Nâng cao chất lượng đào tạo nghề: Cần dự báo sát nhu cầu nhân lực

Giáo viên Trường cao đẳng Hàng hải 1 hướng dẫn sinh viên thực hành nghề công nghệ ô tô.

Thiếu dự báo tổng thể nhu cầu nhân lực

Tại buổi giám sát về lĩnh vực giáo dục, giáo dục nghề nghiệp mới đây tại Hải Phòng của Đoàn giám sát Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, bà Nguyễn Thị Mai Hoa, Ủy viên thường trực ủy ban cho rằng, công tác dự báo nguồn nhân lực làm cơ sở để các trường cao đẳng, trung cấp tuyển sinh đào tạo nghề đang là khâu yếu của cả cấp tỉnh, thành phố và trung ương. Việc không dự báo được, hoặc chỉ dự báo trong ngắn hạn khiến các trường thiếu kế hoạch đào tạo nghề dài hạn, nhất là những nghề đào tạo 2-3 năm. Tại Hải Phòng, chủ yếu mới chỉ dự báo được nhu cầu sử dụng lao động ở những ngành, nghề cần nhiều lao động phổ thông. Đối với các ngành, nghề kỹ thuật, cần đào tạo hệ trung cấp hay cao đẳng chưa có dự báo dài hạn. Do đó mạnh trường nào, trường ấy làm dẫn đến tình trạng đào tạo nghề vừa thừa, vừa thiếu.

Hiệu trưởng Trường cao đẳng Giao thông Vận tải trung ương 2 Nguyễn Văn Tuấn cho biết: “Trường phối hợp với hơn 20 doanh nghiệp có sử dụng lao động các ngành nghề nhà trường đào tạo để tìm việc làm cho học sinh, sinh viên sau tốt nghiệp”. Trung bình 80% số học sinh, sinh viên ra trường có việc làm trong vòng 6 tháng đầu tiên. Tuy nhiên, ông Tuấn cũng băn khoăn vì đây chỉ là mối quan hệ riêng của nhà trường với các doanh nghiệp. Việc tìm kiếm việc làm sau đào tạo cần có thông tin tổng thể chung ở cấp thành phố và quốc gia. Bởi các trường nghề không chỉ đào tạo nghề riêng cho một tỉnh, thành phố nào, và sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể làm việc ở bất cứ địa phương nào có môi trường phù hợp. Nếu dự báo tương đối chính xác về nhu cầu nhân lực của từng ngành nghề, khối kỹ thuật, khối xã hội… nhất là tại địa phương nơi trường nghề đặt trụ sở sẽ giúp các trường chủ động hơn. Mong muốn của lãnh đạo các trường nghề là thành phố có dự báo về nhu cầu nhân lực tổng thể theo từng giai đoạn, 3 năm đến 5 năm cho từng ngành, nghề, làm cơ sở để việc tuyển sinh và đào tạo nghề của các trường đáp ứng đúng nhu cầu thị trường lao động.

Hoàn thiện cơ sở dữ liệu thị trường lao động

Theo quy định của pháp luật, công tác dự báo nguồn nhân lực và xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường lao động do các địa phương và ngành Lao động-Thương binh và Xã hội thực hiện. Đối với các địa phương, đó là việc thu thập thông tin về lao động trên địa bàn thông qua phiếu khảo sát, sau đó tổng hợp dữ liệu, lưu trữ thông tin và hòa vào dữ liệu tổng hợp chung của thành phố. Việc này thời gian qua chưa được các địa phương quan tâm thỏa đáng. Theo quy định tại Thông tư 27 của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội  về “Hướng dẫn thu thập, luu trữ, tổng hợp thông tin thị trường lao động” các xã, phường, thị trấn phát phiếu triển khai đến từng gia đình thu thập thông tin. Điều này mất nhiều thời gian và kinh phí hạn chế, nên một số địa phương làm chưa “đến nơi đến chốn”. Ở cấp thành phố, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội xây dựng đề án chương trình việc làm giai đoạn 2018-2020, tuy nhiên mới chỉ dự báo ở mức tổng thể mỗi năm có 15-17 nghìn người bước vào độ tuổi lao động, 40-50 nghìn người tìm việc làm mà chưa cụ thể số lượng lao động các doanh nghiệp cần cho từng ngành, nghề như nghề hàn, cơ khí, cắt gọt kim loại, kế toán, vận tải biển, du lịch, công nghệ ô tô, điện, điện tử….

Để làm tốt công tác dự báo nguồn nhân lực, rất cần xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu thị trường lao động, trong đó ngành Lao động-Thương binh và Xã hội là cơ quan chủ trì các địa phương cung cấp thông tin, các  Ban quản lý khu kinh tế, khu công nghiệp, sàn giao dịch việc làm phối hợp. Thực tế, tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh đều xây dựng các trung tâm dự báo thị trường lao động hay phòng phân tích, dự báo thông tin thị trường lao động. Các phòng, trung tâm này sẽ thực hiện nhiệm vụ khảo sát, thu thập, phân tích hệ thống cơ sở dữ liệu để đưa ra những dự báo về nhân lực trong từng giai đoạn, quy mô thị trường lao động, giúp gắn kết hoạt động hướng nghiệp, đào tạo nghề cung ứng việc làm cho thị trường tốt hơn. Đó cũng là kênh thông tin quan trọng để các trường nghề căn cứ đào tạo ngành, nghề phù hợp. Ông Cao Anh Tuấn, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường cao đẳng Công nghiệp Hải Phòng mong muốn: “Hằng năm, thành phố nên đứng ra tổ chức chức hội nghị kết nối giữa các doanh nghiệp, các ban quản lý khu kinh tế, khu công nghiệp với các trường đào tạo nghề. Qua đó 2 bên gặp gỡ, trao đổi, nắm bắt thông tin tổng thể, biết được nhu cầu nhân lực kỹ thuật của doanh nghiệp để các trường xây dựng kế hoạch tuyển sinh đào tạo phù hợp, tránh tình trạng “nghề thừa, nghề thiếu”, ảnh hưởng đến công tác đào tạo nghề và học nghề của người lao động”.

Thành phố hiện có 57 cơ sở GDNN gồm: 16 trường cao đẳng, 15 trường trung cấp các trung tâm GDNN; GDNN-Giáo dục thường xuyên và cơ sở có hoạt động GDNN, được phê duyệt đào tạo 76 lượt ngành, nghề trọng điểm cấp quốc gia, Asean và quốc tế và hơn 200 lượt nghề các hệ.

Bài và ảnh: Phương Nam