Tình trạng bệnh vô sinh, hiếm muộn gia tăng: Nỗi lo thời hiện đại
Hệ lụy từ nhiều nguyên nhân
Người trong độ tuổi sinh đẻ nên hình thành thói quen khám sức khỏe sinh sản định kỳ để phát hiện kịp thời những dấu hiệu bệnh vô sinh, hiếm muộn.
Lấy nhau đã 5 năm, nhưng anh N.T.M (35 tuổi) và chị Đ.T.H (29 tuổi), ở xã Tiên Cường, huyện Tiên Lãng vẫn chưa có con dù không sử dụng biện pháp tránh thai nào. Đi khám tại Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng, chị H. hoàn toàn bình thường còn anh M. được chẩn đoán tinh trùng ít, yếu, một số ít bị dị tật. Hỏi ra mới biết, anh làm nghề lái xe tải đường dài, nay đây, mai đó nên giờ giấc sinh hoạt, ăn uống thường xuyên bị đảo lộn. Do đặc thù công việc, anh nghiện thuốc lá, rượu, bia nhiều năm nay. Chưa kể, anh thường xuyên làm việc trong môi trường ô nhiễm khói bụi, khí thải từ phương tiện giao thông. Từ những yếu tố ít ai ngờ tới, lâu dần khiến “khả năng đàn ông” của anh M. bị suy giảm nghiêm trọng, dẫn đến vô sinh, hiếm muộn.
Theo báo cáo của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có hơn 1 triệu cặp vợ chồng bị vô sinh, hiếm muộn. Trong đó, tỷ lệ vô sinh thứ phát (vô sinh sau một lần có thai) đang gia tăng từ 15-20%/năm và chiếm hơn 50% số các cặp vợ chồng vô sinh. Thực tế, có nhiều nguyên nhân gây vô sinh, hiếm muộn. Ngoài những yếu tố bệnh lý và di truyền bẩm sinh, ngày càng nhiều trường hợp mà nguyên nhân xuất phát từ lối sống không lành mạnh, đặc thù nghề nghiệp, quan hệ tình dục bừa bãi... “Xã hội ngày càng phát triển, vô sinh hiếm muộn ngày càng gia tăng”, TS.BS Nguyễn Quang Chính, Giám đốc Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe thành phố đánh giá. Ở nam giới, hút thuốc lá, uống nhiều bia, rượu… cùng chế độ ăn uống, sinh hoạt không lành mạnh như thức khuya nhiều và các yếu tố tác động từ môi trường làm giảm số lượng, chất lượng tinh trùng. Ở nữ giới, việc viêm nhiễm phần phụ do vệ sinh cơ quan sinh dục không tốt, sử dụng các biện pháp kế hoạch hóa, tránh thai không hợp lý là nguyên nhân dẫn tới vô sinh.
Một thực tế đáng buồn nữa là độ tuổi vô sinh, hiếm muộn ngày càng trẻ hóa. Có đến 60% số cặp vợ chồng dưới 30 tuổi bị vô sinh, hiếm muộn. Lý giải điều này, TS.BS Nguyễn Quang Chính cho biết, do việc quan hệ tình dục quá sớm, thậm chí quan hệ ở tuổi học đường, dẫn đến nạo hút thai nhiều khiến chức năng sinh sản bị rối loạn. Cùng với đó, quan điểm tình dục trong xã hội hiện đại ngày càng cởi mở, khiến mối quan hệ theo nguyên tắc một vợ một chồng không được bảo đảm, người vợ hoặc chồng có mối quan hệ “ngoài luồng” dẫn đến viêm nhiễm chéo cũng như tạo “cơ hội” cho nhiều chủng vi-rút mới gây bệnh tình dục xuất hiện, xâm nhiễm, gây khó khăn trong việc điều trị vô sinh, hiếm muộn.
Thay đổi vì tương lai
ThS.BS Nguyễn Mạnh Thắng, Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng cho biết, việc thay đổi lối sống lành mạnh, khoa học là rất quan trọng trong điều trị vô sinh, hiếm muộn. Đó là ăn uống đủ dinh dưỡng, hạn chế thức ăn nhanh, không sử dụng chất kích thích, ngủ đủ giấc, không thức khuya, tập luyện thể dục thể thao, tăng cường thể lực, quan hệ tình dục an toàn...
Đặc biệt, mỗi người nên dành thời gian thư giãn giúp tâm lý luôn vui vẻ, lạc quan. Bởi những căng thẳng, lo âu trong cuộc sống, công việc tích tụ lâu ngày có thể làm suy giảm khả năng duy trì giống nòi. BS Thắng từng gặp trường hợp hai vợ chồng không mắc bệnh gì nhưng người chồng thường xuyên mệt mỏi, stress trong công việc khiến việc thụ thai gặp trở ngại. Hay người làm việc với cường độ quá cao, quá sức, không được nghỉ ngơi, ăn uống điều độ cũng có thể làm suy giảm chất lượng tinh trùng. Có nhiều nghề nghiệp thường xuyên tiếp xúc lâu dài với các kim loại nặng, tiếng ồn, từ trường, sóng điện từ, nhiệt độ cao... cũng có thể làm tinh trùng suy yếu, mất khả năng hoạt động và di chuyển. Với những trường hợp như vậy, các bác sĩ tư vấn người bệnh nên thay đổi công việc hoặc môi trường lao động.
Bên cạnh duy trì lối sống văn minh, tích cực, chị Kim Anh, y tá trưởng Khoa Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng cho rằng, người trong độ tuổi sinh đẻ nên hình thành thói quen khám sức khỏe sinh sản định kỳ từ 6 tháng đến 1 năm để tầm soát những dấu hiệu vô sinh hiếm muộn cũng như các bệnh lý về sinh sản khác.
“Việc nâng cao nhận thức cho người trong độ tuổi sinh đẻ cũng rất quan trọng. Đó là giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản cần được quan tâm đúng mức, thực hiện ngay từ khi trẻ còn trong bào thai cho đến tuổi đi học, trưởng thành. Gia đình và nhà trường cần có sự phối hợp chặt chẽ trong giáo dục con em ở độ tuổi vị thành niên để phòng tránh từ xa nguyên nhân gây vô sinh, hiếm muộn do nạo hút thai quá nhiều...”, TS.BS Nguyễn Quang Chính nhấn mạnh.
Thời gian là một trong những yếu tố quyết định việc điều trị thành công vô sinh, hiếm muộn. Nếu thăm khám sớm, sẽ kịp thời phát hiện những dấu hiệu bệnh lý, từ đó có biện pháp can thiệp phù hợp, mang lại kết quả khả quan với người bệnh. Việc làm này còn giúp hạn chế tỷ lệ vô sinh thứ phát, ảnh hưởng đến hạnh phúc nhiều gia đình.