình phạt đối với các tội danh xâm hại trẻ em; mở rộng hình thức phạt như “thiến hoá học”, nâng mức xử phạt hành chính, lao động công ích, công khai danh tính kẻ xâm hại… để răn đe đối tượng xâm hại, tránh đối tượng tái phạm. Các bộ, ngành liên quan cần phối hợp trong quá trình lấy lời khai của trẻ bị xâm hại, cần có mặt của bác sĩ tâm lý, người giám hộ, có thể ghi hình để làm bằng chứng trước khi tòa xét xử; bố trí các phòng xử án thân thiện, bảo đảm giữ kín danh tính cho trẻ em bị xâm hại. Trong quá trình đưa tin, báo chí cũng cần cẩn trọng, tránh làm ảnh hưởng đến tương lai của trẻ.

Đại biểu Hoàng Thị Hoa (Bắc Giang) kiến nghị Chính phủ xây dựng chiến lược dài hạn về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, tăng cường hợp tác quốc tế; phân công cụ thể đơn vị chủ trì ở trung ương chịu trách nhiệm về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng nhằm điều phối, thúc đẩy hợp tác của các cơ quan. Bộ Thông tin - Truyền thông phối hợp Bộ Công an, Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh... tổ chức các chương trình truyền thông giúp trẻ em có những kỹ năng sử dụng internet an toàn, hiệu quả.

Quan trọng nhất là khâu tổ chức thực hiện

Thay mặt Chính phủ báo cáo, giải trình làm rõ các ý kiến của đại biểu Quốc hội, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định: Báo cáo của Đoàn giám sát cho thấy thực trạng thực hiện chính sách, pháp luật phòng, chống xâm hại trẻ em. Đặc biệt, báo cáo phân tích bối cảnh tình hình mới, từ đó đề ra các giải pháp, khuyến nghị rất cụ thể các cơ quan trong cả hệ thống cũng như toàn xã hội. Chính phủ nghiêm túc thực hiện các yêu cầu, khuyến cáo của Đoàn giám sát, thực hiện đầy đủ các chỉ đạo của Quốc hội về công tác chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em nói chung và phòng, chống xâm hại trẻ em nói riêng để trẻ em Việt Nam được sinh ra, sống, trưởng thành trong môi trường, điều kiện tốt nhất.

Phó thủ tướng Vũ Đức Đam nêu rõ: Ngay trong giai đoạn thực hiện giám sát, bên cạnh Luật Trẻ em còn có 18 luật, 34 nghị định, chương trình, đề án cấp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và 32 văn bản của các bộ, ngành ban hành liên quan đến công tác trẻ em. Vậy nên, quan trọng nhất là khâu tổ chức thực hiện. Để làm tốt khâu này, những yếu tố như bộ máy, ngân sách là rất quan trọng, nhưng quan trọng hàng đầu là nhận thức. Khi người đứng đầu các cơ quan nhận thức sâu sắc, đầy đủ sẽ có giải pháp, sẽ ưu tiên nguồn lực. Vì vậy, “các đề án, chương trình tới đây của Chính phủ phải xác định rõ hơn trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan và trách nhiệm của người đứng đầu”- Phó thủ tướng nhấn mạnh.

Tranh luận sôi nổi, trách nhiệm cao

Phát biểu kết luận, Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu nhấn mạnh, trong phiên thảo luận có 47 đại biểu Quốc hội phát biểu ý kiến; 2 vị đại biểu Quốc hội tranh luận. Trong đó, các vị đại biểu Quốc hội thẳng thắn chỉ rõ tình hình xâm hại trẻ em vẫn xảy ra nghiêm trọng ở nhiều nơi, nhiều địa điểm khác nhau, không chỉ ở vùng khó khăn mà cả ở những nơi có điều kiện kinh tế- xã hội phát triển. Các phương thức, thủ đoạn xâm hại trẻ em ngày càng tinh vi, đa dạng và phức tạp hơn…Các ý kiến của các đại biểu Quốc hội được chọn lọc, tiếp thu. Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo Đoàn giám sát phối hợp các cơ quan, tổ chức nhanh chóng hoàn chỉnh dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội thông qua.

Hôm nay 28-5, Quốc hội thảo luận về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế- xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021- 2030; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP); Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều (sửa đổi); phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2018.

Minh Khôi