Nâng cao kết quả thi hành án hành chính đôn đốc: Quyết liệt, chủ động hơn
Nhiều nguyên nhân gây chậm trễ
Một phiên tòa hành chính tại TAND thành phố. (ảnh minh họa)
Theo hồ sơ kiểm sát, trong số các vụ án hành chính có nội dung theo dõi đến nay chưa được thi hành, các vụ việc hầu hết đều diễn ra từ khá lâu, trải qua nhiều thủ tục hành chính tư pháp, nhiều cấp xét xử. Như vụ việc ông Nguyễn Văn N., ở phường Thượng Lý (quận Hồng Bàng) khởi kiện đề nghị UBND quận Hồng Bàng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho gia đình ông từ tháng 5-2017. Sau 2 phiên xét xử sơ thẩm vào ngày 28-12-2017 và phúc thẩm 26-9-2018, ông N. được tuyên chấp nhận yêu cầu khởi kiện. Theo đó, UBND quận Hồng Bàng phải thực hiện các thủ tục để cấp GCNQSDĐ cho ông N. Ngày 21-3-2019, Cục THADS thành phố ra thông báo về trách nhiệm tự nguyện thi hành án hành chính có hiệu lực pháp luật đối với UBND quận Hồng Bàng và Văn phòng Đăng ký đất đai Chi nhánh quận Hồng Bàng nhưng đến nay, vụ việc vẫn chưa được thi hành. Theo chấp hành viên Nguyễn Thị Hằng- được phân công thực hiện theo dõi thi hành vụ án nêu trên cho biết: vướng mắc là do tại bản án phúc thẩm, TAND cấp cao tại Hà Nội không xác định rõ diện tích đất mà ông N. được cấp GCNQSDĐ dẫn tới khi các cơ quan chức năng quận Hồng Bàng đo đạc, xác định mốc giới để cấp GCNQSDĐ thì ô N. không nhất trí và không ký vào biên bản trích đo.
Ở một vụ việc khác, tháng 10-2017, bà Bùi Thị H., ở phường Đằng Giang (quận Ngô Quyền) khởi kiện hành chính UBND quận Ngô Quyền vì từ chối cấp GCNQSDĐ cho gia đình bà. Trải qua 2 phiên xét xử sơ thẩm ngày 17-5-2018 và phúc thẩm ngày 21-12-2018, bà Hồng được TAND cấp cao tại Hà Nội chấp nhận yêu cầu khởi kiện. UBND quận Ngô Quyền phải thực hiện cấp GCNQSDĐ cho bà H. đối với diện tích đất 207,2 m2 tại thửa đất số 691, tờ bản đồ số 2 tại phường Đằng Giang. Theo chấp hành viên Trần Quốc An, quá trình theo dõi thi hành bản án hành chính liên quan tới bà H., khi Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai quận Ngô Quyền tiến hành đo đạc trên thực tế, phần đất xác định để cấp GCNQSDĐ cho bà H., lại không có ngõ đi. Bà H., không chấp nhận kết quả này, tiếp tục đề nghị giám đốc thẩm, dẫn tới không thể thực thi bản án.
Ngoài những vướng mắc về việc bản án tuyên không rõ, không phù hợp với thực tế, Cục trưởng Cục THADS thành phố Trần Hồng Quang cho biết, nguyên nhân việc thi hành án hành chính chậm trễ rất đa dạng, do người phải thi hành án (cơ quan nhà nước, Chủ tịch UBND các quận, huyện) chưa chủ động phối hợp thi hành án hoặc do người được thi hành án chưa nắm vững quy định của pháp luật nên không làm đơn yêu cầu cơ quan Tòa án xét xử sơ thẩm ra quyết định buộc thi hành án khi người phải thi hành không tự nguyện. Chính vì vậy, tính đến ngày 31-3-2020, trong tổng số 6 vụ án hành chính phải theo dõi thi hành, mới có 1 vụ được thi hành xong.
Nâng cao trách nhiệm cơ quan thi hành án
Tuy nhiên, theo Phó Phòng Kiểm sát THADS (Viện KSND thành phố) Lê Thị Thu Dung, ngoài những nguyên nhân khách quan kể trên, cần có sự chủ động hơn nữa của những người được giao trách nhiệm theo dõi, đôn đốc việc thi hành án hành chính. Quá trình kiểm sát các vụ án hành chính có nội dung theo dõi cho thấy, nhiều vụ việc, cơ quan THADS chưa bám sát hướng dẫn, quy định về thời hạn, trình tự, thủ tục thi hành án hành chính. Do đó, việc thực hiện các bước, trình tự thi hành án bị kéo dài. Mặt khác, đặc thù của các vụ án hành chính là đối tượng bị kiện là cơ quan nhà nước hoặc lãnh đạo UBND các quận, huyện- đồng thời cũng là lãnh đạo Ban chỉ đạo thi hành án dân sự tại địa phương- nên sức ép tâm lý rất lớn.
Bên cạnh đó, sự thiếu quyết liệt, sát sao của một số chấp hành viên trong quá trình theo dõi thi hành án cũng dẫn tới việc chậm thi hành đối với các vụ án hành chính. Với các vụ việc khi cơ quan nhà nước thực thi phán quyết của Tòa án nhưng lại gặp vướng trên thực tế như vụ ông N., và vụ bà H., nói trên, theo quy định tại Nghị định số 71/2016/NĐ-CP của Chính phủ, chấp hành viên có quyền đề nghị cơ quan Toà án giải thích bằng văn bản những điểm chưa rõ, đính chính các sai sót trong bản án, quyết định để thi hành (nếu có) hoặc kiến nghị người có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm đối với bản án, quyết định theo quy định của pháp luật. Có như vậy, mới có thể tháo gỡ vướng mắc, khó khăn, đẩy nhanh tiến độ giải quyết, thi hành các bản án hành chính, bảo vệ quyền lợi chính đáng và hợp pháp của người dân.
Vụ án hành chính là vụ án cá nhân, tổ chức khởi kiện tính hợp pháp của quyết định hoặc hành vi hành chính của cơ quan Nhà nước và được Tòa án thụ lý. Khi Tòa án chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, cơ quan Nhà nước bị buộc phải thực hiện việc sửa đổi quyết định hành chính hoặc khắc phục hành vi hành chính vi phạm, vụ án trở thành án hành chính có nội dung theo dõi và được giao cho cơ quan THADS theo dõi thi hành.