Hội nghị thông báo các phát hiện mới khảo cổ học toàn quốc lần thứ 55-năm 2020: Thể hiện tầm vóc, ý nghĩa các kết quả nghiên cứu mới

Các đại biểu dự hội nghị.

Đến dự và chủ trì hội nghị có các đồng chí: Lê Văn Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố; GS.TS Phạm Văn Đức, Phó chủ tịch Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Nguyễn Văn Tùng, Chủ tịch UBND thành phố; Nguyễn Xuân Bình, Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố; Đào Khánh Hà, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy; các giáo sư, nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước; lãnh đạo các tỉnh, thành phố trên cả nước; gần 200 các tác giả, nhà khoa học, nhà nghiên cứu hàng đầu cả nước như: GS Lê Văn Lan, GS.TSKH Vũ Minh Giang, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc...          

Các tiết mục văn nghệ chào mừng. 

Mở đầu chương trình là các tiết mục văn nghệ đặc sắc, với các tác phẩm tôn vinh mảnh đất, con người, truyền thống văn hóa, lịch sử Hải Phòng do các nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Ca múa Hải Phòng biểu diễn, gồm: “Bạch Đằng Giang ký sử”, “Hải Phòng quê hương tôi” (nhạc sĩ Nguyễn Xuân Bình), “Hải Phòng thành phố tuổi thơ” (nhạc sĩ Đỗ Trí Dũng), “Cảm xúc trước bãi cọc Cao Quỳ” (nhạc Tuấn Phương, lời thơ Vũ Trọng Thái), “Hò qua sông hái củi” (sáng tác Huyền Trung).

Quang cảnh hội nghị.

Ghi nhận nhiều kết quả, thành tựu có giá trị lớn

Phát biểu diễn văn khai mạc hội nghị, GS.TS Phạm Văn Đức, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh: hội nghị là hoạt động khoa học hằng năm của ngành Khảo cổ học cả nước, là sự kiện làm mới lịch sử hình thành và phát triển của khảo cổ học nước nhà hơn nửa thế kỷ qua. Hằng năm, cứ vào khoảng cuối mùa thu, giới nghiên cứu khảo cổ học và nhiều ngành khoa học có liên quan luôn hướng tới sự kiện này để gặp gỡ, trao đổi thông tin về những phát hiện mới, tranh luận học thuật, mở ra các cơ hội hợp tác, nghiên cứu, phát triển, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

Giáo sư, tiến sĩ Phạm Văn Đức, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc.

Trong những thành tựu được công bố tại hội nghị năm nay, có thể kể ra các hoạt động nổi bật và có tiếng vang lớn như: tiếp tục có thêm những phát hiện mới về hệ thống di tích Đá cũ An Khê (tỉnh Gia Lai) thuộc chương trình hợp tác Việt-Nga, đánh giá, khẳng định thêm một bước giá trị của bảo tồn văn hóa Đá cũ An Khê; có thêm nhiều phát hiện về di tích, di vật minh chứng cho quá trình tiến hóa của con người cùng di tồn văn hóa thời Tiền sử ở Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Lạng Sơn, Thái Nguyên, Yên Bái, Hà Giang; tiếp tục triển khai khai quật khu di tích Vườn Chuối (Hoài Đức, Hà Nội); phát hiện mới tại các cuộc khai quật, nghiên cứu tiếp tục tại khu vực Điện Kính Thiên (Hà Nội), Thành Nhà Hồ (Thanh Hóa); tiếp tục triển khai hoàn thiện chương trình khai quật và làm hồ sơ khoa học Khu di tích văn hóa Óc Eo-Ba Thê, Nền Chùa (Nam Bộ)... Điểm nổi bật nhất trong các hoạt động khảo cổ học một năm qua là phát hiện, khai quật 2 khu di tích bãi cọc Bạch Đằng tại Thủy Nguyên (Hải Phòng). Đây là sự kiện thu hút sự quan tâm của đông đảo giới nghiên cứu, của Trung ương, của lãnh đạo và nhân dân thành phố Hải Phòng, của dư luận xã hội và nhân dân cả nước.

Có thể khẳng định, trong khoảng 1 năm qua, phát huy thành quả của các giai đoạn trước, ngành khảo cổ học thu được những thành quả đáng ghi nhận, khẳng định giá trị các nền văn hóa, văn minh, văn hiến Đại Việt gắn với những chiến công lừng lẫy chống ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập dân tộc. Đồng thời, tư vấn các cơ quan quản lý văn hóa và một số địa phương tiến hành công tác quy hoạch bảo tồn, phát huy giá trị các khảo cổ và di sản văn hóa. Tiêu biểu cho hoạt động này là phối hợp UBND thành phố Hải Phòng, UBND huyện Thủy Nguyên xây dựng thành công Khu bảo tồn Di tích bãi cọc Cao Quỳ.

Hải Phòng là nơi hội tụ và kết tinh giá trị văn hóa dân tộc và nhân loại

Đồng chí Nguyễn Xuân Bình, Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố phát biểu chào mừng.

Phát biểu chào mừng hội nghị, đồng chí Nguyễn Xuân Bình, Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến các nhà khoa học, khảo cổ học, sử học, nhà nghiên cứu thời gian qua có nhiều gắn bó với Hải Phòng, bằng trí tuệ, trách nhiệm và lao động khoa học bền bỉ, góp phần đóng góp quan trọng và quý báu vào sự phát triển của Hải Phòng. Thông tin về các thành tựu phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh, an sinh xã hội của thành phố, đồng chí Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố khẳng định, cùng với các thành tựu kinh tế đạt được, Hải Phòng là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa Việt Nam, kết hợp hài hòa với những giá trị văn hóa nhân loại tiến bộ; người Hải Phòng thân thiện, năng động, tiêu biểu cho trí tuệ và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Trên cơ sở lợi thế về vị trí địa lý, kinh tế-xã hội và ứng dụng những tiến bộ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, phát huy các tiềm năng để xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo tinh thần Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị.

Đồng chí Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố khẳng định, Hải Phòng không chỉ là một trung tâm kinh tế lớn, trọng điểm của đất nước, còn là trung tâm tiếp nhận và giao thoa văn hóa thế giới. Hải Phòng là vùng đất có hệ thống di tích đậm đặc, với 879 di tích. Trong đó có 506 di tích được xếp hạng các cấp, 2 di tích quốc gia đặc biệt, 115 di tích quốc gia  và 389 di tích thành phố, ; có 474 lễ hội và 8 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tổng số di tích trên địa bàn thành phố thờ Ngô Quyền là 50 di tích, di tích thờ Lê Đại Hành là 13 và di tích thờ Trần Hưng Đạo là 18 di tích. Hải Phòng cũng là vùng đất có bề dày về văn hóa lịch sử với các di chỉ khảo cổ học có giá trị mang tính quốc gia, được các nhà khoa học công bố, như: khu di tích quốc gia đặc biệt thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, khu di tích quốc gia đặc biệt danh lam thắng cảnh quần đảo Cát Bà; di chỉ khảo cổ Cái Bèo, di chỉ khảo cổ học Việt Khê, di chỉ khảo cổ học Tràng Kênh, hệ thống các di tích liên quan đến các trận chiến thắng hào hùng, trí tuệ của cha ông ta trên dòng sông Bạch Đằng lịch sử...

Đồng chí Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố nhấn mạnh, việc phát hiện các bãi cọc Bạch Đằng tại Thủy Nguyên, Hải Phòng là sự kiện đặc biệt của thành phố trong thời gian gần đây, thu hút đông đảo sự quan tâm của các nhà khoa học và nhân dân. Từ sự phát hiện của nhân dân, sự vào cuộc của các cấp chính quyền và các nhà khoa học, đã phát hiện ra các dấu tích vật chất của các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trên sông Bạch Đằng tại bãi cọc Cao Qùy, bãi cọc Đầm Thượng. Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của di tích, thành phố quan tâm đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường vào và Khu bảo tồn bãi cọc Cao Quỳ (xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên), sẽ được khánh thành vào đầu tháng 10-2020, chào mừng Đại hội 16 Đảng bộ thành phố. Đây là phát hiện có ý nghĩa lớn với lịch sử thành phố, là niềm tự hào của nhân dân cả nước nói chung và thành phố Hải Phòng nói riêng, nơi tạo nên nguồn cảm hứng mãnh liệt trong mạch nguồn lịch sử của dân tộc ta: “Mỗi dòng sông đều muốn hóa Bạch Đằng”. Những giá trị to lớn nhiều mặt gắn với các địa danh đó góp phần làm sáng tỏ thêm lịch sử, làm nên những huyền thoại của một dân tộc anh hùng, minh chứng cho lòng yêu nước nồng nàn của nhân dân ta, khẳng định vị trí và vị thế quan trọng của đất và người Hải Phòng trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của nhân dân ta qua nhiều thế hệ.

Đồng chí Lê Văn Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố trao quà lưu niệm tặng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trao quà lưu niệm tặng thành phố Hải Phòng.

Tại hội nghị, đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Văn Thành và lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trao quà, chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu.

Gần 450 thông báo,báo cáo, tham luận, nghiên cứu công bố tại hội nghị

Sau phần khai mạc, dưới sự chủ trì của TS Nguyễn Gia Đối, quyền Viện trưởng Viện khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), các nhà khoa học, sử học, khảo cổ học, các nhà quản lý văn hóa trên toàn quốc thảo luận về hoạt động khảo cổ học toàn quốc năm 2020.

Theo đó, hội nghị thông báo những phát hiện mới về khảo cổ học lần thứ 55-năm 2020 nhận được 341 bài viết của 4 tiểu ban. Trong đó, Tiểu ban Khảo cổ học Tiền sử nhận được 105 bài về các kết quả khai quật di tích tại các tỉnh Đồng Nai, Hải Dương, Hà Nội... Bộ môn Khảo cổ học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn và Bảo Tàng Yên Bái khai quật di tích cư trú Tuần Quán 1 (tỉnh Yên Bái) - niên đại hậu kỳ Đá cũ. Ngoài ra là các nghiên cứu về khai quật di chỉ cư trú hậu kỳ Đá mới - sơ kỳ Kim khí hang Mẹ Mòn niên đại cách đây khoảng 4 nghìn năm. Đáng chú ý, trong năm 2019 và 2020, Ban quản lý Di tích và Danh thắng Hà Nội, Viện Khảo cổ học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn thăm dò, khai quật di chỉ Vườn Chuối, gò Dền Rắn, gò Mỏ Phượng. Cùng với đó là các báo cáo về di tích, di vật, tầng văn hóa trong các cuộc khai quật, nhân chủng, kết quả phân tích về thạch học, niên đại C14, về tiêu chí xác định niên đại của văn hóa Sơn Vi; nghiên cứu về trống đồng...Ngoài ra, có một số bài viết giới thiệu về đồ trang sức Đông Sơn, đồ đá, đồ đồng, gốm trong các sưu tập hiện vật tại các Bảo tàng và sưu tập tư nhân.

Tiểu ban Khảo cổ học Lịch sử nhận được 166 bài về các di tích tại tỉnh Hải Dương, Bắc Ninh như: Bộ môn Khảo cổ học phối hợp Bảo tàng Hải Dương khai quật di tích Cúc Bồ (Hải Dương); Bảo tàng Lịch sử Quốc gia phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh, Đại học Đông Á (Nhật Bản) tiến hành, tập trung nghiên cứu cấu trúc và niên đại đoạn thành Ngoại phía nam, đồng thời thăm dò địa tầng các vị trí trong khu vực thành Nội và khu vực chân thành Ngoại phía Nam thành Luy Lâu. Cùng với đó là các các báo cáo về di tích về mộ, chùa - tháp, đình, đền, nghè, miếu, văn chỉ, di tích đồn bảo, cầu đá, giếng; các di vật gốm, sành, sứ, bia đá, cột kinh, tiền cổ, vật kiến trúc, tượng, phù điêu, hương an, súng…dấu tích cọc gỗ Đại La ở Vườn Hồng (Hà Nội), dấu vết thời Trần trên đất Hoành Bồ (tỉnh Quảng Ninh), hào thành và gia cố chân thành ở Thành Nhà Hồ (tỉnh Thanh Hóa),…

Tiểu ban Khảo cổ học Champa - Óc Eo nhận được 48 bài, trong đó có 25 bài nghiên cứu về văn hóa Champa như khai quật nghiên cứu khu vực tháp L – Mỹ Sơn; kết quả khai quật phế tích kiến trúc tháp Xuân Mỹ tại tỉnh Bình Định và 23 bài nghiên cứu về ăn hóa Óc Eo như tượng, vấn đề giao thương, chế tác đá, Linga, đồ gốm Óc Eo…

Tiểu ban Khảo cổ học dưới nước nhận được 16 bài nghiên cứu, trong đó có 8 thông báo liên quan đến hai cuộc khai quật bãi cọc Cao Quỳ, ở xã Liên Khê và Đầm Thượng, ở xã Lại Xuân (huyện Thủy Nguyên).

Ngoài ra, hội nghị cũng nghe báo cáo các hoạt động khảo cổ học của Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam, Trung tâm Khảo cổ học Nam Bộ; báo cáo về kết quả sơ bộ khai quật các di tích khảo cổ học trên toàn quốc, trong đó có 2 bãi cọc tại huyện Thủy Nguyên...

Có thể nói, với gần 450 thông báo tại hội nghị này, cho thấy hoạt động khảo cổ học Việt Nam mùa điền dã 2019-2020 diễn ra sôi nổi, đều khắp trên toàn quốc và đạt hiệu quả cao. Nhiều báo cáo được thực hiện công phu, nghiêm túc, có nội dung phong phú. Đó chính là những thông tin khoa học mới, bổ sung những cứ liệu vật thật giúp các nhà khoa học đi sâu nghiên cứu những vấn đề cơ bản của Khảo cổ học Việt Nam, góp phần nhận thức rõ hơn lịch sử hình thành dân tộc Việt Nam. Mục tiêu để bảo vệ, bảo tồn, nghiên cứu, phát huy các giá trị lịch sử-văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

* Ngay sau hội nghị buổi sáng, chiều cùng ngày, 3 tiểu ban Tiền sử, Lịch sử, Champa-Óc Eo và Khảo cổ học dưới nước tiếp tục thảo luận các báo cáo, tham luận về các phát hiện mới tại hội trường./.

Tin: Trịnh Thường - Bùi Hương - Ảnh: Duy Thính