Kiểm soát “đầu ra” bằng chế tài mạnh

Trên vỉa hè phố Lãn Ông (quận Hồng Bàng) có hàng chục điểm bán thuốc lá nhỏ lẻ.

Những con số “biết nói”

Ngày 11-9 vừa qua, Cục Hải quan Hải Phòng kiểm tra, phát hiện và bắt giữ lô hàng thuốc lá giả nhãn hiệu 555 lớn nhất từ trước tới nay, với hơn 1 triệu bao, nhập lậu từ Campuchia về Cảng Đình Vũ. Tính theo giá thị trường thời điểm hiện tại, lô hàng có trị giá hơn 30 tỷ đồng. Cùng với thuốc lá 555, các nhãn hiệu thuốc lá điếu lậu phổ biến được các cơ quan chức năng thường xuyên phát hiện và bắt giữ gồm Hero, Jet, Craven A, Esse, Cowboy…

Nghịch lý ở chỗ, các nhãn hiệu trên lại là những sản phẩm thuốc lá bán “chạy” trên thị trường, có mặt từng cửa hàng, ngõ ngách, địa bàn dân cư và được bán phổ biển, công khai tới người tiêu dùng. Tại Hải Phòng, bên cạnh các phố lớn với nhiều cửa hàng bán thuốc lá như phố Lạch Tray, Lê Hồng Phong, Đà Nẵng (quận Ngô Quyền), Trần Nguyên Hãn (quận Lê Chân)… thì phố Lãn Ông (quận Hồng Bàng) được ví như “phố thuốc lá” bởi mật độ các cửa hàng và các loại thuốc đa dạng chủng loại. Người dùng dễ dàng mua các loại thuốc nhập lậu ở mọi nơi.

Tại hội thảo phòng, chống buôn lậu thuốc lá được tổ chức ngày 17-7 vừa qua tại Hà Nội, Tổng cục quản lý thị trường cũng thông tin, trong 5 năm qua (2015-2020), lực lượng quản lý thị trường cả nước xử lý hơn 32.000 vụ buôn lậu thuốc lá điếu, tịch thu hơn 6,4 triệu bao, tiêu hủy hơn 4,3 triệu bao, phạt hành chính hơn 259 tỷ đồng, chuyển xử lý hình sự 73 vụ. Riêng từ năm 2019 đến nay chuyển xử lý hình sự 16 vụ, tịch thu hơn 640.000 bao thuốc lá và tiêu hủy hơn 96.200 bao.

Từ những con số trên, có thể thấy tình trạng thuốc lá nhập lậu hiện diễn biến phức tạp. Trong khi, theo nhiều chuyên gia, đây mới chỉ là “tảng băng chìm” về thực trạng thuốc lá nhập lậu, bởi mức lợi nhuận đối với mặt hàng này lên tới hơn 400% khiến nhiều đối tượng dùng mọi thủ đoạn tuồn hàng vào Việt Nam. Song, chắc chắc mức độ nguy hiềm, tàn phá sức khỏe người hút thuốc lá nhập lậu là điều không phải bàn cãi khi hàng hóa trôi nổi, không có kiểm định chất lượng, không được bảo quản, vận chuyển đúng quy cách trước khi tới tay người tiêu dùng.

Tăng mức xử phạt

Để tăng cường chế tài với hoạt động buôn bán, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá lậu, ngày 26-8 vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo đó, từ ngày 15-10-2020, người có hành vi buôn bán, vận chuyển, tàng trữ và giao nhận thuốc lá điếu nhập lậu có số lượng dưới 50 bao, sẽ bị phạt tiền tới 3 triệu đồng. Như vậy, dù chỉ buôn bán 1 bao thuốc lá điếu nhập lậu, người bán có thể bị xử phạt tới 3 triệu đồng. Mức phạt tiền tối đa theo Nghị định 98 là 100 triệu đồng đối với hành vi buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu từ 1.500 bao trở lên. Bên cạnh đó, việc tái phạm các hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất buôn bán hàng cấm, hoặc tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm.

Chủ tịch Hiệp hội Đo lường và bảo vệ người tiêu dùng thành phố Hải Phòng Nguyễn Bình Minh cho biết: Theo nghị định nêu trên, áp dụng hình thức phạt tiền với hành vi buôn bán, vận chuyển, tàng trữ và giao nhận dù chỉ 1 bao thuốc lá điếu nhập lậu, thay cho hình thức cảnh cáo được quy định trước đây, cho thấy sự quyết tâm của Chính phủ trong công tác chống thuốc lá điếu nhập lậu, đồng thời cảnh báo các cửa hàng bán lẻ và người tiêu dùng không tiếp tay cho thuốc lá điếu nhập lậu. Nếu làm tốt việc kiểm soát “đầu ra”, tức là kiểm tra tất cả các cửa hàng, chợ, hàng quán bán lẻ thuốc lá lậu…  để ngăn chặn các đầu mối tiêu thụ, bán buôn, bán lẻ thì chắc chắn “đầu vào” sẽ giảm.

Buôn bán, vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu không chỉ gây thất thu ngân sách Nhà nước, gây mất trật tự xã hội mà còn gây hiểm họa khôn lường đối với người sử dụng vì chất lượng không được kiểm soát. Nghị định 98 có hiệu lực tới đây sẽ là thêm công cụ để lực lượng chức năng và chính quyền các địa phương tăng cường công tác quản lý thị trường nội địa, thường xuyên kiểm tra các điểm bán buôn, bán lẻ thuốc lá nhập lậu, kiên quyết xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm. Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến người tiêu dùng tác hại của thuốc lá lậu, tuyên truyền người dân không tham gia, không tiếp tay cho buôn lậu thuốc lá./.

Theo báo cáo của Ban chỉ đạo 389 Quốc gia, thuốc lá nhập lậu vẫn là một trong những mặt hàng trọng điểm kiểm tra, kiểm soát của lực lượng chức năng trên cả nước. Chỉ riêng trong 8 tháng năm 2020, các lực lượng chức năng trên cả nước bắt giữ hơn 8.300 vụ, tịch thu hơn 8 triệu gói thuốc lá nhập lậu.

Tuệ Minh