Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Luật PPP): “Cởi mở” để thu hút nguồn lực phát triển
Rõ cơ chế chia sẻ rủi ro
Dự án cải tạo quốc lộ 10 đoạn từ cầu Quán Toan đến cầu Nghìn được đầu tư thực hiện theo phương thức PPP.
Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - Đầu tư Nguyễn Chí Dũng khẳng định: Luật PPP là dự án luật mới và khó. Trên thế giới, có nước xây dựng hệ thống Luật PPP, có nước không xây dựng nhưng khi đã xây dựng thì theo hướng hệ thống pháp luật rất đồng bộ. Còn ở Việt Nam, chưa có hệ thống pháp luật đồng bộ và chặt chẽ thì cần có luật riêng để bảo đảm quản lý chặt chẽ việc thu hút nguồn lực đầu tư vào các dự án.
Theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, dự án Luật PPP nhằm thu hút nguồn lực cá nhân, tổ chức đầu tư vào hạ tầng kinh tế- xã hội của đất nước, của các địa phương, các ngành trong khi nguồn ngân sách nhà nước có hạn. Vì vậy, dự án Luật phải đáp ứng 3 yếu tố. Thứ nhất là chống thất thoát, chống lợi dụng, bảo đảm lợi ích của Nhà nước. Thứ hai là bảo đảm tính cạnh tranh, an toàn và hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư. Thứ ba là phải tiếp cận với các thông lệ tốt của quốc tế. Nếu dự án Luật PPP chỉ nghiêng về việc đầu tư dự án nào chỉ có lợi cho Nhà nước thì sẽ không có doanh nghiệp nào đầu tư vào dự án. Ngược lại, nếu chỉ tính đến lợi ích của nhà đầu tư mà không tính đến lợi ích của Nhà nước thì cũng không được. Vì vậy, một trong những điểm mới của dự thảo luật là xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro hài hòa, hợp lý, đáp ứng tất cả yêu cầu và nguyên tắc trên.
Trước khi thảo luận về dự án Luật PPP, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình Quốc hội 2 phương án quy định về chia sẻ rủi ro. Theo đó, phương án 1 chia sẻ rủi ro về doanh thu và phương án 2 chia sẻ phần lỗ, lãi của dự án. Thực chất, đây là nội dung có nhiều ý kiến khác nhau nhất từ khi dự thảo luật được trình Quốc hội khóa 14 cho ý kiến từ kỳ họp thứ 8. Phần lớn đại biểu đều e ngại nếu những điều khoản chia sẻ rủi ro không được quy định chặt chẽ, dễ làm ảnh hưởng tới quyền lợi của Nhà nước cũng như làm mất tính hấp dẫn của dự án đầu tư, khó thu hút nguồn lực đầu tư. Thảo luận tại phiên họp ngày 28-5, phần đông đại biểu Quốc hội nhất trí với phương án 1, cho rằng chia sẻ rủi ro qua doanh thu sẽ dễ thực hiện và dễ kiểm soát hơn.
Nói về cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư trong dự án PPP, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng khẳng định: "Dự thảo Luật PPP không tiếp cận theo hướng chia sẻ khi nhà đầu tư dự án PPP thua lỗ, mất vốn, mà chỉ xem xét việc áp dụng chia sẻ khi doanh thu của dự án bị sụt giảm do lỗi từ phía Nhà nước. Đây là cơ chế mang tính cách mạng, hết sức đặc biệt của dự án Luật này. Nếu như luật không có các cơ chế này thì xin khẳng định là sẽ không thể hấp dẫn các nhà đầu tư”. Chính vì thế, cơ chế chia sẻ rủi ro về tăng giảm doanh thu của dự luật được nghiên cứu, thảo luận, phân tích, đánh giá hết sức kỹ lưỡng, phù hợp thông lệ quốc tế và bảo đảm phản ánh, kiểm soát được tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Cụ thể, nếu giảm doanh thu dưới 75% thì Nhà nước mới phải chia sẻ và trước khi chia sẻ thì phải thực hiện điều chỉnh các hợp đồng như: thời hạn thu, mức thu…; nếu không được thì dưới 75% Nhà nước mới chia sẻ rủi ro và tỷ lệ chia sẻ là 50% - 50%. Còn trong trường hợp doanh thu tăng lên trên 125%, bất kể lý do nào, nhà đầu tư cũng phải chia phần tăng này với Nhà nước theo tỷ lệ 50% - 50%. Như vậy, Nhà nước kiểm soát được và nhà đầu tư cũng được chia sẻ. Theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, kiểm soát qua doanh thu thuận lợi hơn. Còn nếu kiểm soát qua lỗ, lãi sẽ rất khó vì không thể kiểm soát được tăng giảm lỗ, lãi của doanh nghiệp.
Thu hẹp lĩnh vực đầu tư PPP để tập trung nguồn lực
Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật PPP trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 9 được chỉnh lý theo hướng hẹp hơn, chỉ tập trung đầu tư PPP ở những lĩnh vực trọng tâm, trọng điểm, chú trọng các dự án lớn có tính liên kết vùng miền, tính lan toả đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của ngành, địa phương. Đồng thời, rà soát lĩnh vực đầu tư PPP trên nguyên tắc bảo đảm ưu tiên thu hút đầu tư tư nhân theo pháp luật về đầu tư. Căn cứ báo cáo kết quả tổng kết 20 năm thực hiện dự án PPP của Chính phủ và yêu cầu thu hẹp lĩnh vực đầu tư PPP để tập trung nguồn lực, dự thảo Luật bổ sung lĩnh vực thủy lợi. Như vậy, có 5 nhóm lĩnh vực được lựa chọn, gồm: phát triển cơ sở hạ tầng (giao thông, thủy lợi); cung cấp dịch vụ thiết yếu (điện, nước, xử lý môi trường); bảo đảm an sinh xã hội (y tế, giáo dục - đào tạo); hạ tầng công nghệ thông tin. Cơ quan soạn thảo nêu rõ: kinh nghiệm triển khai đầu tư PPP của các quốc gia khác cũng chỉ tập trung vào một số lĩnh vực nhất định, không làm tràn lan vì việc mở rộng cơ chế đầu tư PPP có khả năng dẫn đến rủi ro ở cấp độ quốc gia.
Về lĩnh vực năng lượng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị giữ quy định cho phép áp dụng phương thức PPP đối với các nhà máy điện (trừ nhà máy thủy điện). Ngoài ra, dự thảo Luật PPP cũng bổ sung thẩm quyền của HĐND cấp tỉnh trong việc quyết định chủ trương đầu tư dự án PPP thực hiện tại địa phương.
Như vậy, dự thảo Luật PPP có nhiều nét mới, phù hợp và tính khả thi cao hơn, sau khi được Quốc hội thông qua sẽ gỡ bỏ nhiều rào cản, tạo thuận lợi để đất nước và các địa phương thu hút nguồn lực đầu tư phát triển kinh tế- xã hội.