Căng thẳng trên biển Đông leo thang: “Sóng” chưa lặng

Một “đảo nhân tạo” mà Trung Quốc bồi đắp phi pháp trên biển Đông (Ảnh: Planet).

Đe dọa an ninh khu vực

Tình hình căng thẳng trên biển Đông lại có dấu hiệu gia tăng khi ngày 26-8, Trung Quốc phóng các tên lửa Dongfeng DF-26B và DF-21D, vốn được coi là các “sát thủ diệt tàu sân bay” vào khu vực biển Đông, 1 ngày sau khi máy bay U-2 của Mỹ bay vào vùng cấm bay do chiến khu Bắc bộ của Trung Quốc thiết lập để tập trận. Phản ứng trước hành động này của Bắc Kinh, các quốc gia như Việt Nam, Nhật Bản, Philippines, Mỹ đều lập tức đưa ra tuyên bố phản đối Trung Quốc gia tăng căng thẳng trên biển Đông, đe dọa hòa bình và an ninh khu vực.

Thậm chí, Bộ Quốc phòng Mỹ chỉ trích mạnh mẽ Trung Quốc nhiều lần không giữ cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế, đồng thời tung đòn trừng phạt đối với Trung Quốc. Cụ thể, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa thêm 24 công ty Trung Quốc vào danh sách đen về thương mại vì các công ty này tham gia vào quá trình bồi đắp trái phép các “đảo nhân tạo” để phục vụ tên lửa chống hạm và thiết bị quân sự trên biển Đông - chương trình Mỹ cho là nỗ lực phi pháp nhằm kiểm soát tuyến vận tải hàng hải quan trọng này. Trong danh sách đen trên, có Công ty Xây dựng truyền thông Trung Quốc và Tập đoàn Công nghệ điện tử Trung Quốc. Đây đều là những nhà thầu lớn trong sáng kiến Vành đai và Con đường - dự án xây dựng cầu, đập và hạ tầng số trên khắp thế giới. Đánh trực tiếp vào lợi ích kinh tế của Trung Quốc, Washington cho thấy quyết tâm giữ vững chính sách cứng rắn để đáp trả chiến lược cưỡng ép và hăm dọa các nước láng giềng Đông Nam Á của Bắc Kinh.

Nguy cơ đối đầu Mỹ - Trung

Theo nhận định của chuyên gia an ninh Derek Grossman, thuộc Tổ chức nghiên cứu Rand (Mỹ), động thái mới của Trung Quốc làm mối quan hệ Mỹ - Trung ngày càng lún sâu vào vô vọng. Chen Gang, trợ lý Giám đốc Viện Nghiên cứu Đông Á tại Đại học Quốc gia Singapore cho rằng, việc Trung Quốc phóng những tên lửa trên vào khu vực nhạy cảm như biển Đông sẽ chỉ khiến Mỹ tăng cường triển khai thêm nhiều hành động đáp trả. Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục các hoạt động tự do hàng hải ở biển Đông nhằm phản ứng với các cuộc phóng tên lửa của Trung Quốc. Những nhận định này thể hiện lo ngại chung của giới quan sát quốc tế về nguy cơ xảy ra xung đột vũ trang vô tình do những tính toán sai lầm.

Nguy cơ này trở nên rõ nét hơn nữa khi ngày 27-8, Hạm đội 7 Hải quân Mỹ thông báo, chiến hạm USS Mustin thực hiện chiến dịch tự do hàng hải trên biển Đông đi qua các đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa (thuộc chủ quyền của Việt Nam), gần địa điểm Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) tiến hành tập trận. Chiến dịch này được Mỹ tuyên bố có mục tiêu gìn giữ quyền tự do và sử dụng biển một cách hợp pháp, được luật pháp quốc tế công nhận. Tuy nhiên, các chuyên gia quân sự Trung Quốc cảnh báo tàu chiến Mỹ có thể gặp nguy hiểm khi xuất hiện gần địa điểm tập trận của quân đội nước này, khiến hệ thống chỉ dẫn của các tên lửa chống hạm nhận dạng nhầm là mục tiêu huấn luyện và “vô ý” đánh chìm những tàu này. Phát ngôn viên Chiến khu miền Nam của PLA, đại tá Li Huamin còn lớn tiếng tuyên bố Trung Quốc triển khai lực lượng hải quân và không quân để theo dõi, xác định và cảnh báo tàu Mỹ rời khỏi khu vực Trung Quốc tập trận.

Hiện chưa có nhiều bằng chứng về việc Trung Quốc sẽ bớt thái độ hung hăng ở biển Đông và Mỹ sẽ nhượng bộ Trung Quốc. Tuy nhiên, bất kỳ sự đối đầu nào ở khu vực cũng là thách thức đối với ngoại giao, an ninh và kinh tế của các quốc gia có chủ quyền trong vùng biển nhạy cảm này. Cộng đồng quốc tế đang quan sát thận trọng với hy vọng, điểm nóng sẽ hạ nhiệt, tạo điều kiện để các quốc gia ngồi lại đàm phán trong hòa bình và tìm được giải pháp tốt nhất cho các bên.

Tên lửa DF-26B có tầm bắn 4.000 km,  là loại vũ khí bị cấm trong Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm trung do Mỹ và Liên Xô ký kết vì có thể được sử dụng cho các cuộc tấn công hạt nhân. Tên lửa DF-21D có tầm bắn 1.800 km, được coi là tên lửa đạn đạo chống hạm đầu tiên trên thế giới. DF-26B và DF-21D có khả năng tiến hành tấn công các nhóm tàu sân bay.

 Thái Nghiên tổng hợp