Cẩn trọng để tránh oan sai
Trước đó, Viện KSND Tối cao kháng nghị hủy bản án đối với Hồ Duy Hải để điều tra, xét xử lại, do có dấu hiệu vi phạm về quá trình thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm. Dù còn có những ý kiến khác nhau, việc làm của Viện KSND Tối cao và Ủy ban Tư pháp của Quốc hội cho thấy sự thận trọng tối đa trong hoạt động tố tụng, nhằm tránh xảy ra oan sai, nhất là khi liên quan đến sinh mạng con người.
Trông người mà ngẫm đến ta. Còn nhớ, vào cuối năm 2009, cơ quan thi hành pháp luật thành phố Hải Phòng tổ chức xin lỗi công khai anh Nguyễn Trọng Ê., ở đội 11, xã Liên Khê (huyện Thủy Nguyên) và bồi thường gần 82 triệu đồng. Trước đó, anh Ê. bị tạm giam 672 ngày để điều tra, do nghi vấn trong vụ án xảy ra trên địa bàn xã làm 2 người thiệt mạng. Gần 5 năm sau, cơ quan thi hành pháp luật thành phố xin lỗi công khai ông Nguyễn Hồng C., ở xã Đông Hưng (huyện Tiên Lãng) bị kết án oan trước đó nhiều năm. Nguyên do vào cuối tháng 5-1997, ông C. gặt lúa trên ruộng của gia đình bị UBND xã thu hồi không đúng thẩm quyền giao cho người khác, nên bị bắt giam và xử phạt 70 ngày tù về tội trộm cắp tài sản công dân. Sau đó, TAND Tối cao xét xử giám đốc thẩm vụ án nêu trên, tuyên ông C., không phạm tội trộm cắp tài sản của công dân. 2 vụ án trên bị đình chỉ do việc áp dụng pháp luật và việc thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm không đúng quy định pháp luật, nên phát sinh oan sai. Từ các “sự cố” trên, các ngành tư pháp thành phố rút kinh nghiệm sâu sắc, tìm ra nguyên nhân và đề ra các giải pháp khắc phục. Kết quả, từ đó đến nay, hằng năm, các cơ quan bảo vệ pháp luật trên địa bàn điều tra, truy tố, xét xử hơn 1,1 nghìn vụ án hình sự với hàng nghìn bị cáo mà không để xảy ra oan sai.
Thiết nghĩ, hoạt động tố tụng hình sự gắn liền với sinh mạng chính trị, số phận của con người, cũng như hiệu quả quản lý của Nhà nước và pháp luật. Để bảo đảm mọi người bình đẳng trước pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đề cao quyền con người, năm 2005, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW về chiến lược cải cách tư pháp, trong đó trọng tâm là hoạt động xét xử của Tòa án cần được tiến hành có hiệu quả và hiệu lực cao. Trong điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự, bảo đảm nguyên tắc “suy đoán vô tội”. Theo đó, việc chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan có thẩm quyền, đồng thời có trách nhiệm bảo vệ quyền của người bị tình nghi, bị can, bị cáo. Tuyệt đối tuân thủ pháp luật, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, không áp dụng pháp luật tùy tiện. Có như vậy, mới thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp, không xảy ra vụ án oan sai, bảo đảm quyền lợi công dân và quyền con người./.