Bằng lái giả, thảm họa thật
Sự thật gây sốc
Cần siết chặt công tác đào tạo phi công để tránh xảy ra tiêu cực. (ảnh minh họa)
Tại cuộc họp báo ngày 26-6, Bộ trưởng Hàng không Pakistan Ghulam Sarwar Khan cho biết, nước này vừa phát hiện 262 phi công gian lận thi cử, nhờ người thi hộ để có bằng lái. Trong đó, có đến 177 người đang làm tại 4 hãng hàng không của Pakistan, dẫn đến việc giới chức Pakistan buộc phải đình chỉ công tác với các phi công nghi ngờ sử dụng bằng lái giả. Quyết định này được đưa ra khi báo cáo điều tra ban đầu về vụ tai nạn máy bay thảm khốc ngày 22-5 tại Karachi khiến 97 người thiệt mạng do phi công điều khiển chiếc máy bay “xấu số” không tuân thủ những quy trình xử lý kỹ thuật tiêu chuẩn và phớt lờ thông tin cảnh báo từ hệ thống kiểm soát không lưu. Các cuộc điều tra sau đó cũng phát hiện khoảng 1/3 trong tổng số 860 phi công của Pakistan không có giấy phép hợp pháp và không đủ điều kiện để bay.
Đây không phải lần đầu Pakistan chìm trong bê bối về nạn dùng bằng lái giả của phi công. Tờ Diplomat tiết lộ, tình trạng này tại Pakistan xuất hiện từ năm 1992 đến nay nhưng kéo dài vì giới chức Pakistan không đưa ra được biện pháp giải quyết triệt để. Đáng chú ý, đến tận cuối năm 2012, Hãng hàng không quốc tế Pakistan (PIA) mới tiến hành sa thải 6 phi công vì nộp bằng cấp và nhiều giấy tờ giả, bao gồm cả Cơ trưởng Fahim và Cơ trưởng Arshad - những người chuyên thực hiện các chuyến bay đưa đón quan chức cấp cao Nhà nước như Thủ tướng và Tổng thống Pakistan trong suốt nhiều năm liền. Rõ ràng, Pakistan quá lơ là trong việc quản lý bằng lái của phi công, tạo nên thảm họa đáng báo động khi ngành hàng không đòi hỏi chuyên môn, kỹ thuật tuyệt đối để bảo đảm an toàn hàng trăm người. Hậu quả của sự chậm trễ trong xử lý ấy là tính đến thời điểm này, PIA chứng kiến 10 vụ tai nạn nghiêm trọng, chưa kể hàng chục sự cố đe dọa an toàn của hành khách.
Cộng đồng quốc tế lo lắng
Những phi công Pakistan dùng bằng giả bị cấm bay sau khi chính phủ thông báo danh tính của họ tới các hãng hàng không quốc tế. Tuy nhiên, giới chức Pakistan cho biết, hiện chưa xác định được hết nơi công tác của những phi công Pakistan dùng bằng giả làm việc tại nước ngoài. Điều này dấy lên sự lo ngại lớn về an toàn bay với những hãng hàng không, quốc gia đang sử dụng phi công Pakistan. Sau khi có thông tin về sự việc trên, cơ quan chức năng nhiều nước như Việt Nam, Qatar, Oman… lập tức yêu cầu rà soát toàn bộ các phi công nước ngoài, đặc biệt là phi công Pakistan đang làm việc tại các hãng bay. Lãnh đạo Cục Hàng không Việt Nam sau đó cho biết đã dừng bay 20 phi công Pakistan sau rà soát. Tuy nhiên, nỗ lực riêng lẻ của các quốc gia trong việc chạy theo khắc phục hậu quả sẽ không thể kiểm soát được tình hình nếu như không giải quyết tận gốc.
Trước thực trạng gian lận để có bằng lái giả, theo chuyên gia an toàn hàng không David Soucie, vấn đề nghiêm trọng này ở mức hệ thống, thậm chí có thể tồn tại cả đường dây chuyên thi hộ bởi nhiều phi công có liên quan tới vụ việc. Do vậy, để có thể giải “bài toán” bằng lái giả tồn tại ở PIA hay ở bất kỳ nước nào, cần có sự vào cuộc cải tổ của cả hệ thống chính trị, luật pháp và quân đội. Chính phủ Pakistan đang lên kế hoạch mở cuộc điều tra hình sự đối với các quan chức hàng không bị nghi ngờ có liên quan đến gian lận trong các kỳ thi kiểm tra trình độ cấp bằng lái máy bay. Đây là một trong những nỗ lực muộn màng nhưng đáng ghi nhận của Pakistan sau nhiều năm chậm trễ trong giải quyết tình trạng phi công dùng bằng giả.
Trên thế giới, tuy chưa có vụ phi công dùng bằng giả nào lớn như ở Pakistan bị phanh phui, nhưng cũng chứng kiến không ít bê bối về sự xác thực bằng lái, chứng chỉ của phi công. Vào năm 2011, Ấn Độ phát hiện ít nhất 14 phi công dùng bằng giả và gian lận trong huấn luyện. Ngay đầu năm 2019, một phi công người Nam Phi bị bắt sau 20 năm dùng bằng lái giả.