Khi đại dịch làm bùng nổ dân số…
Trẻ sơ sinh được đeo kính chắn để phòng bệnh COVID-19 tại cơ sở phụ sản ở Gia-các-ta, In-đô-nê-xi-a ngày 21-4-2020. Ảnh: AFP
Trong tháng 4, khi người dân In-đô-nê-xi-a phải ở nhà chống dịch, khoảng 10 triệu cặp vợ chồng ngừng sử dụng biện pháp tránh thai, theo thống kê của Cơ quan Dân số và Kế hoạch hóa gia đình In-đô-nê-xi-a. Nhiều phụ nữ không thể tiếp cận các biện pháp tránh thai, đơn giản vì các cơ sở cung cấp dịch vụ đóng cửa vì đại dịch. Những người khác không muốn mạo hiểm đến các phòng khám và bệnh viện vì sợ lây nhiễm virus SARS-CoV-2. Giới chức In-đô-nê-xi-a đang dự báo làn sóng sinh con ngoài kế hoạch vào năm tới, phần nhiều trong đó là ở các gia đình nghèo.
Ngày Dân số Thế giới 11-7 năm nay, UNFPA lựa chọn chủ đề: “Đẩy lùi COVID-19: Cách thức bảo vệ quyền và sức khỏe của phụ nữ, trẻ em gái trong bối cảnh hiện tại”, hướng tới nâng cao nhận thức về các nhu cầu cũng như những vấn đề cần giải quyết liên quan tới sức khỏe sinh sản của phụ nữ và bảo đảm quyền của trẻ em gái trong đại dịch.
Theo UNFPA, tốc độ gia tăng dân số thế giới rất cao, bình quân 1 phút có 272 trẻ em được sinh ra; 1 giờ đồng hồ có trên 16.300 trẻ em ra đời, mỗi ngày có thêm 393 nghìn trẻ em, mỗi năm thế giới tăng thêm 87 triệu người. Đáng lưu ý, dân số cứ thêm 100 người có tới 97 người sinh ra tại các quốc gia kém phát triển, dẫn tới khoảng cách giàu- nghèo và bất bình đẳng xã hội đang ngày càng gia tăng.
Trong khi dân số thế giới nói chung tiếp tục tăng, sự tăng trưởng này không đồng đều và mang lại những hệ quả không cân bằng. Đối với nhiều quốc gia kém phát triển, nhất là ở châu Phi và châu Á, những thách thức đối với phát triển bền vững chủ yếu xuất phát từ tình trạng gia tăng dân số nhanh chóng cũng như dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu. Một số quốc gia phát triển lại đang đối mặt với thách thức của dân số già, bao gồm nhu cầu thúc đẩy lối sống cao tuổi tích cực, lành mạnh và cung cấp bảo vệ xã hội đầy đủ.
Mặc dù đạt nhiều tiến bộ trong việc giảm tỷ lệ tử vong của mẹ khi sinh cũng như tỷ lệ mang thai ngoài ý muốn, sức khỏe sinh sản nữ giới vẫn là vấn đề đặt ra nhiều thách thức, liên quan tới những nội dung như quyền nữ giới trong sinh sản cũng như các dịch vụ y tế thiết yếu. Các vấn đề liên quan đến mang thai vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ vị thành niên nữ từ 15 đến 19 tuổi. Ngoài ra, bạo lực giới, bắt nguồn từ sự bất bình đẳng, tiếp tục gây ra hậu quả khủng khiếp.
Tình trạng gia tăng dân số thiếu bền vững có ảnh hưởng lớn tới chất lượng cuộc sống con người, tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái. UNFPA kêu gọi kiểm soát sự gia tăng dân số trên phạm vi toàn cầu và xây dựng tầm nhìn chiến lược về chất lượng dân số.
Đại dịch COVID-19 đang trở thành thách thức đối với chiến lược phát triển dân số bền vững ở những quốc gia như In-đô-nê-xi-a. Trong tháng 3 vừa qua, khoảng 10% trong tổng số 28 triệu người thuộc chương trình kế hoạch hóa gia đình tại nước này gặp khó khăn trong việc tiếp cận các biện pháp kiểm soát sinh sản. Ước tính, việc giảm sử dụng các biện pháp tránh thai trong vòng một tháng có thể khiến tỷ lệ mang thai tại In-đô-nê-xi-a tăng 15% trong khoảng thời gian từ 1 đến 3 tháng, tương đương khoảng 420 nghìn em bé. Nếu tình trạng trên kéo dài 3 tháng, tỷ lệ mang thai sẽ tăng thêm 30% trong các tháng tiếp đó.
Chuyên gia sản khoa Ha-xtô Oa-đô-yô cảnh báo, việc thiếu các biện pháp kiểm soát sinh có thể kéo theo các trường hợp mang thai ngoài ý muốn, gây tổn hại tâm lý cho các bà mẹ và các hậu quả lâu dài khác, như tình trạng chậm phát triển ở trẻ sơ sinh tại các gia đình nghèo. Nghiêm trọng hơn, nhiều phụ nữ mang thai ngoài ý muốn sẽ tìm đến phá thai và đối mặt nguy cơ tử vong. Giới chuyên gia cũng cảnh báo, tại các nước nghèo, tại những vùng sâu vùng xa còn khó khăn, đại dịch là "thời điểm tồi tệ" để phụ nữ mang thai do nhiều người không thể tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp và đầy đủ, khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang bị gián đoạn.