Bác Hồ với Báo chí Cách mạng Việt Nam
Người sáng lập báo chí cách mạng
Chủ tịch Hồ Chí Minh- người khai sinh ra nền báo chí cách mạng Việt Nam (Ảnh tư liệu).
Từ tháng 3- 1922, lúc còn ở Pháp đến khi về nước tháng 1- 1941, Bác Hồ sáng lập, trực tiếp tổ chức, biên tập nội dung, trình bày hình thức và phát hành 8 tờ báo chủ lực: Le Paria, Thanh niên, Công nông, Lính kách mệnh, Thân ái, Đỏ, Việt Nam độc lập và Cứu quốc.
Tờ báo cách mạng đầu tiên do Bác sáng lập vào năm 1922 là Le Paria (Người cùng khổ)- cơ quan ngôn luận của Hội Liên hiệp Thuộc địa. Số báo đầu của Le Paria ra ngày 1- 4- 1922 và Nguyễn Ái Quốc trở thành nhân vật nòng cốt của tờ báo: vừa là biên tập viên chính, vừa là phóng viên, nhiếp ảnh viên kiêm tổ chức, quản lý, phát hành với 38 bài viết cho báo này.
Tại Quảng Châu (Trung Quốc), năm 1925, để có tờ báo của tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, Nguyễn Ái Quốc tổ chức ra Báo Thanh niên. Số đầu của Báo Thanh niên ra ngày 21- 6- 1925 và ra được 88 kỳ. Trên tờ báo này, Nguyễn Ái Quốc là người trực tiếp chỉ đạo, biên tập, trình bày và viết các bài chính luận. Nhiều số báo được các nhà cách mạng chuyển về trong nước bằng những con đường khác nhau giúp thức tỉnh tinh thần yêu nước của người Việt. Không những thế, các tờ báo này được các thủy thủ, binh sĩ, những người có cảm tình chuyển đi nhiều nước, thâm nhập vào phong trào yêu nước của các tổ chức người Việt ở nhiều nước trên thế giới.
Tháng 12- 1926, Nguyễn Ái Quốc lập ra báo Công nông dành cho hai giai cấp chủ chốt của cách mạng. Tháng 1-1927, Người sáng lập báo Lính kách mệnh (tiền thân của Báo Quân đội nhân dân ngày nay). Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Người chỉ đạo và tổ chức các tờ Tranh đấu và Tạp chí Đỏ. Năm 1941, sau khi về nước, Hồ Chí Minh chủ trì triệu tập Hội nghị Trung ương 8 thành lập Mặt trận Việt Minh, xuất bản tờ báo Việt Nam độc lập từ năm 1941 và báo Cứu quốc từ năm 1942. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2 vào tháng 2- 1951, Hồ Chí Minh chỉ đạo thành lập báo Nhân dân - cơ quan ngôn luận của Đảng Lao động Việt Nam.
Văn phong báo chí trong sáng, độc đáo
Với khoảng 50 năm cầm bút, Bác Hồ viết hơn 2.000 bài báo các loại, gần 300 bài thơ, gần 500 tranh truyện và ký. Đọc lại những bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sự trong sáng về văn phong, sự giản dị trong cách trình bày và dễ hiểu với người nghe, người đọc là điểm nổi bật nhất.
Những bài báo của Bác Hồ luôn sinh động với bút pháp biến hóa, đa dạng, đanh thép khi tố cáo tội ác của đế quốc thực dân, sôi nổi khi tranh luận, bình dị khi giải thích, thuyết phục... Người hay kết hợp, đan xen đúng lúc những đoạn thơ, câu ca có vần điệu trong những bài báo cách mạng tưởng như khô khan, khó đọc. Văn phong báo chí của Bác Hồ còn toát lên sự lạc quan, hóm hỉnh của một trí tuệ lớn, một nhà báo cách mạng luôn hướng đến nhân dân, phục vụ nhân dân.
Những lời căn dặn của Bác với người làm báo
Khi bàn đến các vấn đề cốt lõi của tác phẩm báo chí, Người căn dặn các nhà báo: “Làm báo phải hết sức cẩn thận về hình thức, về nội dung, về cách viết. Muốn tiến bộ, muốn viết hay thì phải cố gắng học hỏi, ra công rèn luyện. Kinh nghiệm của tôi là thế này: Mỗi khi viết một bài báo thì tự đặt câu hỏi: Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ đọc”.
Bác chỉ ra 5 cách tìm tài liệu để viết: “Nghe: lắng tai nghe các cán bộ, nghe các chiến sĩ, nghe đồng bào để lấy tài liệu mà viết; Hỏi: hỏi những người đi xa về, hỏi nhân dân, hỏi bộ đội những việc, những tình hình ở các nơi; Thấy: mình phải đi đến, xem xét mà thấy; Xem: xem báo chí, xem sách vở, xem báo chí trong nước, xem báo chí nước ngoài; Ghi: những gì đã nghe, đã thấy, đã hỏi được, đã đọc được thì chép lấy để dùng mà viết, có khi xem mấy tờ báo mà chỉ được một tài liệu thôi. Tìm tài liệu cũng như những công tác khác, phải chịu khó”.
Viết báo không chỉ lôi cuốn người đọc mà quan trọng là phải có chứng cứ đầy đủ, trung thực, “chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”. Bác nói: “Không nên chỉ viết cái tốt mà giấu cái xấu. Nhưng phê bình phải đúng đắn. Nêu cái hay, cái tốt thì phải có chừng mực, chớ phóng đại. Có thế nào, nói thế ấy”. Điều này đòi hỏi những người cầm bút phải nêu cao kỹ năng nghề nghiệp, phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, không được “uốn cong” ngòi bút vì bất cứ lý do gì.
Trong “Thư gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng”, Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu ý: Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng, một tờ báo mà không được đại đa số quần chúng ham muốn thì không xứng đáng là một tờ báo.