Các hệ sinh thái liền kề: Lưu giữ giá trị đa dạng sinh học tại Cát Bà
Rừng ngập mặn là một trong 7 hệ sinh thái tiêu biểu của quần đảo Cát Bà.
- Hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới trên núi đá vôi: Nằm ở vùng lõi vườn Quốc gia Cát Bà với diện tích hơn 15 nghìn ha; trong đó có 1045,2 ha rừng nguyên sinh, nằm trung tâm đảo, phần còn lại là rừng tái sinh và rừng trồng. HST này có đa dạng sinh học cao với 1561 loài thực vật thuộc 5 ngành; hơn 200 loài động vật trên cạn trong đó có 20 loài thú, 69 loài chim, 15 loài bò sát, 11 loài lưỡng cư. Trong vùng này có những loại đặc hữu và quý hiếm như: sơn dương, nhạn trắng, choắt, tắc kỳ, kỳ đà, khỉ vàng. Đặc biệt, voọc đầu trắng là đặc hữu của Cát Bà tập trung sống chủ yếu ở các vách núi bên bờ sông Việt Hải, Lạch Tầu, áng Ông Cam...
- Hệ sinh thái rừng ngập mặn: HST này rất hiếm gặp ở các hòn đảo ngoài biển. Nhưng tại Cát Bà, HST này phát triển, tập trung chủ yếu ở phía Bắc và Tây Bắc quần đảo gần cửa sông; rộng nhất là khu vực đảo Cái Viềng – Phù Long với 632 ha, sau đến đảo Đường Gianh với 18 ha rồi đến đảo Vườn quả… HST có 31 loài thực vật, chủ yếu là sú, mắm, trang, đước, vẹt, cói, na biển, vạng hôi, sậy… Một số loài rong sống bám trên gốc cây ngập mặn như: rong lam, rong lục, rong đỏ. Động vật ở khu vực này chủ yếu loài thân mềm, giáp xác, cá, chim, bò sát.
- Hệ sinh thái vùng triều: HST này bao gồm các bãi cát, bãi rạn đá và vùng triều hỗn hợp. Có tới 658 loài động vật có xương sống ở đáy, trong đó chiếm 45,3% là động vật thân mềm như: giun đốt, giáp xác, hải miên, da gai. Ở hệ sinh thái này gặp khá nhiều rong biển phát triển, có giá trị kinh tế và quý hiếm; tập trung trong 4 ngành: rong lam, rong nâu, rong đỏ, rong lục, kèm theo đó là các loài động vật quý như: rắn biển, rùa da, đồi mồi.
- Hệ sinh thái vùng đáy mềm: HST này kế tiếp hệ sinh thái vùng triều là vùng rộng lớn của đáy biển với các thủy vực bao lấy phần đáy vùng dưới triều và một số nơi còn xen kẽ với các rạn đá và rạn san hô. Có 4 nhóm sinh vật thống trị hệ sinh thái này là động vật đáy mềm, thực vật phù du, động vật phù du, cá biển và thú biển. Đối với động vật đáy mềm có tới 340 loài và chiếm hơn 50% nguồn gen động vật đáy của vùng biển quần đảo này. Thực vật phù du ở đây có tới 400 loài; động vật phù du có tới 131 loài và 124 loài cá biển.
- Hệ sinh thái các rạn san hô: Chúng phân bố chủ yếu ở phía Đông Nam quần đảo Cát Bà - Long Châu với diện tích 1.500 ha. Hệ sinh thái này lớn nhất Vịnh Bắc bộ có tới 193 loài với hai nhóm san hô, đó là san hô cứng và san hô mềm. Chúng tạo thành rừng ở độ sâu từ 3 – 11 m và là nơi lưu giữ và phát tán nguồn gen chủ yếu cho Vịnh Bắc bộ.
- Hệ sinh thái các hồ nước mặn (áng thảm): Là các hồ nằm trong các hòn đảo đá vôi, chứa nước mặn với những sinh cảnh đặc biệt. Hồ nước mặn ít có sự tác động của con người, chứa đựng tính nguyên thủy, vì vậy có thể là nơi nghiên cứu tốt về những loài sinh vật biển. Các thủy vực này còn giữ được tính nguyên thủy của sinh vật, nhiều loài cổ xưa, quý hiếm như nhóm sứa, hải miên, thân mềm, giáp xác và cá. Tại quần đảo Cát Bà xác định được 26 hồ nước mặn.
- Các hang đá: Hang động trên cạn và dưới nước ở quần đảo Cát Bà là loại hệ sinh thái đặc biệt. Hang động chứa những sinh cảnh đủ cấu thành quần xã sinh vật đặc biệt trong môi trường được coi là các hệ sinh thái nhỏ, một cấu thành của các hệ sinh thái quần đảo Cát Bà.