Những tác phẩm điện ảnh ấn tượng về Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9
(HPĐT)- Trong lịch sử Việt Nam, cách mạng Tháng Tám và ngày Quốc khánh 2-9-1945 có ý nghĩa rất quan trọng. Đó là ngày toàn quốc kháng chiến 19-8-1945 thắng lợi ở Hà Nội, ngày Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam ra đời. Trên quảng trường Ba Đình ngày 2-9-1945, Hồ Chủ tịch đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có tên trên bản đồ thế giới… Vì ý nghĩa quan trọng đó nên Trung ương Đảng, Chính phủ chỉ thị Bộ Văn hóa tìm cho được những thước phim tài liệu về Cách mạng Tháng Tám và ngày Quốc khánh 2-9-1945, đồng thời chỉ đạo Cục Điện ảnh làm phim về thời kỳ lịch sử đó.
Một cảnh trong phim “Sao Tháng Tám” (ảnh tư liệu).
Mùa hè năm 1974, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt, đồng chí Tố Hữu, Bí thư Trung ương Đảng- Trưởng Ban Tuyên huấn giao nhiệm vụ nhà báo Hồng Hà cùng đạo diễn Phạm Kỳ Nam, nhà quay phim Nguyễn Như Ái sang Pháp tìm hiểu, thu thập tài liệu về cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2-9-1945 với sự giúp đỡ của Đảng Cộng sản Pháp.
Nhà báo Hồng Hà kể lại: “Đoàn chúng tôi tới Pháp, được sự giúp đỡ của Đảng Cộng sản Pháp, Hội Việt kiều yêu nước và đạo diễn nổi tiếng người Hà Lan Giô-vít I-ven, bác Văn Lê, một Việt kiều - Cựu chiến binh Pháp, nhà điện ảnh Pháp Ro-giuốc Pois từng đến các cơ sở gặp gỡ những người làm văn hóa, điện ảnh Pháp có thời gian ở Việt Nam, được gặp Hồ Chủ tịch và chứng kiến những ngày Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh mồng 2 tháng 9 ở Hà Nội... Đoàn may mắn tìm được những thước phim tài liệu quý của các nghệ sĩ điện ảnh Pháp ghi lại thời kỳ Bác Hồ ở Pháp năm 1940, năm 1946 và một hộp phim tài liệu có những thước phim lịch sử quý giá ghi lại cảnh Hồ Chủ tịch trên lễ đài đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình”.
Những thước phim vô cùng quý giá này lại tìm được ở Paris và người sưu tầm, giữ gìn những thước phim đó làm thành bộ phim tài liệu lịch sử chính là họa sĩ Mai Trung Thứ người Hải Phòng, chủ hãng phim Tân Việt ở Paris. Ông kể lại, có người Việt Nam từ trong nước chạy sang Pháp mang theo những thước phim quay ngày mồng 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình, ông mua được, in sao rồi dựng lại thành bộ phim hoàn chỉnh. Ông Mai Trung Thứ cũng tặng đoàn bộ phim “Bốn tháng thăm Pháp năm 1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, ghi lại chuyến thăm Pháp của Bác Hồ gồm chục hộp phim. Những thước phim tài liệu về ngày mồng 2 tháng 9 năm 1945 Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình chúng ta được xem hôm nay có lịch sử như vậy.
Về các tác phẩm điện ảnh, phim truyện làm về Cách mạng Tháng Tám năm 1945 có các phim: Sao Tháng Tám (1976); Thầu Chín ở Xiêm (2016); Nhìn ra biển cả (2015). Trong đó bộ phim “Sao Tháng Tám” của cố đạo diễn, NSND Trần Đắc là bộ phim kinh điển của Điện ảnh Việt Nam về Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Bộ phim kể về nạn đói năm 1945 và những ngày toàn quốc kháng chiến giành độc lập của dân tộc. Bộ phim được sản xuất trong 2 năm 1975-1976 nên còn nhiều cảnh cũ rất thuyết phục. Với dàn diễn viên trẻ, tài năng thể hiện xuất sắc các vai trong phim. Đó là NSƯT Thanh Tú trong vai Nhu, cán bộ cách mạng trưởng thành từ cô nữ sinh Đồng Khánh, rồi cô công nhân lam lũ làm việc ở nhà máy điện Yên Phụ có khi phải giả làm người tu hành, người bán bánh cuốn để làm công tác lãnh đạo cách mạng ở vùng ven Hà Nội. NSƯT Dũng Nhi (khi đó mới 20 tuổi) trong vai Kiên, một thanh niên trí thức cốt cán, trưởng thành trong Cách mạng Tháng Tám. NSƯT Thanh Hiền trong vai Mến, người phụ nữ nông dân theo cách mạng. NSƯT Đức Hoàn trong vai phản diện Kiều Trang chỉ điểm chống lại cách mạng…
Với sự cố gắng của đoàn làm phim và tài năng của cố NSND, đạo diễn Trần Đắc, trong 2 năm 1975-1976, bộ phim tái hiện nạn đói khủng khiếp năm 1945 hoàn thành. Nhiều hình ảnh có sức tố cáo mãnh liệt như cảnh người dân chết đói thảm khốc, cảnh ở chợ quê ảm đạm đìu hiu, đầy những người chết đói vật vờ da bọc xương và những xác chết khắp nơi… Đối nghịch cảnh đó là sự xa hoa của các ông lớn, bà lớn trong những ngôi nhà sang trọng… Có thể nói bộ phim “Sao Tháng Tám” là tác phẩm điện ảnh kinh điển ấn tượng của điện ảnh Việt Nam, phản ánh thành công những ngày khởi nghĩa sôi sục của toàn dân tộc ta trong Cách mạng Tháng Tám và nạn đói kinh hoàng năm 1945, giúp công chúng hiểu được sự thật về những ngày lịch sử đó. Bộ phim đoạt giải thưởng “Bông sen vàng”, diễn viên Thanh Tú đoạt giải nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 4 năm 1977.
Còn một số phim tài liệu khác cũng có những đoạn, những cảnh về những ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945 của Điện ảnh Việt Nam giúp mỗi người chúng ta hôm nay hiểu hơn về những tháng năm lịch sử của Cách mạng Việt Nam rất đỗi tự hào, được Đảng và Nhà nước ghi nhận, đánh giá cao.