EU-Trung Quốc, đối tác và đối thủ
.jpg)
Bắc Kinh hy vọng EU nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với Trung Quốc. Ảnh: Reuters
Nội dung của hội nghị trực tuyến này là cố gắng giải quyết những khác biệt và chuẩn bị cuộc họp bất thường của lãnh đạo hai bên vào cuối năm với tham vọng ký kết Thỏa thuận Đầu tư toàn diện EU-Trung Quốc, như mục tiêu được hai bên nhất trí trong hội nghị cấp cao năm ngoái.
Tuy nhiên, có thể nói bầu không khí của hội nghị lần này "u ám" hơn năm ngoái. Hàng loạt sự kiện gần đây phủ bóng lên mối quan hệ EU- Trung Quốc. Những tranh cãi liên quan tới sự bùng phát của virus SARS-CoV-2 gây đại dịch viêm đường hô hấp cấp COVID-19 trên toàn cầu hay vấn đề luật an ninh quốc gia Hồng Kông vừa được Quốc hội Trung Quốc thông qua tháng trước, mà phía EU đưa ra tại hội nghị trực tuyến, dường như phản ánh một thực tế rằng những rào cản giữa hai bên còn rất nhiều.
Điều đó cũng lý giải phần nào việc không có tuyên bố hay cuộc họp báo chung nào giữa các nhà lãnh đạo để thông báo kết quả đạt được cũng như quan điểm của hai bên sau hội nghị trực tuyến, dù hàng loạt vấn đề liên quan đến các chủ đề về kinh tế, thương mại, kết nối, phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, an ninh quốc phòng, cùng với các vấn đề quốc tế và khu vực mà cả hai bên cùng quan tâm, nhất là việc hợp tác ứng phó với đại dịch COVID-19 cùng các biện pháp phục hồi hậu đại dịch, được các nhà lãnh đạo đưa ra thảo luận.
EU và Trung Quốc vẫn chưa thể hoàn tất thảo luận để đạt mục tiêu ký kết Thỏa thuận đầu tư song phương toàn diện trong năm 2020. Hai bên đang theo đuổi tiến trình đàm phán về thỏa thuận nhằm tạo ra sân chơi bình đẳng cho doanh nghiệp của cả hai phía cùng các cơ hội thị trường mới. Tuy nhiên, dù phía Trung Quốc cam kết sẽ thúc đẩy ký kết đúng hạn, EU vẫn cho rằng những tiến bộ thực sự vẫn chưa đạt được.
Tại hội nghị, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Sác-lơ Mi-sen tuyên bố Trung Quốc cần mở cửa thị trường hơn nữa đối với EU để cân bằng lại tình trạng mà ông gọi là mối quan hệ thương mại không cân xứng giữa hai bên. Bà Vôn Đơ Lây-en cho biết hai bên không đạt được tiến triển như đã đề ra trong tuyên bố của hội nghị cấp cao năm ngoái về nỗ lực giải quyết những rào cản tiếp cận thị trường… Đại diện EU nhấn mạnh "một thỏa thuận tồi không nằm trong lựa chọn", do đó cần thêm thời gian, cho rằng hai bên cần tuân thủ những cam kết ngay lập tức và phía Trung Quốc cần có tham vọng lớn hơn nhằm kết thúc cuộc đàm phán về thỏa thuận đầu tư.
Về phần Trung Quốc, Thủ tướng nước này Lý Khắc Cường cho biết Bắc Kinh "dành nhiều tâm huyết" để mở rộng và cam kết tạo ra môi trường kinh doanh theo định hướng thị trường mang tầm cỡ thế giới với khung pháp lý phù hợp cho các doanh nghiệp từ tất cả nước, đồng thời nói thêm rằng các công ty châu Âu được hưởng nhiều lợi ích. Bắc Kinh hy vọng EU cũng sẽ mở cửa thị trường đầu tư và thương mại của khối và nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với Trung Quốc để tạo thuận lợi cho việc phát triển thương mại công nghệ cao song phương.
Về phần EU, đang phải đối mặt với không ít vấn đề nội tại cũng như trong các mối quan hệ với bên ngoài, đặc biệt quan hệ khá căng thẳng với Mỹ, cũng coi Trung Quốc như đối tác không thể bỏ qua. Chương trình nghị sự của EU trong quan hệ đa phương được xác định rõ với các mục tiêu về khí hậu, y tế, bao gồm cả chống đại dịch COVID-19 và hỗ trợ nền kinh tế của châu Phi, kể cả quyết định giãn các khoản nợ trong khuôn khổ Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu (G20). Trên 3 chủ đề này, EU rất khó có thể giải quyết nếu thiếu vai trò của Trung Quốc.
Thách thức đối với EU hiện nay là làm sao để thiết lập được quan hệ "cân bằng quyền lực" trong khi phải tìm kiếm sự đồng thuận, trong bối cảnh giới chuyên gia nhiều lần cảnh báo việc chuyển giao công nghệ có lợi cho Trung Quốc diễn ra ồ ạt sau hai thập niên, và sự phụ thuộc của EU đang ngày càng trở nên đáng lo ngại hơn.
Mặt khác, EU vẫn luôn cố giữ không bị cuốn vào "cuộc đấu" căng thẳng giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc. Ngay trước hội nghị này, Ủy viên phụ trách lĩnh vực công nghiệp EU Thi-ê-ri Brê-tơn khẳng định: "Châu Âu sẽ không phải là chiến trường của Mỹ và Trung Quốc".
Bất chấp những khác biệt với chính quyền Mỹ, EU vẫn xác định liên kết đối tác xuyên Đại Tây Dương là mối quan hệ quan trọng hàng đầu đối với liên minh. Nhưng EU cũng khẳng định Trung Quốc là đối tác cần thiết, đồng thời đánh giá mối quan hệ với Bắc Kinh vốn dĩ rất phức tạp và tình trạng này sẽ còn tiếp diễn. Do vậy, quan điểm của EU là mối quan hệ này cần được xây dựng dựa trên sự tin tưởng, minh bạch và nguyên tắc "có đi có lại".